સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.143

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તથાન્યોઽપિ ચ તત્રાસ્તિ દેવશ્ચિત્રેશ્વરો દ્વિજાઃ ॥
ચિત્રપીઠસ્ય મધ્યસ્થશ્ચિત્રસૌખ્યપ્રદો નૃણામ્

યં દૃષ્ટ્વા પૂજયિત્વા ચ સ્નાપયિત્વાથવા નરઃ ॥
મુચ્યતે પરદારોત્થૈઃ પાતકૈશ્ચોપપાતકૈઃ

ધર્ષયિત્વા ગુરોઃ પત્નીં કન્યાં વા નિજવંશજામ્ ॥
નીચાં વા વ્રતયુક્તાં વા કામાસક્તેન ચેતસા

ચૈત્રશુક્લચતુર્દશ્યાં યસ્તં પૂજયતે નરઃ ॥
સ તત્પાપં નિહત્યાશુ સ્વર્ગલોકં તતો વ્રજેત્

તથા ચિત્રાંગદસ્તત્ર જાબાલિસહિતો નૃપઃ ॥
કુમાર્યા સહિતઃ સાર્દ્ધં નગ્નયા તત્સમુત્થયા ॥
સન્તિષ્ઠતે તદગ્રે તુ શપ્તો જાબાલિના પુરા

ત્રયાણામપિ યસ્તેષાં તસ્મિન્નહનિ નિર્વપેત્ ॥
સ ઇષ્ટાં લભતે નારીં સિદ્ધિં ચ મનસિ સ્થિતામ્

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
કસ્માજ્જાબાલિના શપ્તઃ પૂર્વં ચિત્રાંગદો યુવા ॥
સા ચ તત્તનયા કસ્માત્કુમારી વસ્ત્રવર્જિતા

અદ્યાપિ તિષ્ઠતે તત્ર વિરુદ્ધં રૂપમાશ્રિતા ॥
જનહાસ્ય કરં નિત્યં તસ્માત્સૂત વદસ્વ નઃ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
આર્સોત્પૂર્વં મુનિર્નામ્ના જાબાલિરિતિ વિશ્રુતઃ ॥
કૌમારબ્રહ્મચર્યેણ યેન ચીર્ણં તપઃ સદા

હાટકેશ્વરજં ક્ષેત્રં સમાસાદ્ય સ સદ્દ્વિજાઃ ॥
બાલ્યેઽપિ વયસિ પ્રાપ્તે સમારેભે મહત્તપઃ

કૃચ્છ્રચાંદ્રાયણાદીનિ પારાકાણિ શનૈઃશનૈઃ ॥
કુર્વતા તેન તે દેવાઃ સંનીતા ભયગોચરમ્

તતઃ શક્રાદયો દેવાઃ સંત્રસ્તા મેરુમૂર્ધનિ ॥
મિલિત્વા ચક્રિરે મંત્રં તસ્ય વિઘ્નકૃતે મિથઃ

યદ્યસ્ય તપસો વૃદ્ધિરેવં યાસ્યતિ નિત્યશઃ ॥
ચ્યાવયિષ્યતિ તન્નૂનં સ્વર્ગરાજ્યાચ્છતક્રતુમ્

તસ્માદ્ગચ્છતુ રંભાખ્યા તત્પાર્શ્વે ઽપ્સરસાં વરા ॥
બ્રહ્મચર્યવિઘાતાય તસ્યર્ષેર્ભાવિતાત્મનઃ

બ્રહ્મચર્યં તપોમૂલં યતઃ સંકીર્તિતં દ્વિજૈઃ ॥
તસ્યાભાવાત્પરિક્લેશઃ કેવલં ન ફલં વ્રતે

એવં તે નિશ્ચયં કૃત્વા સમાહૂય તતઃ પરમ્ ॥
રંભામૂચુર્મહેંદ્રેણ સર્વે દેવાસ્તદાદરાત્

ગચ્છ શીઘ્રં મહાભાગે જાબાલિર્યત્ર તિષ્ઠતિ ॥
હાટકેશ્વરજે ક્ષેત્રે તપોવિઘ્નાય તસ્ય વૈ

તે તે ભાવાઃ પ્રયોક્તવ્યાઃ કથાસ્તાસ્તા મનોહરાઃ ॥
વર્ધયંતી તથા ચિત્તે તસ્ય કામં નિરર્ગલમ્

॥
॥ રંભોવાચ ॥ ॥
સ મુનિર્ન વિજાનાતિ કામધર્મં સુરેશ્વર ॥
અરસજ્ઞં કથં દેવ કરિષ્યામિ સ્મરાન્વિતમ્

॥ ઇન્દ્ર ઉવાચ ॥ ॥
એષ યાસ્યતિ મદ્વાક્યાદ્વસંતસ્તસ્ય સન્નિધૌ ॥
અસ્ય સંદર્શનાદેવ ભવિષ્યતિ સ સસ્મરઃ

તસ્માદ્ગચ્છ દ્રુતં તત્ર સહાનેન વરાનને ॥
સંસિદ્ધિર્જાયતે યેન દેવકૃત્યં ભવેદ્દ્રુતમ્

અથ સા તં પ્રણમ્યોચ્ચૈઃ પ્રસ્થિતા ધરણીતલમ્॥
વસંતેન સમાયુક્તા જાબાલિર્યત્ર તિષ્ઠતિ

અથાકસ્માદશોકસ્ય સંજાતઃ પુષ્પસંચયઃ ॥
તિલકસ્ય ચ ચૂતસ્ય મંજર્યઃ સમુપસ્થિતાઃ

શિશિરે ચ સરોજાનિ વિકાસં પ્રાપુરેવ હિ ॥
વવૌ ચ સુરભિર્વાયુર્દાક્ષિણાત્યઃ સુકામદઃ

એતસ્મિન્નંતરે પ્રાપ્તા રંભા તત્ર વરાપ્સરાઃ ॥
સલિલાશયતીરસ્થો જાબાલિર્યત્ર તિષ્ઠતિ ॥।

અક્ષમાલાધૃતકરો જપન્મંત્રમનેકધા ॥
અભીષ્ટં શ્રદ્ધયા યુક્તો વિધાય પિતૃતર્પણમ્

અથ સંપશ્યતસ્તસ્ય મુક્ત્વા વસ્ત્રપરિગ્રહમ્ ॥૧
સ્નાનાર્થં તજ્જલં સાઽથ પ્રવિવેશ વરાપ્સરાઃ

વિવસ્ત્રાં તાં સમાલોક્ય સોઽપિ યૌવનશાલિનીમ્॥
યામ્યાનિલેન ચ સ્પૃષ્ટઃ કામસ્ય વશગો ઽભવત્

તતસ્તસ્યાભવત્કંપસ્તત્ક્ષણાદેવ સન્મુને ॥
અક્ષમાલા કરાગ્રાચ્ચ પપાત ધરણીતલે

પુલકઃ સર્વગાત્રેષુ સંજજ્ઞેઽતીવ દારુણઃ ॥
અશ્રુપાતાઃ પતંતિ સ્મ કોષ્ણાઃ પ્લાવિતભૂતલાઃ

અથ તં ક્ષુભિતં જ્ઞાત્વા ચિત્તજ્ઞા સા વરાપ્સરાઃ ॥
નિર્ગત્ય સલિલાત્તસ્માચ્ચક્રે વસ્ત્રપરિગ્રહમ્॥

તતસ્તસ્યાંતિકે ગત્વા પ્રણિપત્ય કૃતાદરા ॥
પ્રોવાચ મધુરં વાક્યં વર્દ્ધંતી તસ્ય તન્મતમ્

આશ્રમે સકલં બ્રહ્મન્કચ્ચિત્તે કુશલં મુને ॥
સ્વાધ્યાયે તપસિ પ્રાજ્ઞ શિષ્યેષુ મૃગપક્ષિષુ ॥ ૩_૩ ॥
॥ મુનિરુવાચ॥

કુશલં મે વરારોહે સર્વત્રૈવાધુના સ્થિતમ્॥
વિશેષેણાત્ર સંપ્રાપ્તા સર્વલક્ષણલક્ષિતા

કા ત્વં વદ મહાભાગે મમ મન્મથવર્ધની॥
કિં દેવી વાસુરી વા કિં પન્નગી કિં તુ માનુષી

નિવેદય શરીરે મે કિં ન પશ્યસિ વેપથુમ્॥
નિરર્ગલશ્ચ રોમાંચો બાષ્પપૂરશ્ચ નેત્રજઃ

રંભોવાચ॥
કિં તે ગાત્રસ્વભાવોઽયમ્ કિં વાન્યો વ્યાધિસંભવઃ ॥
કચ્ચિદેવ ન તે સ્વાસ્થ્યં પ્રપશ્યામિ શરીરજમ્

॥ મુનિરુવાચ ॥ ॥
ન મે ગાત્રસ્વભાવો ન વ્યાધિભિશ્ચ સુલોચને ॥
શૃણુષ્વ કારણં કૃત્સ્નં યેનેદૃક્સંસ્થિતં વપુઃ

યાવતી વર્તતે વેલા તવ દર્શનસંભવા ॥
તાવત્કાલમિદં રૂપં મમ ગાત્રસમુદ્ભવમ્ ॥ ૩૦. ॥
તદહં મન્મથાવિષ્ટો દર્શનાત્તવ શોભને ॥
બ્રહ્મચર્યપરોપીત્થં મહાવ્રતધરોઽપિ ચ

॥ રંભોવાચ । ॥
યદ્યેવં બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ માં ભજસ્વ યથાસુખમ્ ॥
નાત્ર કશ્ચિદ્ભવેદ્દોષઃ પણ્યનારી યતોઽસ્મ્યહમ્

સાધારણા વયં વિપ્ર યતઃ સૃષ્ટાઃ સ્વયંભુવા ॥
સર્વેષામેવ લોકાનાં વિશેષેણ દ્વિજન્મનામ્

અહં ચાપિ સમાલોક્ય ત્વાં મુને મન્મથોપમમ્ ।
હતા કામશરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્ન ચ ગંતું સમુત્સહે ॥

મયા દૃષ્ટાઃ સુરાઃ પૂર્વં યક્ષા વિદ્યાધરાસ્તથા ॥
સિદ્ધાશ્ચ કિંનરા નાગા ગુહ્યકાઃ કિમુ માનુષાઃ

નેદૃગ્રૂપં વપુસ્તેષામેકસ્યાપિ વિલોકિતમ્ ॥
મધ્યે બ્રાહ્મણશાર્દૂલ તસ્માદ્ભક્તાં ભજસ્વ મામ્

યો નારીં કામસંતપ્તાં સ્વયં પ્રાપ્તાં પરિત્યજેત્ ॥
સ મૂર્ખઃ પચ્યતે ઘોરે નરકે શાશ્વતીઃ સમાઃ

એવમુક્ત્વા તયા સોઽથ પરિષ્વક્તો મહામુનિઃ ॥
અનિચ્છન્નપિ વાક્યેન હૃદયેન ચ સસ્પૃહઃ

તતો લતાનિ કુંજે તં સમાનીય મુનીશ્વરમ્ ।
કામશાસ્ત્રોદિતૈર્ભાવૈ રરામ કૃત્રિમૈર્મુનિમ્

એવં તયા સમં તત્ર સ્થિતો યાવદ્દિનક્ષયમ્ ॥
કામધર્મસમાસક્તઃ સંત્યક્તાશેષકર્મકઃ

તતો નિષ્કામતાં પ્રાપ્તો લજ્જયા પરિવારિતઃ ॥
વિસસર્જ ચ તાં રંભાં શૌચં ચક્રે તતઃ પરમ્

સાપિ તેન વિનિર્મુક્તા કૃતકૃત્યા વિલાસિની ।
પ્રહૃષ્ટા પ્રયયૌ તત્ર યત્ર દેવાઃ સવાસવાઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે જાબાલિક્ષોભણોનામ ત્રિચત્વારિંશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ