સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.142

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તથાન્યદપિ તત્રાસ્તિ પુણ્યં ગણપતિત્રયમ્ ॥
સ્વર્ગદં મર્ત્યદં પુણ્યં તથાન્યન્નરકાપહમ્

હંતૃ વૈ સર્વવિઘ્નાનાં પૂજિતં સુરદાનવૈઃ॥
સર્વકામપ્રદં ચૈવ વિદ્યાકીર્તિવિવર્ધનમ્

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
ત્રિવિધાઃ પુરુષાઃ સૂત જાયંતેત્ર મહીતલે ॥
ઉત્તમા મધ્યમાશ્ચાન્યે તથા ચાન્યેઽધમાઃ સ્થિતાઃ

ઉત્તમાઃ પ્રાર્થયંતિ સ્મ મોક્ષમેવ હિ કેવલમ્ ॥
ગતા યત્ર નિવર્તંતે ન કથંચિદ્ધરાતલે

મધ્યમાઃ સ્વર્ગમાર્ગં ચ દિવ્યાન્ભોગાન્મનોરમાન્ ॥
અપ્સરોભિઃ સમં ક્રીડાં યજ્ઞાદ્યૈઃ કર્મભિઃ કૃતામ્ ॥

અધમા મર્ત્યલોકેત્ર રમંતે વિષયાત્મકાઃ ॥
વિષકીટકવત્તત્ર રતિં કૃત્વા ગરીયસીમ્ ॥ ૬ ।
સ્વર્ગમોક્ષૌ પરિત્યજ્ય તત્કસ્માન્મર્ત્ય ઇષ્યતે ॥
યેનાસૌ પ્રાર્થ્યતે મર્ત્યૈર્મર્ત્યદો ગણનાયકઃ

કેન સંસ્થાપિતાસ્તે ચ તસ્મિન્ક્ષેત્રે ગજાનનાઃ ॥
કસ્મિન્કાલે ચ દ્રષ્ટવ્યાઃ સર્વં વિસ્તરતો વદ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
પૂર્વં તપ્ત્વા તપસ્તીવ્રં મર્ત્યલોકે દ્વિજોત્તમાઃ ॥
તતો ગચ્છંતિ સંહૃષ્ટાઃ સ્વેચ્છયા ત્રિદિવં પ્રતિ ॥
મોક્ષમાર્ગં તથૈવાન્યે ધ્યાનાવિષ્કૃતમાનસાઃ

તતઃ સ્વર્ગે સમાકીર્ણે કદાચિન્મનુજોત્તમૈઃ ॥
દેવેષુ ક્ષિપ્યમાણેષુ સમંતાત્તત્પ્રભાવતઃ

ગત્વા સ્વયં સહસ્રાક્ષઃ સર્વૈર્દેવગણૈઃ સહ ॥
પ્રોવાચ શંકરં ગૌર્યા સાર્ધમેકાસનસ્થિતમ્

॥ ઇન્દ્ર ઉવાચ ॥ ॥
તપઃપ્રભાવસંસિદ્ધૈર્માનવૈઃ પરમેશ્વર ॥
અસ્માકં વ્યાપ્યતે સર્વં મહિમાનં ગૃહાદિકમ્

તસ્માત્કૃત્વા પ્રસાદં નઃ કંચિચ્ચિંતય સાંપ્રતમ્ ॥
ઉપાયં યેન તિષ્ઠામઃ સૌખ્યેનાત્ર શિવાલયે

અથ શ્રુત્વા વિરૂપાક્ષસ્તેષાં તદ્વચનં દ્વિજાઃ ॥
પાર્વત્યાઃ પાર્શ્વસંસ્થાયા મુખચન્દ્રં સમૈક્ષયત્

નિજગાત્રં તતો દેવી સુસંમર્દ્ય મુહુર્મુહુઃ ॥
મલમાહૃત્ય તં કૃત્સ્નં ચક્રે નાગમુખં તતઃ ૧૫॥
ચતુર્હસ્તં મહાકાયં લંબોદરસમન્વિતમ્ ॥
સુકૌતુકકરં તેષાં સર્વેષાં ચ દિવૌકસામ્

તતઃ સ વિનયાદાહ દેવીં શિખરવાસિનીમ્ ॥
યદર્થમંબ સૃષ્ટોઽહં તત્કાર્યં વદ મા ચિરમ્ ॥ ૧૭ ।
ત્રૈલોક્યે ત્વત્પ્રસાદેન નાસાધ્યં વિદ્યતે મમ ॥

॥ શ્રીદેવ્યુવાચ ॥ ॥
મર્ત્યલોકે નરા યે ચ સ્વર્ગમોક્ષપરાઃ સદા ॥
તેષાં વિઘ્નં ત્વયા કાર્યં શુભકૃત્યેષુ ચૈવ હિ

સરિતાં પતયસ્ત્રિંશચ્છંકવઃ સપ્તસપ્તતિઃ ॥
મહાસરોજષષ્ટિશ્ચ નિખર્વાણાં ચ વિંશતિઃ

અર્બુદાયુતસંયુક્તાઃ કોટ્યો નવતિપઞ્ચ ચ ॥
લક્ષાશ્ચ પંચપંચાશત્સહસ્રાઃ પંચવિંશતિઃ॥
શતાનિ નવષષ્ટિશ્ચ ગણાશ્ચાન્યેઽત્ર સંસ્થિતાઃ

યેષાં નદી સ્મૃતઃ પૂર્વો મહાકાલસ્તથા પરઃ॥
તે સર્વે વશગાસ્તુભ્યં પ્રભવંતુ ગણોત્તમાઃ

આધિપત્યં મયા દત્તં તવ વત્સ કુરુષ્વ તત્ ॥
સર્વેષાં ગણવૃંદાનામાધિપત્યે વ્યવસ્થિતઃ

એવમુક્ત્વાથ સા દેવી સમાનીયૌષધીભૃતાન્ ॥
હેમકુંભાન્સુતીર્થાંભઃ પરિપૂર્ણાન્મહોદયાન્

તસ્યાભિષેચનં ચક્રે સ્વયમેવ સુરેશ્વરી ॥
ગીતવાદ્યવિનોદેન નૃત્યમંગલજૈઃ સ્વનૈઃ

ત્રયસ્ત્રિંશત્સ્મૃતાઃ કોટયો દેવાનાં યાઃ સ્થિતા દિવિ ॥
તાઃ સર્વાસ્તત્ર ચાગત્ય તસ્ય ચક્રુશ્ચ મંગલમ્

અથ તસ્ય દદૌ તુષ્ટો ભગવાન્વૃષભધ્વજઃ ॥
કુઠારં નિશિતં હસ્તે સદા વૈ શ્રેષ્ઠમાયુધમ્

પાત્રં મોદકસંપૂર્ણમક્ષયં ચૈવ પાર્વતી ॥
ભોજનાર્થે મહાભાગા માતૃસ્નેહપરાયણા

મૂષકં કાર્તિકેયસ્તુ વાહનાર્થં પ્રહર્ષિતઃ ॥
ભ્રાતરં મન્યમાનસ્તુ બન્ધુસ્નેહેન સંયુતઃ

જ્ઞાનં દિવ્યં દદૌ બ્રહ્મા તસ્મૈ હૃષ્ટેન ચેતસા ॥
અતીતાનાગતં ચૈવ વર્તમાનં ચ યદ્ભવેત્

પ્રજ્ઞાં વિષ્ણુઃ સહસ્રાક્ષઃ સૌભાગ્યં ચોત્તમં મહત્॥
સૌભાગ્યં કામદેવસ્તુ કુબેરો વિભવાદિકમ્

પ્રતાપં ભગવાન્સૂર્યઃ કાંતિમગ્ર્યાં નિશાકરઃ

તથાન્યે વિબુધાઃ સર્વે દદુરિષ્ટાનિ ભૂરિશઃ॥
આત્મીયાનિ પ્રતુષ્ટ્યર્થં દેવ્યા દેવસ્ય ચ પ્રભોઃ

એવં લબ્ધવરઃ સોઽથ ગણનાથો દ્વિજોત્તમાઃ ॥
દેવકૃત્યપરો નિત્યં ચક્રે વિઘ્નાનિ ભૂતલે

ધર્માર્થં યતમાનાનાં મોક્ષાય સુકૃતાય ચ ॥
તતો ભૂમિતલેઽભ્યેત્ય ગણેશસ્તત્ર યઃ સ્મૃતઃ

વૈમાનિકૈઃ સમભ્યેત્ય સ્થાપિતસ્તત્ર સ દ્વિજાઃ ॥
યેન સ્વર્ગાર્થિનો લોકાઃ પૂજાં તસ્ય પ્રચક્રિરે ॥
પ્રથમં સર્વકૃત્યેષુ વિઘ્નનાશાય તત્પરાઃ

એતસ્મિન્નેવ કાલે ચ ચમત્કારપુરોદ્ભવૈઃ ॥
બ્રાહ્મણૈર્બ્રહ્મવિજ્ઞાનતત્પરૈર્મોક્ષહેતુભિઃ ॥
ઈશાનઃ સ્થાપિતસ્તત્ર મોક્ષદો ય ઉદાહૃતઃ

સ્વર્ગં વાઞ્છદ્ભિરેવાન્યૈઃ સ્વર્ગદ્વારપ્રદસ્તથા ॥
હેરંબઃ સ્થાપિતસ્તત્ર સત્યનામા યથોદિતઃ

તથાન્યૈર્મર્ત્યદો નામ ગણૈશસ્તત્ર યઃ સ્થિતઃ॥
યેન સ્વર્ગાચ્ચ્યુતા યાંતિ ન કદા નરકાદિકમ્॥
તિર્યક્ત્વં વા કૃમિત્વં વા સ્થાવરત્વમથાપિ વા

એતસ્માત્કારણાત્તત્ર ક્ષેત્રે પુણ્યે દ્વિજોત્તમાઃ ॥
હેરમ્બો મર્ત્યદો જાતઃ સ્વર્ગિણાં મર્ત્યદઃ સદા

એતદ્વઃ સર્વમાખ્યાતં પુણ્યં હેરંબસંભવમ્ ॥
આખ્યાનં સર્વવિઘ્નાનિ યન્નિહન્તિ શ્રુતં નૃણામ્

એતન્માઘચતુર્થાં? યઃ શુક્લાયાં પૂજયેન્નરઃ ॥
ન તસ્ય વત્સરં યાવદ્વિઘ્નં સઞ્જાયતે ક્વચિત્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે ગણપતિત્રયમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ દ્વિચત્વારિંશદુત્તરશત તમોઽધ્યાયઃ