સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.151

॥ ॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
અન્ધકોઽપિ પરાં વિદ્યાં જ્ઞાત્વા શુક્રાર્જિતાં તદા ॥
કેલીશ્વર્યાઃ પ્રસાદં ચ ભક્તિજં બલવૃદ્ધિદમ્

અવધ્યતામાત્મનશ્ચ પિતામહવરોદ્ભવમ્ ॥
મહેશ્વરં સમુદ્દિશ્ય કોપં ચક્રે તતઃ પરમ્

દૂતં ચ પ્રેષયામાસ કૈલાસં પર્વતં પ્રતિ ॥
ગચ્છ દૂત હરં બ્રૂહિ મમ વાક્યેન સાંપ્રતમ્

શક્રમેનં પરિત્યજ્ય સુખં તિષ્ઠાત્ર પર્વતે ॥
નો ચેદ્દ્રુતં સમાગત્ય સકૈલાસં સભાર્યકમ્

સગણં ચ રણે હત્વા સુખી સ્થાસ્યામિ નંદને ॥
ત્વામહં નાશયિષ્યામિ સત્યેનાત્માનમાલભે

એવમુક્તઃ સ દૈત્યેન દૂતો ગત્વા દ્રુતં તતઃ ॥
પ્રોવાચ શંકરં વાક્યૈઃ પરુષૈઃ સ વિશેષતઃ

તતઃ કોપપરીતાત્મા ભગવાન્વૃષભધ્વજઃ ॥
ગણાન્સંપ્રેષયામાસ વધાર્થં તસ્ય દુર્મતેઃ

વીરભદ્રં મહાકાલં નંદિં હસ્તિમુખં તથા ॥
અઘોરં ઘોરનાદં ચ ઘોરઘંટં મહાબલમ્

એતેષામનુગાશ્ચાન્યે કોટિરેકા પૃથક્પૃથક્॥
સર્વાન્સંપ્રેષયામાસ વધાર્થં તસ્ય દુર્મતેઃ

અથ સંપ્રેષિતાસ્તેન ગણાસ્તે વિકૃતાનનાઃ ॥
હર્ષેણ મહતાવિષ્ટા ગર્જમાના યથા ઘનાઃ

ધૃતાયુધા ગતાઃ સર્વે યુદ્ધાર્થં યત્ર સા પુરી ॥
શક્રસ્યાસાદિતા તેન દાનવેન બલીયસા

અથ પ્રાપ્તાન્ગણાન્દૃષ્ટ્વા દાનવાસ્તે ધૃતાયુધાઃ ॥
નિશ્ચક્રમુર્વૈ સહસા યુદ્ધાર્થમતિગર્વિતાઃ

તતઃ સમભવદ્યુદ્ધં ગણાનાં દાનવૈઃ સહ ॥
પરસ્પરં મહારૌદ્રં મૃત્યું કૃત્વા નિવર્તનમ્

તતો હરગણાઃ સર્વે દાનવૈસ્તૈ રણાજિરે ॥
જિતા જગ્મુર્દિશો ભીતા હરવીક્ષણતત્પરાઃ

હરોઽપિ તાન્ગણાન્ભગ્નાન્દૃષ્ટ્વા કોપાદ્વિનિર્યયૌ ॥
હરં દૃષ્ટ્વા તતો દૈત્યા દુદ્દ્રુવુસ્તે દિશો દશ ॥ ૧૫ ।
અન્ધકોઽપિ હરં દૃષ્ટ્વા યુદ્ધાર્થં સંમુખો યયૌ ।
તતો યુદ્ધં સમભવદંધકસ્ય હરેણ તુ ॥
વૃત્રવાસવયોઃ પૂર્વં યથા યુદ્ધમભૂન્મહત્

ચક્રનાલીકનારાચૈસ્તોમરૈઃ ખડ્ગમુદ્ગરૈઃ॥
એવં ન શક્યતે હંતું દાનવો વિવિધાયુધૈઃ

અસ્ત્રયુદ્ધં પરિત્યજ્ય બાહુ યુદ્ધમુપાગતૌ ॥
કરં કરેણ સંગૃહ્ય મુષ્ટિપ્રહરણૌ તદા॥૧૮।
દાનવેનાથ દેવેશો બંધેનાક્રમ્ય પીડિતઃ ।
નિષ્પંદભાવમાપન્નસ્તતો મૂર્ચ્છામુપાગતઃ

મૂર્છાગતં તુ તજ્જ્ઞાત્વા હ્યન્ધકો નિર્યયૌ ગૃહાત્ ॥
તાવત્સ્થાણુઃ ક્ષણાલ્લબ્ધ્વા ચેતનામાત્તકાર્મુકઃ

આયસીં લકુટીં ગૃહ્ય પ્રભુર્ભારસહસિ કામ્ ॥
દાનવેન્દ્રં તતઃ પ્રાપ્ય તાડયામાસ મૂર્ધનિ

સોઽપિ ખડ્ગેન દેવેશં તાડયામાસ વેગતઃ ॥
અથ દેવોઽપિ સસ્માર કૌબેરાસ્ત્રં મહાહવે ॥

અસ્ત્રેણ તેન હૃદયે તાડયામાસ દાનવમ્ ॥
તતઃ સ તાડિતસ્તેન રુધિરોદ્ગારમુદ્વમન્

પતિતોઽધોમુખો ભૂત્વા તતઃ શૂલેન ભેદિતઃ॥
શૂલાગ્રસંસ્થિતઃ પાપશ્ચક્રવદ્ભ્રમતે તતઃ

અન્ધકોઽપિ તદાત્માનં તથાવસ્થમવેક્ષ્ય ચ ॥
તતો વાગ્ભિઃ સુપુષ્ટાભિરસ્તૌદ્દેવં મહેશ્વરમ્

॥ ॥ અન્ધક ઉવાચ ॥ ॥
નમસ્તે જગતાં ધાત્રે શર્વાય ત્રિગુણાત્મને ॥
વૃષભાસનસંસ્થાય શશાંકકૃતભૂષણ

નમઃ ખટ્વાંગહસ્તાય નમઃ શૂલધરાય ચ ॥
નમો ડમરુકોદણ્ડકપાલાનલધારિણે

સ્મરદેહવિનાશાય મૂર્ત્યષ્ટકમયાત્મને ॥
નમઃ સ્વરૂપદેહાય હ્યરૂપબહુરૂ પિણે

ઉત્તમાંગવિનાશાય વિરિંચેઃ સૃષ્ટિકારિણે ॥
સ્મશાનવાસિને નિત્યં નમો ભૈરવરૂપિણે

સર્વગઃ સર્વકર્તા ચ ત્વં હર્તા નાન્ય એવ હિ ॥
ત્વં ભૂમિસ્ત્વં રજશ્ચૈવ ત્વં જ્યોતિસ્ત્વં તમસ્તથા

ત્વં વપુઃ સર્વભૂતાનાં જીવભૂતો મહેશ્વર ॥
અસ્તૌદેવં દાનવેન્દ્રો દેવશૂલાગ્ર સંસ્થિતઃ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવં તસ્ય સ્તુતિં શ્રુત્વા પરિતુષ્ટો મહેશ્વરઃ ॥
તતઃ પ્રોવાચ તં હર્ષાચ્છૂલાગ્રસ્થં દનૂત્તમમ્

॥
॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
નેદં વીરવ્રતં દૈત્ય યચ્છત્રુકરપીડનાત્ ॥
પ્રોચ્યન્તે સામવાક્યાનિ વિશેષાદ્દૈત્યજન્મના

॥ અન્ધક ઉવાચ ॥ ॥
નિર્વિણ્ણોઽસ્મિ સુરશ્રેષ્ઠ ત્રિશૂલાઽગ્રં સમાશ્રિતઃ ॥
તસ્માત્સૂદય માં યેન દ્રુતં સ્યાન્મે વ્યથાક્ષયઃ

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
ન તેઽસ્તિ મરણં દૈત્ય કથંચિચ્ચિંતિતં મયા ॥
તેનેત્થં વિધૃતં વ્યોમ્નિ ભિત્ત્વા શૂલેન વક્ષસિ

તસ્માત્ત્વં ગણતાં ગચ્છ સાંપ્રતં પાપવર્જિતઃ ॥
ત્યક્ત્વા દાનવજં ભાવં શ્રદ્ધયા પરયા યુતઃ

॥ અન્ધક ઉવાચ ॥ ॥
ગતો મે દાનવો ભાવઃ સાંપ્રતં તવ કિંકરઃ ॥
ભવિષ્યામિ ન સન્દેહઃ સત્યેનાત્માનમાલભે

॥ શંકર ઉવાચ ॥ ॥
પરિતુષ્ટોઽસ્મિ તે વત્સ બ્રૂહિ યત્તેઽભિવાંછિતમ્ ॥
પ્રાર્થયસ્વ પ્રયચ્છામિ યદ્યપિ સ્યાત્સુદુર્લભમ્

॥ અન્ધક ઉવાચ ॥ ॥
અનેનૈવ તુ રૂપેણ શૃલાગ્રસ્થિતમત્તનુમ્ ॥
યો મર્ત્યોર્ચ્ચાં પ્રકૃત્વા તે સ્થાપયિષ્યતિ ભૂતલે ॥

તસ્ય મોક્ષસ્ત્વયા દેયો મદ્વાક્યાત્સુરસત્તમ ॥
તથેત્યુક્ત્વા મહેશસ્તં શૂલાગ્રાત્પ્રમુમોચ હ ॥
અસ્થિશેષં કૃશાંગં ચ ચામુણ્ડાસદૃશં દ્વિજાઃ

તતઃ સ ગણતાં પ્રાપ્તો ગીતં ચક્રે મનોહરમ્ ॥
પુરતો દેવદેવસ્ય પાર્વત્યાશ્ચ વિશેષતઃ

ભૃંગવદ્રટનં યસ્માત્તસ્ય શ્રોત્રસુખા વહમ્ ॥
ભૃંગીરિટિ ઇતિ પ્રોક્તસ્તતઃ સ ત્રિપુરારિણા

એવં સ ગણતાં પ્રાપ્તો દેવદેવસ્ય શૂલિનઃ ॥
વિશ્વાસ્યઃ સર્વકૃત્યેષુ તત્પરં સમપદ્યત ॥

તતઃપ્રભૃતિ લોકેઽત્ર દેવદેવો મહેશ્વરઃ ॥
તાદૃશેનૈવ રૂપેણ સ્થાપ્યતે ભૂતલે જનૈઃ

પ્રાપ્યતેઽત્ર પરા સિદ્ધિસ્તત્પ્રસાદાદલૌ કિકી ॥
કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય રાજ્યાદ્ભ્રષ્ટો મહીપતિઃ

સુરથાખ્યઃ પ્રસિદ્ધોઽત્ર સૂર્યવંશસમુદ્ભવઃ ॥
તતો વસિષ્ઠમાસાદ્ય સ ચાત્મીયં પુરો હિતમ્ ॥
પ્રોવાચ પ્રણતો ભૂત્વા બાષ્પવ્યાકુલલોચનઃ

ત્વયા નાથેન મે બ્રહ્મન્સંસ્થિતેનાઽપિ શત્રુભિઃ ॥
બલાચ્ચ યદ્ધૃતં રાજ્યં મન્દ ભાગ્યસ્ય સાંપ્રતમ્

તસ્માત્કુરુ પ્રસાદં મે યેન મે રાજ્યસંસ્થિતિઃ ॥
ભૂયોઽપિ ત્વત્પ્રસાદેન નાન્યા મે વિદ્યતે ગતિઃ

॥ વસિષ્ઠ ઉવાચ ॥ ॥
યદ્યેવં તે મહારાજ મદ્વાક્યાત્સત્વરં વ્રજ ॥
હાટકેશ્વરજં ક્ષેત્રં સર્વસિદ્ધિપ્રદાયકમ્

તત્ર ભૈરવરૂપેણ સ્થાપયિત્વા મહેશ્વરમ્ ॥
ભુજોદ્યતોગ્રશૂલાગ્રવિદ્ધાન્ધકકલેવરમ્

નારસિંહેન મંત્રેણ તતઃ પૂજય તં નૃપ ॥
રક્તપુષ્પૈસ્તથા ધૂપૈ રક્તૈશ્ચૈવાનુલેપનૈઃ

તતઃ સદ્વીર્ય માસાદ્ય તેજોવીર્યસમન્વિતઃ ॥
હનિષ્યસ્યખિલાઞ્છત્રૂંસ્તત્પ્રસાદાદસંશયમ્

પરં શૌચસમેતેન સંપૂજ્યો ભગવાંસ્ત્વયા ॥
અન્યથા પ્રાપ્સ્યસે વિઘ્નાન્સત્યમેતન્મયોદિતમ્

અથ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સ રાજા સત્વરં યયૌ ॥
તત્ર ક્ષેત્રે તતો દેવં સ્થાપયામાસ ભૈરવમ્

તતઃ સંપૂજયામાસ નારસિંહેન ભક્તિતઃ ॥
મન્ત્રેણ પ્રયતો ભૂત્વા બ્રહ્મચર્યપરાયણઃ

તતો દશસહસ્રાંતે તસ્ય મંત્રસ્ય સંખ્યયા ॥
ભૈરવસ્તુષ્ટિમાપન્નઃ પ્રોવા ચ તદનન્તરમ્

॥ શ્રીભૈરવ ઉવાચ ॥ ॥
પરિતુષ્ટોઽસ્મિ તે રાજન્મંત્રેણાનેન પૂજિતઃ ॥
તસ્માત્પ્રાર્થય યચ્ચેષ્ટં યેન સર્વં દદામ્યહમ્

॥
॥ સુરથ ઉવાચ ॥ ॥
શત્રુભિર્મે હૃતં રાજ્યં ત્વત્પ્રસાદાત્સુરેશ્વર ॥
તન્મે ભવતુ ભૂયોઽપિ શત્રુભિઃ પરિવર્જ્જિતમ્

અન્યોઽપિ યઃ પુમાનિત્થં ત્વામિહાગત્ય પૂજયેત્ ॥
અનેનૈવ તુ મંત્રેણ તસ્ય સિદ્ધિસ્ત્વયા વિભો

દેયા દેવ સહસ્રાંતે યથા મમ સુરેશ્વર ॥
તથેતિ તં પ્રતિજ્ઞાય ગતશ્ચાદર્શનં હરઃ

સુરથોઽપિ નિજં રાજ્યં પ્રાપ હત્વા રણે રિપૂન્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકે શ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે ભૈરવક્ષેત્રમાહાત્મ્યવર્ણનંનામૈકપઞ્ચાશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ