સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.144

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
સા ગત્વા ત્રિદિવં પશ્ચાત્સહસ્રાક્ષં સુરૈર્યુતમ્ ॥
પ્રોવાચ ભગવન્દિષ્ટ્યા ક્ષોભિતોઽસૌ મહામુનિઃ

તપસ્તસ્ય હતં કૃત્સ્નં યત્કૃચ્છ્રેણ સમાચિતમ્ ॥
તથા નિસ્તેજસત્વં ચ નીતસ્ત્વં સુખભાગ્ભવ

એવમુક્ત્વાઽથ સા રંભા શંસિતા નિખિલૈઃ સુરૈઃ ॥
અમોઘરેતસસ્તસ્ય દધ્રે ગર્ભં નિજોદરે । ૩ ।
જાબાલિરપિ કૃત્વા ચ પશ્ચાત્તાપમનેકધા ॥
ભૂયસ્તુ તપસિ સ્થિત્વા સ્થિતસ્તત્રૈવ ચાશ્રમે

તતસ્તુ દશમે માસિ સંપ્રાપ્તે સુષુવે શુભામ્ ॥
કન્યાં સરોજપત્રાક્ષીં દિવ્યલક્ષણલક્ષિતામ્

અથ તાં માનુષોદ્ભૂતાં મત્વા તસ્યૈવ ચાશ્રમમ્ ॥
ગત્વા મુમોચ પ્રત્યક્ષં તસ્યર્ષેશ્ચેદમબ્રવીત્

તવ વીર્યસમુદ્ભૂતામેનાં મજ્જઠરોષિતામ્ ॥
કન્યકાં મુનિશાર્દૂલ તસ્માત્પાલય સાંપ્રતમ્

ન સ્વર્ગે વિદ્યતે વાસો માનુષાણાં કથંચન ॥
એતસ્માત્કારણાત્તુભ્યં મયા બ્રહ્મન્સમર્પિતા

એવમુક્ત્વા યયૌ રંભા સત્વરં ત્રિદશાલયમ્ ॥
જાબાલિરપિ તાં દૃષ્ટ્વા કન્યકાં સ્નેહમાવિશત્

તતસ્તાં કન્યકાં કૃત્વા સુષ્ઠુ ગુપ્તે લતાગૃહે ॥
રસૈર્મિષ્ટફલોદ્ભૂતૈઃ પુપોષ ચ દિવાનિશમ્

સાપિ કન્યા પરાં વૃદ્ધિં શનૈર્યાતિ દિનેદિને ।
શુક્લપક્ષં સમાસાદ્ય યથા ચન્દ્રકલા દિવિ

યથાયથાથ સા યાતિ વૃદ્ધિં કમલલોચના ॥
તથાતથાસ્ય સુસ્નેહો જાબાલેરપ્યવર્ધત । ૧૨ ।
સા શિશુત્વે મૃગૈઃ સાર્દ્ધં પક્ષિભિશ્ચ સુશોભના ॥
ક્રીડાં ચક્રે સુવિશ્રબ્ધૈર્વર્ધયંતી મુનેર્મુદમ્

તતો બાલ્યં પરિત્યક્ત્વા વલ્કલાવૃતગાત્રિકા ॥
તસ્યર્ષેઃ સર્વકૃત્યેષુ સાહાય્યં પ્રકરોતિ ચ

સમિત્કુશાદિ યત્કિંચિત્ફલપુષ્પસમન્વિતમ્ ॥
વનાત્તદાનયામાસ તસ્ય પ્રીતિમવર્ધયત્ ॥

તતઃ કતિપયાહસ્ય ફલાર્થં સા મૃગેક્ષણા ॥
નિદાઘસમયે દૂરં સ્વાશ્રમાત્પ્રજગામ હ

એતસ્મિન્નંતરે તત્ર વિમાનવરમાશ્રિતઃ ॥
પ્રાપ્તશ્ચિત્રાંગદોનામ ગન્ધર્વસ્ત્રિદિવૌકસામ્

તેન સા વિજને બાલા પૂર્ણચન્દ્રનિભાનના ॥
દૃષ્ટા ચાંદ્રમસી લેખા પતિતેવ ધરાતલે

તતઃ કામપરીતાંગઃ સોવતીર્ય ધરાતલમ્॥
વિમાનાન્મધુરૈર્વાક્યૈસ્તામુવાચ કૃતાંજલિઃ

કા ત્વં કમલગર્ભાભા નિર્જનેઽથ મહાવને ॥
ભ્રમસ્યેકાકિની બાલે વનમધ્યે સુલોચને

॥ કન્યોવાચ ॥ ॥
અહં ફલવતીનામ જાબાલેર્દુહિતા મુને ॥
ફલપુષ્પાર્થમાયાતા તદર્થમિહ કાનને

॥ ચિત્રાંગદ ઉવાચ ॥ ॥
કુમારબ્રહ્મચારી સ શ્રૂયતે મુનિસત્તમઃ ॥
તત્કથં તસ્ય વામોરુ ત્વં જાતા ભાર્યયા વિના

॥ કન્યોવાચ ॥ ॥
સત્યમેતન્મહાભાગ નાસ્તિ દારપરિગ્રહઃ ॥
તસ્યર્ષેઃ કિં તુ સંજાતા યથા તન્મેઽવધારય

રંભા નામાપ્સરાસ્તેન પુરા દૃષ્ટા સુરાંગના ॥
તતઃ કામપરીતેન સેવિતા ચ યથાસુખમ્

તતસ્તદુદરાજ્જાતા દેવલોકે મહત્તરે ॥
તયાપિ ચેહ તસ્યર્ષેર્ભૂય એવ નિયોજિતા

એવં સ મે પિતા જાતો જાબાલિર્મુનિસત્તમઃ ॥
પોષિતાઽહં તતસ્તેન નાનાફલસમુદ્રવૈઃ

તતઃ ફલવતી નામ કૃતં તેન મહાત્મના ॥
મમાનુરૂપમેતદ્ધિ યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ

॥ ચિત્રાંગદ ઉવાચ ॥ ॥
તવ રૂપં સમાલોક્ય કામસ્યાહં વશં ગતઃ ॥
તસ્માદ્ભજસ્વ માં ભીરુ નો ચેદ્યાસ્યામિ સંક્ષયમ્

અહં ચિત્રાંગદોનામ ગન્ધર્વસ્ત્રિદિવૌકસામ્ ॥
તીર્થયાત્રાકૃતે પ્રાપ્તઃ ક્ષેત્રેઽસ્મિઞ્છ્રદ્ધયાઽન્વિતઃ

॥ કન્યોવાચ ॥ ॥
કુમારધર્મિણી ચાહમદ્યાપિ વશગા પિતુઃ ॥
કામધર્મં ન જાનામિ ચિત્રાંગદ કથંચન ॥

તસ્માત્પ્રાર્થય મે તાતં સ માં તુભ્યં પ્રદાસ્યતિ ॥
અનુરૂપાય યોગ્યાય તરુણાય મનસ્વિનીમ્

મમાપિ રુચિતં ચિત્તે તવ વાક્યમિદં શુભમ્ ॥
ધન્યાહં યદિ તે કણ્ઠમાલિંગામિ યથેચ્છયા

॥ ચિત્રાંગદ ઉવાચ ॥ ॥
ન શક્નોમિ મહાભાગે તાવત્કાલં પ્રતીક્ષિતુમ્ ॥
માં દહત્યેષ ગાત્રોત્થઃ સુમહાન્કામપાવકઃ

તસ્માત્કુરુ પ્રસાદં મે રતિદાનેન શોભને ॥
કો જાનાતિ હિ તચ્ચિત્તં કીદૃગ્રૂપં ભવિષ્યતિ

॥
॥ કન્યોવાચ ॥ ॥
એવં તે વર્તમાનસ્ય મમ તાતઃ પ્રકોપતઃ ॥
દહિષ્યતિ ન સંદેહઃ શાપં દત્ત્વા સુદારુણમ્

॥ ચિત્રાંગદ ઉવાચ ॥ ॥
તવ તાતઃ સ કાલેન માં દહિષ્યતિ માનદે ॥
કામાનલઃ પુનઃ સદ્ય એષ ભસ્મ કરિષ્યતિ

એવમુક્ત્વાઽથ તાં બાલાં વેપમાનાં ત્રપાવતીમ્ ॥
ગૃહીત્વા દક્ષિણે પાણૌ પ્રવિવેશ સુરાલયમ્

તત્ર તાં રમયામાસ તદા કામપ્રપીડિતઃ ॥
તત્કાલજાતરાગાંધાં નિર્લજ્જત્વમુપાગતામ્ ॥

એવં તસ્યાઃ સમં તેન સ્થિતાયા દિવસો ગતઃ ॥
નિમેષવન્મુનિશ્રેષ્ઠાસ્તતશ્ચાસ્તં ગતો રવિઃ

એતસ્મિન્નંતરે વિપ્રો જાબાલિર્દુઃખ સંયુતઃ ॥
અનાયાતાં સુતાં જ્ઞાત્વા પરિબભ્રામ સર્વતઃ

અહો સા દુહિતા મહ્યં કિમુ વ્યાલૈઃ પ્રભક્ષિતા ॥
વૃક્ષં કંચિત્સમારૂઢા પતિતા ધરણી તલે

કિં વા જલાશયં કંચિત્પ્રાપ્ય ગાધમજાનતી ॥
નિમગ્ના તત્ર સા બાલા સંપ્રવિષ્ટા જલાર્થિની

એવં સ પ્રલપન્વિપ્રો બભ્રામ ગહને વને ॥
કુશકણ્ટકવિદ્ધાંગઃ ક્ષુત્પિપાસાસમાકુલઃ

યંયં શૃણોતિ શબ્દં સ મૃગપક્ષિસમુદ્ભવમ્ ॥
રજન્યાં તત્ર નિર્યાતિ મત્વા ફલવતીં ચ તામ્

અથ ક્રમાત્સમાયાતો હરહર્મ્યં સ સન્મુનિઃ ॥
યત્ર ચિત્રાંગદોપેતા સા સંતિષ્ઠતિ કન્યકા

નિઃશંકા જલ્પમાના ચ રાગવાક્યાન્યનેકશઃ ॥
અનર્હાણિ કુમારીણાં બ્રહ્મજાનાં વિશેષતઃ

તતઃ સ સુચિરં શ્રુત્વા દૂરસ્થો વિસ્મયાન્વિતઃ ॥
કુમાર્યાશ્ચેષ્ટિતં દૃષ્ટ્વા કોપસંરક્તલોચનઃ

અથ દુદ્રાવ વેગેન ગૃહ્ય કાષ્ઠસમુચ્ચયમ્ ॥
દ્વાભ્યામેવ વિનાશાય ભર્ત્સમાનો મુહુર્મુહુઃ

ધિગ્ધિક્પાપસમાચારે કૌમાર્યં દૂષિતં ત્વયા ॥
લાંછનં ચ સમાનીતં મમ લોકત્રયેઽપિ ચ

નિતરાં પતિમાસાદ્ય કર્મણાનેન ચાધમે ॥
તસ્માદનેન પાપેન યુક્તાં ત્વાં નાશયામ્યહમ્

એવમુક્ત્વા પ્રહારં સ યાવત્ક્ષિપતિ સન્મુનિઃ ॥
તાવચ્ચિત્રાંગદો નષ્ટો વ્યોમમાર્ગેણ સત્વરમ્

વિવસ્ત્રા સાપિ તત્રૈવ ખિન્નાંગી કામસેવયા ॥
ન શશાક ક્વચિદ્ગંતું સમુત્થાય તતઃ ક્ષિતૌ

તતઃ કાષ્ઠપ્રહારોઘૈર્હત્વા તાં પતિતાં ક્ષિતૌ॥
મૃતામિતિ પરિજ્ઞાય સ ક્રોધપરિવારિતઃ

તતશ્ચિત્રાંગદસ્યાપિ દદૌ શાપં સુદારુણમ્ ॥
સ દૃષ્ટ્વાઽઽકાશમાર્ગેણ ગચ્છમાનં ભયાતુરમ્

ય એષ કન્યકાં મહ્યં ધર્ષયિત્વા સમુત્પતેત્ ॥
સ પતત્વચિરાત્પાપશ્છિન્નપક્ષ ઇવાંડજઃ

કુષ્ઠવ્યાધિસમાયુક્તશ્ચલિતું નૈવ ચ ક્ષમઃ ॥
એતસ્મિન્નન્તરે ભૂમૌ સ પપાત નભસ્તલાત્

કુષ્ઠવ્યાધિસમાયુક્તઃ સ ચ ચિત્રાંગદો યુવા ॥
તતસ્તં સ મુનિઃ પ્રાહ કાષ્ઠોદ્યતકરઃ ક્રુધા

કસ્ત્વં પાપસમાચાર યેન મે ધર્ષિતા બલાત્ ॥
કુમારી તન્નયામ્યેષ ત્વામદ્ય યમ શાસનમ્

॥ ચિત્રાંગદ ઉવાચ ॥ ॥
અહં ચિત્રાંગદોનામ ગન્ધર્વસ્ત્રિદિવૌકસામ્ ॥
તીર્થયાત્રાપ્રસંગેન ક્ષેત્રેઽસ્મિન્સમુપાગતઃ

તતસ્તુ કન્યકાં દૃષ્ટ્વા કામદેવવશં ગતઃ

તતઃ સેવિતવાનત્ર લતાહર્મ્યે જનચ્યુતે ॥
તસ્માત્કુરુ ક્ષમાં મહ્યં દીનસ્ય પ્રણતસ્ય ચ

યથા વ્યાધેર્ભવેન્નાશો યથા સ્યાદ્ગગને ગતિઃ ॥
ભૂયોઽપિ ત્વત્પ્રસાદેન સ્વલ્પઃ કોપો હિ સાધુષુ

॥ જાબાલિરુવાચ ॥ ॥
ઈદૃગ્રૂપધરસ્ત્વં હિ મમ વાક્યાદ્ભવિષ્યસિ ॥
એષાપિ મત્સુતા પાપા વસ્ત્રહીના સદેદૃશી

ભવિષ્યતિ ન સંદેહો જીવયિષ્યતિ ચેત્ક્વચિત્ ॥
યદ્યેષા ધાસ્યતિ ક્વાપિ વસ્ત્રં ગાત્રે નિજે ક્વચિત્

તન્નૂનં ચ શિરોઽપ્યસ્યાઃ ફલિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥
એવમુક્ત્વા વિકોપશ્ચ સ જગામ નિજાશ્રમમ્

ચિત્રાંગદોઽપિ તત્રૈવ તયા સાર્ધં તથા સ્થિતઃ ॥
કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય તત્ર ક્ષેત્રે સમાયયૌ

ચૈત્રશુક્લચતુર્દશ્યાં ભગવાઞ્છશિશેખરઃ ॥
ગન્તું ચિત્રેશ્વરે પીઠે ગણૈ રૌદ્રૈઃ સમાવૃતઃ ॥
યોગિનીભિઃ પ્રચણ્ડાભિઃ સાર્ધં પ્રાપ્તે નિશામુખે

અથ પ્રાપ્તે નિશાર્ધે તુ યોગિન્યસ્તાઃ સુદારુણાઃ ॥
મહામાંસં મહામાંસમિત્યૂચુર્ભક્ષણાય વૈ

નૃત્યમાનાઃ પુરસ્તસ્ય દેવદેવસ્ય શૂલિનઃ ॥
સસ્પર્ધા ગણમુખ્યૈસ્તૈર્નર્તમાનૈઃ સમંતતઃ

યસ્તત્ર સમયે તાસાં મહામાંસં પ્રયચ્છતિ ॥
મંત્રપૂતં સ સંસિદ્ધિં સમવાપ્નોતિ વાંછિતામ્

મદ્યં માંસં તથા ચાન્યન્નૈવેદ્યં વા ફલાદિકમ્ ॥
તસ્ય સિદ્ધિઃ સમાદિષ્ટા યથા સ્વહૃદયે સ્થિતા

એતસ્મિન્નંતરે કન્યા સા જાબાલિસમુદ્ભવા ॥
સ ચ ચિત્રાંગદસ્તત્ર ગત્વા પ્રોવાચ સાદરમ્

અસ્મદીયમિદં માંસં યોગિન્યો હર્ષસંયુતાઃ ॥
ભક્ષયન્તુ યથાસૌખ્યં સ્વયમેવ પ્રકલ્પિતમ્

અથ તં પુરુષં દૃષ્ટ્વા કુષ્ઠવ્યાધિસમાવૃતમ્ ॥
વિવસ્ત્રાં કન્યકાં તાં ચ સર્વાસ્તા વિસ્મયાન્વિતાઃ

તે ચ સર્વે ગણા રૌદ્રાઃ સ ચ દેવસ્ત્રિલોચનઃ ॥
પપ્રચ્છ કૌતુકાવિષ્ટસ્તત્ર ચિત્રાંગદં પ્રભુઃ

કસ્ત્વં ધૈર્યસમાયુક્તો મહત્સત્ત્વે વ્યવસ્થિતઃ ॥
યઃ પ્રયચ્છસિ જીવં ત્વં કીટસ્યાપિ સુવલ્લભમ્

કેયં ચ વસનૈંર્હીના ત્વયા સાર્ધં ગતવ્યથા ॥
પ્રયચ્છતિ નિજં દેહં યદ્દેયં નૈવ કસ્યચિત્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તતઃ સ કથયામાસ સર્વમાત્મવિચેષ્ટિતમ્ ॥
યથા કન્યાસમં સંગઃ કૃતઃ શાપશ્ચ સન્મુનેઃ

તતશ્ચિત્રાંગદં દૃષ્ટ્વા સ ગન્ધર્વં દિવૌકસામ્ ॥
તથારૂપં કૃપાવિષ્ટસ્તતઃ પ્રોવાચ શંકરઃ

મમ સંદર્શનં પ્રાપ્ય ન મૃત્યુર્જાયતે ક્વચિત્ ॥
ન વૃથા દર્શનં ચૈતત્તસ્માત્પ્રાર્થય સાદરમ્

॥ ચિત્રાંગદ ઉવાચ ॥. ॥
વ્યાધિનાઽહં સુનિર્વિણ્ણસ્તેન દેવાત્ર ચાગતઃ ॥
યેન વ્યાધિક્ષયો ભાવી દેહનાશેન શંકર

તસ્માત્કુરુ ક્ષયં વ્યાધેર્યદિ યચ્છસિ મે વરમ્ ॥
ખેચરત્વં પુનર્દેહિ યેન સ્વર્ગં વ્રજામ્યહમ્

॥ શ્રીશંકર ઉવાચ ॥ ॥
ત્વં સ્થાપયાત્ર મલ્લિંગં પીઠે ગન્ધર્વસત્તમ ॥
તતશ્ચારાધય પ્રીત્યા યાવદ્વર્ષમુપસ્થિતમ્

યથાયથા સુપૂજાં ત્વં મલ્લિંગસ્ય કરિષ્યસિ ॥
દિનેદિને તથા વ્યાધેસ્તવ નાશો ભવિષ્યતિ

તતસ્તુ ખે ગતિં પ્રાપ્ય પુનઃ સ્વર્ગં પ્રયાસ્યસિ ॥
મત્પ્રસાદાન્ન સન્દેહઃ સત્યમેતન્મયોદિતમ્

એષાપિ કન્યકા યસ્માત્પ્રવિષ્ટા પીઠમધ્યતઃ ॥
તસ્માત્ફલવતીનામ યોગિની સમ્ભવિષ્યતિ

અનેનૈવ તુ રૂપેણ નગ્નત્વેન વ્યવસ્થિતા ॥
મુખ્યામવાપ્સ્યતે પૂજાં વાંછિતં ચ પ્રદાસ્યતિ ॥
પૂજકાનાં સ્થિતં ચિત્તે શતસંખ્યગુણં તદા

એતાં સંપૂજયેન્મર્ત્યઃ પીઠમેતત્તતઃ પરમ્॥
પૂજયિષ્યતિ તસ્યેષ્ટા સિદ્ધિરેવં ભવિષ્યતિ

એવમુક્ત્વા તતઃ સાઽથ હર્ષેણ મહતાઽન્વિતા ॥
યોગિનીવૃંદમધ્યસ્થા નૃત્યં ચક્રે તતઃ પરમ્ ॥ ૮૯
એવં બભૂવ સા તત્ર યોગિની ચ વરાંગના ॥
તથા ચક્રે પરં નૃત્યં યથા તુષ્ટો મહેશ્વરઃ

તતઃ પ્રોવાચ તાં હૃષ્ટઃ સર્વયોગિનિસંનિધૌ ॥
અનેન તવ નૃત્યેન ગીતેન ચ વિશેષતઃ

પરિતુષ્ટોસ્મિ તે વત્સે તસ્માચ્છૃણુ વચો મમ ॥
નિશીથેઽદ્ય દિને પ્રાપ્તે યસ્તે પૂજાં કરિષ્યતિ

સુરા માંસાન્નસત્કારૈર્મંત્રૈરાગમસંભવૈઃ ॥
સ ભવિષ્યતિ તત્કાલં શાપાનુગ્રહશક્તિમાન્

બંધનં મોહનં ચાપિ શત્રોરુચ્ચાટનં તથા ॥
કરિષ્યતિ ન સન્દેહો વશીકરણમેવ ચ

ત્રિકોણં કુણ્ડમાસ્થાય દિશાં પાલાન્પ્રપૂજયેત્ ।
ક્ષેત્રપાલં ચ સર્વાસ્તા દેવતા ગમનોદ્ભવાઃ

તથા ચત્વરપૂજાં ચ પ્રકૃત્વા વિધિપૂર્વકમ્ ॥
પશ્ચાત્ત્વાં પૂજયિત્વા ચ હોમં યશ્ચ કરિષ્યતિ

શત્રુવામપદોત્થેન સ્પૃષ્ટેન રજસાઽથવા ॥
ગુગ્ગુલેન સહસ્રાંતં સ્તંભનં ચ કરિષ્યતિ

યશ્ચ શત્રું હૃદિ સ્થાપ્ય શત્રૂદ્વર્તનસંભવમ્ ॥
મલં ધાત્રીફલૈઃ સાર્ધં મોહનં સ કરિષ્યતિ

યઃ શત્રોઃ સ્નાનજં તોયં ગૃહીત્વા ચાથ કર્દમમ્ ॥
શિવનિર્માલ્યસંયુક્તં જુહ્વયિષ્યતિ પાવકે

તવાગ્રે સ નરો નૂનં શત્રુમુચ્ચાટયિષ્યતિ ॥
એષોપિ તવ સંગેન તવ ચિત્રાંગદઃ પ્રિયઃ ॥
સંપ્રાપ્સ્યતિ ચ સત્પૂજામનુષંગાત્ત્વદુદ્ભવાત્

॥ ફલવત્યુવાચ ॥ ॥
યદિ દેવ પ્રસન્નો મે તથાન્યમપિ સદ્વરમ્

હૃદિસ્થં દેહિ મે સૌખ્યં યેન સંજાયતેઽખિલમ્ ॥
પિતા મમૈષ જાબાલિર્નિર્મુક્તો વસનૈઃ સદા

અહં યથા તથાત્રૈવ સંતિષ્ઠતુ દિવાનિશમ્ ।
યેન સંતાપમાયાતિ પશ્યન્મમ વિરોધિનીમ્

ક્રીડાં બ્રાહ્મણવંશસ્ય મદ્યમાંસસમુદ્ભવામ્ ॥
મદ્યગન્ધં સમાઘ્રાતિ માંસં પશ્યતિ સંસ્કૃતમ્ ॥
માં સ્વચ્છંદરતાં નિત્યં દુઃખં યાતિ દિનેદિને

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
એવં ભવિષ્યતિ પ્રોક્તં સંજાતં ચાધુના શુભે ॥
અહં યાસ્યામિ કૈલાસં ત્વં તિષ્ઠાત્ર યથોદિતા

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવં સ ભગવાન્પ્રોક્ત્વા ગતશ્ચાદર્શનં હરઃ ॥
યોગિન્યશ્ચૈવ તાઃ સર્વાઃ સ્વેસ્વે સ્થાને વ્યવસ્થિતાઃ

ચિત્રાંગદોપિ તત્રૈવ કૃત્વા પ્રાસાદમુત્તમમ્ ॥
લિંગં સંસ્થાપયામાસ દેવદેવસ્ય શૂલિનઃ

તતશ્ચારાધયામાસ દિવારાત્રમતંદ્રિતઃ

તતઃ સંવત્સરસ્યાંતે વ્યાધિમુક્તઃ સુરૂપધૃક્ ॥
વિમાનવરમારૂઢો જગામ ત્રિદશાલયમ્ ॥
સોઽપિ જાબાલિનામાથ વિવસ્ત્ર સમપદ્યત

જનહાસ્યકરો લોકે સ્થિતસ્તત્રૈવ સર્વદા ॥
પશ્યમાનો વિકારાંસ્તાન્દુઃખિતઃ સ્વસુતોદ્ભવાન્

તતશ્ચ ગર્હયામાસ સ્ત્રીણાં જન્મ મહામુનિઃ ॥
તસ્મિન્પીઠે સમાસાદ્ય દુઃખેન મહતાઽન્વિતઃ

અહો પાપાત્મનાં પુંસાં સંભવિષ્યંતિ યોષિતઃ ॥
યાસામીદૃક્સમાચારો દ્વિજવંશોદ્ભવાસ્વપિ

સકૃદેવ મયા સંગઃ કૃતો નાર્યા સમન્વિતઃ ॥
આજન્મમરણં યાવત્પાપં પ્રાપ્તં યથેદૃશમ્

યે પુનસ્તાસુ સંસક્તાઃ સદૈવ પુરુષાધમાઃ ॥
કા તેષાં જાયતે લોકે ગતિર્વેદ્મિ ન ચિંતયન્

એવં તસ્ય બ્રુવાણસ્ય યોગિન્યસ્તાઃ ક્રુધાન્વિતાઃ ॥
તમૂચુર્બ્રાહ્મણં તત્ર ઘૃણયા પરિવારિતમ્

॥ યોગિન્ય ઊચુઃ ॥
મા નિંદાં કુરુ મૂઢાત્મંસ્ત્વં સ્ત્રીણાં યોગમાશ્રિતઃ ॥
એતચ્ચરાચરં વિશ્વં સ્ત્રીભિઃ સંધાર્યતે યતઃ

યાભિઃ સંજનિતઃ શેષઃ કૂર્મશ્ચ તદનંતરમ્ ॥
યાભ્યાં સંધાર્યતે પૃથ્વી યસ્યાં વિશ્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્

ધન્યેયં તે સુતા મૂઢ યા પ્રાપ્તા યોગમુત્તમમ્ ॥
પ્રાપ્તા ચ પરમં સ્થાનં સ્તોકૈરેવાત્ર વાસરૈઃ

।
ત્વં પુનર્મૂર્ખતાં પ્રાપ્તશ્છાંદસં માર્ગમાસ્થિતઃ ॥
અવિદ્યયા સમાયુક્તઃ સંસારેઽત્ર ભ્રમિષ્યસિ

॥ મુનિરુવાચ ॥
સ્ત્રિયો નિંદ્યતમાઃ સર્વાઃ સર્વાવસ્થાસુ દુઃખદાઃ ॥
ઇહલોકે પરે ચૈવ તાભ્યઃ સૌખ્યં ન લભ્યતે

યદર્થં નિહતઃ શુમ્ભો નિશુમ્ભશ્ચ મહાસુરઃ ॥
રાવણો દણ્ડભૂપશ્ચ તથાન્યેઽપિ સહસ્રશઃ

પ્રાપ્ય તાદૃગ્દ્વિજં કાંતં ગૌતમં સ્ત્રીસ્વભાવતઃ ॥
અહિલ્યા શક્રમાસાદ્ય ચકમે શીલવર્જિતા

॥
॥ કન્યોવાચ ॥ ॥
યચ્ચ નિંદસિ મૂઢાત્મન્સંતિ નિંદ્યાશ્ચ યોષિતઃ ॥
તદ્વદસ્વ મયા સાર્ધં યેન ત્વાં બોધયામ્યહમ્

ન તેઽસ્તિ હૃદયે બુદ્ધિર્ન લજ્જા ન દયા મુને ॥
કિમંત્યજોઽપિ તત્કર્મ કુરુતે યત્ત્વયા કૃતમ્

અહં તાવત્પ્રહારેણ ત્વયા વ્યાપાદિતાઽધમ ॥
સ્ત્રીહત્યોદ્ભવપાપસ્ય ન ચિન્તા વિધૃતા હૃદિ

વિશેષેણ સુતાયાશ્ચ કોપાવિષ્ટેન ચેતસા ॥
ગચ્છંતિ પાતકાન્યત્ર પ્રાયશ્ચિત્તૈઃ પૃથગ્વિધૈઃ ॥

સ્ત્રીવધોત્થં પુનર્યાતિ યદિ તત્ત્વં પ્રકીર્તય ॥
એતન્મે ન ચ દુઃખં સ્યાદ્યદ્ધતાસ્મિ દ્વિજાધમ

યચ્છપ્તા નગ્નસદ્ભાવં નીતા તત્પાતકં ચ તે ॥
કલ્પાંતેઽપિ સુદુર્બુદ્ધે ન સંયાસ્યતિ કુત્રચિત્

તસ્માદ્ભુંક્ષ્વ સુદુઃખાર્તઃ સ્થિતોઽત્રૈવ મયા સહ ॥
ન ભૂયો નિંદસિ પ્રાયો ન ચ વ્યાપાદયિષ્યસિ

અનિંદ્યા યોષિતઃ સર્વા નૈતા દુષ્યંતિ કર્હિચિત્ ॥
માસિમાસિ રજો હ્યાસાં દુષ્કૃતાન્યપકર્ષતિ

॥ મુનિ રુવાચ ॥ ॥
સ્ત્રિયઃ પાપસમાચારા નૈતાઃ શુધ્યંતિ કર્હિચિત્ ॥
પરકાંતે રતિર્યાસામંત્યજત્વં પ્રયચ્છતિ

॥ કન્યોવાચ ॥ ॥
મા મૈવં વદ મૂઢાત્મન્નમેધ્યા ઇતિ યોષિતઃ ॥
અત્ર શ્લોકઃ પુરા ગીતો મનુના તં નિબોધ મે

બ્રાહ્મણાઃ પાદતો મેધ્યા ગાવો મેધ્યાસ્તુ પૃષ્ઠતઃ ॥
અજાશ્વા મુખતો મેધ્યા સ્ત્રિયો મેધ્યાશ્ચ સર્વતઃ

॥ મુનિરુવાચ ॥ ॥
બ્રાહ્મણાઃ સર્વતો મેધ્યા ગાવો મેધ્યાશ્ચ સર્વતઃ ॥
અજાશ્વા મુખતો મેધ્યા ન મેધ્યાશ્ચ સ્ત્રિયઃ ક્વચિત્

॥ કન્યોવાચ ॥ ॥
તસ્ય ચિંતામણિર્હસ્તે તસ્ય કલ્પદ્રુમો ગૃહે ॥
કુબેરઃ કિંકરસ્તસ્ય યસ્ય સ્યાત્કામિની ગૃહે

॥ મુનિરુવાચ ॥ ॥
તસ્યાપદોઽખિલા દુઃખં દુઃખં તસ્યાખિલં ગૃહે ॥
નરકઃ સર્વતસ્તસ્ય યસ્ય સ્યાત્કામિનીગૃહે

॥ કન્યોવાચ ॥ ॥
યાનિ કાન્યત્ર સૌખ્યાનિ ભોગસ્થાનાનિ યાનિ ચ ॥
ધર્માર્થકામજાતાનિ તાનિ સ્ત્રીભ્યો ભવંતિ હિ

॥ મુનિરુવાચ ॥ ॥
યાનિ કાનિ સુદુઃખાનિ ક્લેશાનિ યાનિ દેહિનામ્ ॥
યાનિ કષ્ટાન્યનિષ્ટાનિ સ્ત્રીભ્યસ્તાનિ ભવંતિ ચ

॥ કન્યોવાચ ॥ ॥
ધર્માર્થકામમોક્ષાન્સ્ત્રી ચતુરોઽપિ ચતસૃભિઃ ॥
વહ્નિપ્રદક્ષિણાભિસ્તાન્વિવાહેઽપિ પ્રદર્શયેત્

॥ મુનિરુવાચ ॥ ॥
સંસારભ્રમણં નારી પ્રથમેઽપિ સમાગમે ॥
વહ્નિપ્રદક્ષિણાન્યાયવ્યાજેનૈવ પ્રદર્શયેત્

॥
॥ કન્યોવાચ ॥ ॥
કે નામ ન વિરજ્યંતિ જ્ઞાનાઢ્યા અપિ માનવાઃ ॥
કર્ણાંતલગ્નનેત્રાંતાં દૃષ્ટ્વા પીન પયોધરામ્

॥ મુનિરુવાચ ॥ ॥
કે નામ ન વિનશ્યંતિ મૂઢજ્ઞાના નિતંબિનીમ્ ॥
રમ્યબુદ્ધ્યોપસર્પંતિ યે જ્વાલાઃ શલભા ઇવ

॥ કન્યોવાચ ॥ ॥
નિર્મુખૌ ચ કઠોરૌ ચ પ્રોદ્ધતૌ ચ મનોરમૌ ॥
સ્ત્રીસ્તનૌ સેવતે ધન્યો મધુમાંસે વિશેષતઃ

॥ મુનિરુવાચ ॥ ॥
આભોગિનૌ મંડલિનૌ તત્ક્ષણાન્મુક્તકંચુકૌ॥
વરમાશીવિષૌ સ્પૃષ્ટૌ ન તુ પત્ન્યાઃ પયોધરૌ

॥ કન્યોવાચ ॥ ॥
ન ચાસાં રચનામાત્રં કેવલં રમ્યમંગિભિઃ ।
પરિષ્વંગોઽપિ રામાણાં સૌખ્યાય પુલકાય ચ

॥ મુનિરુવાચ ॥ ॥
ન ચાસાં રચનામાત્રં રમ્યં સ્યાત્પાપદં દૃશઃ ॥
વપુઃ સ્પૃષ્ટં વિનાશાય સ્ત્રીણાં પ્રેત્ય નરકાય ચ

॥ કન્યોવાચ ॥ ॥
કો નામ ન સુખી લોકે કો નામ સુકૃતી ન ચ ॥
સ્પૃહણીયતમઃ કો ન સ્ત્રીજનો યસ્ય રજ્યતે

॥
॥ મુનિરુવાચ ॥ ॥
કો ન મુક્તિં વ્રજેત્તત્ર કો ન શસ્યતરો ભવેત્ ॥
કો ન સ્યાત્ક્ષેમસંયુક્તઃ સ્ત્રીજને યો ન રજ્યતે

॥ કન્યોવાચ ॥ ॥
સંસારાંતઃ પ્રસુપ્તસ્ય કીટસ્યાપિ પ્રરોચતે ॥
સ્ત્રીશરીરં નરસ્યાત્ર કિં પુનર્ન વિવેકિનઃ

॥ મુનિરુવાચ ॥ ॥
અમેધ્યજા તસ્ય યથા તથા તદ્રોચનં કૃમેઃ ॥
તથા સંસારસૂતસ્ય સ્ત્રીશરીરં ચ કામિનઃ

॥ કન્યોવાચ ॥ ॥
સૌખ્યસ્થાનં નૃણાં કિંચિદ્વેધસા ઽન્યદપશ્યતા ॥
શાશ્વતં ચિંતયિત્વાથ સ્ત્રીરત્નમિદમાહૃતમ્

॥ મુનિરુવાચ ॥ ॥
બંધનં જગતઃ કિંચિદ્વેધસાઽન્યદપશ્યતા ॥
સ્ત્રીરૂપેણ તતઃ કોપિ પાશોઽયં સ્ત્રીમયઃ કૃતઃ ॥ ૧૫૨ ।
॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવં સ મુનિશાર્દૂલસ્તયાતીવ સમાગમે ॥
નિરુત્તરીકૃતો યાવત્તતઃ પ્રાહ નિજાં સુતામ્

॥ મુનિરુવાચ ॥ ॥
ત્વયા સહ ન સંવાદો મયા કાર્યોઽધુના ક્વચિત્ ॥
યા ત્વં બાલાપિ મામેવં નિષેધયસિ સર્વતઃ

તસ્માદ્ધન્યતરં મન્યે અહમાત્માનમદ્ય વૈ ॥
યસ્ય મે ત્વં સુતા ઈદૃગીદૃક્છાસ્ત્રવિચક્ષણા

તસ્માન્ન મે મહાભાગે કોપઃ સ્વલ્પોઽપિ વિદ્યતે ॥
તસ્માદ્યથેચ્છયા ક્રીડાં કુરુ યોગિનિમધ્યગા

તતઃ સા લજ્જિતા દૃષ્ટ્વા પિતરં સ્નેહવત્સલમ્ ।
પ્રણિપત્ય પુનઃપ્રાહ યોગિનીમધ્યસંસ્થિતા

અજ્ઞાનાદ્યદિ વા જ્ઞાનાત્ત્વં નિષિદ્ધો મયા પ્રભો ॥
ક્ષંતવ્યં સકલં મેઽદ્ય વાલિકાયા વિશેષતઃ

અત્ર પીઠે સમાગત્ય પ્રથમં તે દ્વિજોત્તમાઃ ॥
પૂજાં સર્વે કરિષ્યંતિ માનવા ભક્તિતત્પરાઃ ॥
પશ્ચાચ્ચ સર્વપીઠસ્ય યાસ્યંતિ ચ પરાં ગતિમ્

એવં સા તત્ર સંજાતા જાબાલિમુનિસંભવા ॥
જાબાલિશ્ચ મુનિશ્રેષ્ઠસ્તથા ચિત્રાંગદેશ્વરઃ

ત્રયાણામપિ યસ્તેષાં પૂજાં મર્ત્યઃ સમાચરેત્॥
દિવસેદિવસે તત્ર સ સિદ્ધિં સમવાપ્નુયાત્

નાસાધ્યં વિદ્યતે કિંચિત્તાવદત્ર ધરાતલે ॥
પૂજ્યતે ભૂમિપાલાદ્યૈર્ભોગાન્દિવ્યાંસ્તથા લભેત્

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન સ મુનિઃ સા ચ કન્યકા ॥
પૂજનીયા વિશેષેણ સ દેવોઽથ મહેશ્વરઃ

એતદ્વઃ સર્વમાખ્યાતમાખ્યાનં સર્વકામદમ્ ॥
પઠતાં શૃણ્વતાં ચૈવ ઇહલોકે પરત્ર ચ ॥ ૧૬૪
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે ચિત્રાંગદેશ્વરફલવતીજાબાલ્યાખ્યાનવર્ણનંનામ ચતુશ્ચત્વારિંશદધિકશતતમોઽધ્યાયઃ