સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.145

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
યત્ત્વયા કથિતં સૂત ન મૃતા સા કુમારિકા ॥
હતા રૌદ્રપ્રહારૈશ્ચ કૌતુકં તન્મહત્તરમ્

યતો ભૂયઃ પ્રસંજાતા યોગિની હરતુષ્ટિદા ॥
યત્ત્વાર્થં સર્વમાચક્ષ્વ કારણં ચ તદદ્ભુતમ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
સા પ્રવિષ્ટા સમં તેન સુપુણ્યમમરેશ્વરમ્ ॥
માઘકૃષ્ણચતુર્દશ્યાં ન મૃત્યુર્યત્ર વિદ્યતે

ઽ
અપિ ચૈવાયુષઃ શેષે કિમુતાકાલતો દ્વિજાઃ॥
તેન નો નિધનં પ્રાપ્તા હતાપિ સુદૃઢં તદા

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥
અમરેશ્વર ઇત્યુક્તો યો દેવો હ્યમરત્વદઃ ॥
કેન સંસ્થાપિતો હ્યત્ર કિંપ્રભાવશ્ચ કીર્તય

॥સૂત ઉવાચ ॥ ॥
અદિતિશ્ચ દિતિશ્ચૈવ પ્રજાપતિસુતે શુભે॥
કૃતે પુરાતિરૂપાઢ્યે કશ્યપેન મહાત્મના

અદિત્યાં વિબુધા જાતા દિતેશ્ચૈવ તુ દૈત્યપાઃ॥।
તેષાં સાપત્ન્યભાવેન મહદ્વૈરમુપસ્થિતમ્॥
અથ દૈત્યૈઃ સુરા ધ્વસ્તાઃ કૃતાશ્ચાન્યે પરાઙ્મુખાઃ ॥
અન્યે તુ ભયસંત્રસ્તા દિશો જગ્મુઃ ક્ષતાંગકાઃ

તતો દુઃખસમાયુક્તા દેવમાતાત્ર સંસ્થિતા ॥
તપશ્ચક્રે દિવાનક્તં શિવધ્યાનપરાયણા

એવં તસ્યાસ્તપઃસ્થાયા ગતે યુગચતુષ્ટયે ॥
નિર્ભિદ્ય ધરણીપૃષ્ઠં શિવલિંગં સમુત્થિતમ્

તતસ્તસ્મૈ કૃતાનન્દા સ્તુત્વા સ્તોત્રૈઃ પૃથગ્વિધૈઃ ॥
અષ્ટાંગપ્રણિપાતેન નમશ્ચક્રે સમાહિતા

એતસ્મિન્નંતરે વાણી સંજાતા ગગનાંગણે ॥
શરીરરહિતા દિવ્યા મેઘગમ્ભીરનિઃસ્વના

વરં પ્રાર્થય કલ્યાણિ યસ્તે હૃદિ વ્યવસ્થિતઃ ॥
પ્રસન્નોઽહં પ્રદાસ્યામિ તવાદ્ય શશિશેખરઃ

॥ અદિતિરુવાચ ॥ ॥
મમ પુત્રાઃ સુરશ્રેષ્ઠ હન્યન્તે યુધિ દાનવૈઃ॥
તત્કુરુષ્વ ગતાયાસાનવધ્યાન્રણમૂર્ધનિ

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
એતલ્લિંગં મદીયં યે સ્પૃષ્ટ્વા યાસ્યંતિ સંયુગે ॥
અવધ્યાસ્તે ભવિષ્યન્તિ યાવત્સંવત્સરં શુભે

અન્યોઽપિ માનવો યોઽત્ર ચતુર્દશ્યાં સમાહિતઃ ॥
માઘમાસસ્ય કૃષ્ણાયાં પ્રકરિષ્યતિ જાગરમ્ ॥

સોઽપિ સંવત્સરં યાવદ્ભવિષ્યતિ નિરામયઃ ॥
અપિ મૃત્યુદિને પ્રાપ્તે યોઽસ્મિન્નાયતને શુભે

આગમિષ્યતિ તં મૃત્યુર્દૂરાત્પરિહરિષ્યતિ ॥
એવમુક્ત્વાથ સા વાણી વિરરામ તતઃ પરમ્

અદિતિશ્ચાપિ સન્તુષ્ટા હતશેષાન્સુતાંસ્તતઃ ॥
સમાનીયાથ તલ્લિંગં તેષામેવ ન્યદર્શયત્ ॥
કથયામાસ તત્સર્વં માહાત્મ્યં યદ્વરોદિતમ્

તતસ્તે વિબુધાઃ સર્વે તલ્લિંગં પ્રણિપત્ય ચ ॥
પ્રતિજગ્મુસ્તુષ્ટિયુક્તાઃ શસ્ત્રાણ્યાદાય તાન્પ્રતિ

યત્ર તે દાનવા હૃષ્ટાઃ સ્થિતાઃ શક્રપદે શુભે ॥
સ્વર્ગભોગસમાયુક્તા નન્દનાંતર્વ્યવસ્થિતાઃ

અથ તે દાનવા દૃષ્ટ્વા સંપ્રાપ્તાંસ્ત્રિદિવૌકસઃ ॥
સહસા સંગરાર્થાય નાનાશસ્ત્રધરાન્બહૂન્

રથવર્યાન્સમારુહ્ય ધૃતશસ્ત્રાસ્ત્રવર્મણઃ ॥
યુદ્ધાર્થં સમ્મુખા જગ્મુર્ગર્જમાના ઘના ઇવ

તતઃ સમભવદ્યુદ્ધં દેવાનાં દાનવૈઃ સહ ॥
રોષપ્રેરિતચિત્તાનાં મૃત્યું કૃત્વા નિવર્તનમ્

તતસ્તે વિબુધાઃ સર્વે હરલબ્ધવરાસ્તદા ॥
જઘ્નુર્દૈત્યાનસંખ્યાતાચ્છિતૈઃ શસ્ત્રૈરનેકધા

હતશેષાશ્ચ યે તેષાં તે ત્યક્ત્વા ત્રિદશાલયમ્ ॥
પલાયનકૃતોત્સાહાઃ પ્રવિષ્ટા મકરાલયમ્

તતઃ શક્રઃ સમાપેદે સ્વરાજ્યં દાનવૈર્હૃતમ્ ॥
યદાસીત્પૂર્વકાલે તત્સમગ્રં હતકણ્ટકમ્

તતસ્તે દાનવાઃ શેષા જ્ઞાત્વા તલ્લિંગસંભવમ્ ॥
માહાત્મ્યં વૃષનાથસ્ય ક્ષેત્રસ્યાસ્યોદ્ભવસ્ય ચ

શુક્રેણ કથિતં સર્વં માઘકૃષ્ણે નિશાગમે ॥
ચતુર્દશ્યાં શુચિર્ભૂત્વા યસ્તલ્લિંગં પ્રપૂજયેત્ ॥
કાલાઘ્રાતોઽપિ ન પ્રાણૈઃ સ પુમાંસ્ત્યજ્યતે ક્વચિત્

તસ્માદ્યૂયં સમાસાદ્ય તલ્લિંગં તદ્દિને નિશિ ॥
પૂજયધ્વં મહાભાગા યેન સ્યુર્મૃત્યુવર્જિતાઃ

યાવત્સંવત્સરસ્યાતં સત્યમેતન્મયોદિતમ્ ॥
યથા તે દેવસંઘાશ્ચ તત્પ્રભાવાદસંશયમ્

અથ તં દાનવેન્દ્રાણાં મંત્રં જ્ઞાત્વા સુરેશ્વરઃ ॥
નારદાદ્બ્રાહ્મણઃ પુત્રાદ્ભયત્રસ્તમનાસ્તતઃ

મંત્રં ચક્રે સમં દેવૈસ્તત્ર દેવસ્ય રક્ષણે ॥
યથા સ્યાદુદ્યમઃ સમ્યક્તસ્મિન્નહનિ સર્વદા

કોટયસ્તુ ત્રયસ્ત્રિંશદ્દેવાનાં સાયુધાસ્તતઃ ॥
રક્ષાર્થં તસ્ય લિંગસ્ય તસ્મિન્ક્ષેત્રે વ્યવસ્થિતાઃ ॥
માઘકૃષ્ણચતુર્દશ્યાં સુસંનદ્ધાઃ પ્રહારિણઃ

અથ તે દાનવા દૃષ્ટ્વા તાન્દેવાંસ્તત્ર સંસ્થિતાન્ ॥
ભયસંત્રસ્તમનસો દુદ્રુવુઃ સર્વતો દિશમ્

અથ પ્રભાતે વિમલે પ્રોદ્ગતે રવિમણ્ડલે ॥
ભૂય એવ સુરાઃ સર્વે મંત્રં ચક્રુઃ પરસ્પરમ્

યદ્યેતત્ક્ષેત્રમુત્સૃજ્ય ગમિષ્યામઃ સુરાલયમ્ ॥
લિંગમેતત્સમભ્યેત્ય પૂજયિષ્યંતિ દાનવાઃ

તતોઽવધ્યા ભવિષ્યંતિ તેઽપિ સર્વે યથા વયમ્ ॥
તસ્માદત્રૈવ તિષ્ઠામસ્ત્રયસ્ત્રિંશત્પ્રનાયકાઃ

કોટીનામેવ સર્વેષાં શેષા ગચ્છન્તુ તત્ર ચ ॥
સહસ્રાક્ષેણ સંયુક્તાઃ સ્વર્ગે સ્વપરરક્ષકાઃ

તતોઽષ્ટૌ વસવસ્તત્ર દ્વાદશાર્કાસ્તથૈવ ચ ॥
એકાદશાપરે રુદ્રા નાસત્યૌ દ્વૌ ચ સુન્દરૌ

।
એતે તલ્લિંગરક્ષાર્થં તસ્મિન્ક્ષેત્રે વ્યવસ્થિતાઃ॥
શેષાઃ શક્રસમાયુક્તાઃ પ્રજગ્મુસ્ત્રિદશાલયમ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવં પ્રભાવં લિંગં તુ દેવદેવસ્ય શૂલિનઃ ॥
ભવદ્ભિઃ પરિપૃષ્ટં યદદિત્યા સ્થાપિતં પુરા

યસ્માન્ન વિદ્યતે મૃત્યુસ્તેન દૃષ્ટેન દેહિનામ્ ॥
અમરાખ્યં તતો લિંગં વિખ્યાતં ભુવનત્રયે

યસ્મિન્દેશેઽપિ સા કન્યા હતા તેન દ્વિજન્મના ॥
જાબાલિના સુક્રુદ્ધેન તસ્ય દેવસ્ય મંદિરે ॥

આસીત્તત્ર દિને કૃષ્ણા માઘમાસ ચતુર્દશી ॥
તેન નો નિધનં પ્રાપ્તા સુહતાઽપિ તપસ્વિની

એતદ્વઃ સર્વમાખ્યાતં તસ્ય લિંગસ્ય સમ્ભવમ્ ॥
માહાત્મ્યં બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠાઃ સર્વપાતકનાશનમ્

યશ્ચૈતત્પઠતે ભક્ત્યા તસ્ય લિંગસ્ય સંનિધૌ ॥
અપમૃત્યુભયં તસ્ય કથંચિન્નૈવ જાયતે

તસ્યાગ્રેઽસ્તિ શુભં કુણ્ડં પૂરિતં સ્વચ્છવારિણા ।
અદિત્યા નિર્મિતં દેવ્યા સ્નાનાર્થં ચાત્મનઃ કૃતે

સ્નાનં કૃત્વા નરસ્તસ્મિન્યસ્તલ્લિંગં પ્રપશ્યતિ ॥
કરોતિ જાગરં રાત્રૌ તસ્મિન્નેવ દિનેદિને ॥
સોઽદ્યાપિ વત્સરં યાવન્નાપમૃત્યુમવાપ્નુયાત્

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યેઽમરકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ પંચચત્વારિંશદધિકશતતમો ઽધ્યાયઃ