સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.141

॥ સૂતૌવાચ ॥ ॥
તથાન્યોઽપિ હિ તત્રાસ્તિ દેવો મિષ્ટાન્નદાયકઃ ॥
યસ્ય સંદર્શનાદેવ મિષ્ટાન્નં લભતે નરઃ

આસીત્પૂર્વં નૃપો નામ્ના વસુસેન ઇતિ સ્મૃતઃ ॥
આનર્ત્તાધિપતિઃ ખ્યાતો બૃહત્કલ્પે દ્વિજોત્તમાઃ

અત્યૈશ્વર્યસમાયુક્તો ગજવાજિરથાન્વિતઃ ॥
જિતારિપક્ષસ્તેજસ્વી દાતા ભોગી જિતેંદ્રિયઃ

સ સંક્રાંતૌ વ્યતીપાતે ગ્રહણે રવિ સોમયોઃ ॥
પર્વકાલેષુ ચાન્યેષુ વિવિધેષુ સુભક્તિતઃ

પ્રયચ્છતિ દ્વિજાતિભ્યો રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ ॥
ઇંદ્રનીલમહાનીલવિદ્રુમસ્ફટિકાદિ ચ

માણિક્યમૌક્તિકાન્યેવ વિદ્રુમાણિ વિશેષતઃ ॥
હસ્ત્યશ્વરથયાનાનિ વસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ

ન કસ્યચિત્પ્રદદ્યાત્સ સસ્યં બ્રાહ્મણસત્તમાઃ ॥
અતીવ સુલભં મત્વા તથા તોયં વિશેષતઃ

તતો રાજ્યં ચિરં કૃત્વા દૃષ્ટ્વા પુત્રોદ્ભવાન્સુતાન્ ॥
કાલધર્મમનુપ્રાપ્તઃ કસ્મિંશ્ચિત્કાલપર્યયે

તતશ્ચ મંત્રિભિસ્તસ્ય સત્યસેન ઇતિ સ્મૃતઃ ॥
અભિષિક્તઃ સુતો રાજ્યે વીર્યોદાર્યસમન્વિતઃ

વસુસેનોઽપિ સંપ્રાપ્ય સ્વર્ગં દાનપ્રભાવતઃ ॥
દિવ્યાંબરધરો ભૂત્વા દિવ્યરત્નૈર્વિભૂષિતઃ

સેવ્યમાનોઽપ્સરોભિશ્ચ વિમાનવરમાશ્રિતઃ ॥
બભ્રામ સર્વલોકેષુ સ્વેચ્છયા ક્ષુત્સમાવૃતઃ

પિપાસાકુલચિત્તશ્ચ મુખેન પરિશુષ્યતા ॥
ન કંચિદ્દદૃશે તત્ર ભુંજાનમપરં દિવિ ॥ ૧૨ ।
ન ચ પાનસમાસક્તં ન સસ્યં સલિલં ન ચ

તતો ગત્વા સહસ્રાક્ષમુવાચ દ્વિજસત્તમાઃ ॥
ક્ષુત્તૃષાવૃતદેહસ્તુ લજ્જયાઽધોમુખઃ સ્થિતઃ

નૈવાત્ર દૃશ્યતે કશ્ચિત્ક્ષુત્તૃષાપરિપીડિતઃ ॥
માં મુક્ત્વા વિબુધશ્રેષ્ઠ તત્કિમેતદ્વદસ્વમે

એષ મે સ્વર્ગરૂપેણ નરકઃ સમુપસ્થિતઃ ॥
કિમેતૈર્ભૂષણૈર્વસ્ત્રૈર્વિમાનાદિભિરેવ ચ

ક્ષુધા સંપીડ્યમાનસ્ય સ્વર્ગમેતચ્છચીપતે ॥
અગ્નિતુલ્યં સમુદ્દિષ્ટં મમ ચિત્તેઽપિ વર્તતે

તસ્માત્કુરુ પ્રસાદં મે યથા ક્ષુન્ન પ્રબાધતે ॥
નોચેત્ક્ષિપ સુરશ્રેષ્ઠ રૌરવે નરકે દ્રુતમ્

॥
॥ ઇંદ્રૌવાચ ॥ ॥
અનર્હોસિ મહીપાલ નરકસ્ય ત્વમેવ હિ ॥
ત્વયા દાનાનિ દત્તાનિ સંખ્યાહીનાનિ સર્વદા

પરં કિં તુ ક્વચિન્નાન્નં દત્તં રાજન્ન ચોદકમ્॥
ન કિંચિદપિ સંચિંત્ય યતઃ સુલભમેવ હિ

।
તોયં સાન્નં સદા દદ્યાદન્નં ચૈવ સદક્ષિણમ્॥
ય ઇચ્છેચ્છાશ્વતીં તૃપ્તિમિહ લોકે પરત્ર ચ

તસ્માત્ત્વં હિ ક્ષુધાવિષ્ટઃ સ્વર્ગે ચૈવ મહીપતે ॥
ભૂષિતો ભૂષણૈઃ શ્રેષ્ઠૈર્વિમાનવરમાશ્રિતઃ

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
અસ્તિ કશ્ચિદુપાયોઽત્ર દેવૌ વા માનુષોઽપિ વા ॥
ક્ષુત્પિપાસેઽતિતીવ્રે મે વિનાશં યેન ગચ્છતઃ

॥ ઇન્દ્ર ઉવાચ ॥ ॥
યદિ કશ્ચિત્સુતસ્તુભ્યં વિપ્રેભ્યઃ સતતં જલમ્॥
દદાતિ ચ સદા સસ્યં તત્તે તૃપ્તિઃ પ્રજાયતે

નાન્યથા પાર્થિવશ્રેષ્ઠ એકસ્મિન્નપિ વાસરે ॥
અદત્તસ્ય તવ પ્રાપ્તિઃ સત્યમેતન્મયોદિતમ્

સોઽપિ ભૂમિપતેઃ પુત્રસ્તવ યચ્છતિ નોદકમ્॥
ન ચ સસ્યં દ્વિજાતિભ્યસ્ત્વન્માર્ગમનુસંચરન્

એતસ્મિન્નંતરે પ્રાપ્તો નારદો મુનિસત્તમઃ॥
બ્રહ્મલોકાત્સ્થિતૌ યત્ર તૌ ભૂમિપસુરેશ્વરૌ

તતઃ શક્રઃ સમુત્થાય તસ્મૈ તુષ્ટિસમન્વિતઃ ॥
અર્ઘં દત્ત્વા વિધાનેન સાદરં ચેદમબ્રવીત્ ।આર્ ૨૮ ॥
કુતઃ પ્રાપ્તોઽસિ વિપ્રેંદ્ર પ્રસ્થિતઃ ક્વ ચ સાંપ્રતમ્॥
કેન કાર્યેણ ચેદ્ગુહ્યં ન તેઽસ્તિ વદ સાંપ્રતમ્

નારદ ઉવાચ ॥ ॥
બ્રહ્મલોકાદહં પ્રાપ્તઃ પ્રસ્થિતસ્તુ ધરાતલે ॥
તીર્થયાત્રાકૃતે શક્ર નાન્યદસ્તીહ કારણમ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તચ્છ્રુત્વા સ નૃપો હૃષ્ટસ્તમુવાચ મુનીશ્વરમ્ ॥
પ્રસાદઃ ક્રિયતાં મહ્યં દીનસ્ય મુનિપુંગવ

ત્વયા ભૂમિતલે વાચ્યો મમ પુત્રો મહીપતિઃ ॥
આનર્ત્તાધિપતિઃ ખ્યાતઃ સત્યસેન ઇતિ પ્રભો ॥

તવ તાતો મયા દૃષ્ટઃ શક્રસ્ય સદનં પ્રતિ ॥
ક્ષુત્પિપાસાપરીતાંગો દીનાત્મા દેવમધ્યગઃ

તસ્માત્પુત્રોઽસિ ચેન્મહ્યં ત્વં સત્યં પરિરક્ષસિ ॥
તન્મન્નામ્ના પ્રયચ્છોચ્ચૈઃ સસ્યાનિ સલિલાનિ ચ

સ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય નારદો મુનિસત્તમઃ ॥
અનુજ્ઞાપ્ય સહસ્રાક્ષં પ્રસ્થિતો ભૂતલં પ્રતિ

તતઃ ક્રમેણ તીર્થાનિ ભ્રમમાણઃ સ સદ્દ્વિજઃ ॥
આનર્ત્તવિષયં પ્રાપ્ય સત્યસેનમુપાદ્રવત્

અથ સંપૂજિતસ્તેન સમ્યગ્ભૂપતિના મુનિઃ ॥
પિતુઃ સંદેશમાચખ્યૌ વિજને તસ્ય સાદરમ્

તચ્છ્રુત્વા શોકસંતપ્તઃ સત્યસેનો મહીપતિઃ ॥
તં વિસૃજ્ય મુનિશ્રેષ્ઠં પૂજયિત્વા વિધાનતઃ । ૩૮ ॥
તતો જનકમુદ્દિશ્ય મિષ્ટાન્નેન સુભક્તિતઃ ॥
સહસ્રં બ્રાહ્મણેંદ્રાણાં ભોજયામાસ નિત્યશઃ

પ્રપાદાનં તથા ચક્રે ગ્રીષ્મકાલે વિશેષતઃ ॥
ત્યક્ત્વાન્યાઃ સકલા યાશ્ચ ક્રિયા ધર્મસમુદ્ભવાઃ ॥ ૬.૧૪૧.૪૦ ।
એવં તસ્ય મહીપસ્ય વર્તમાનસ્ય ચ દ્વિજાઃ ॥
અનાવૃષ્ટિરભૂદ્રૌદ્રા સર્વસસ્યક્ષયાવહા

યાવદ્દ્વાદશવર્ષાણિ ન જલં ત્રિદશાધિપઃ ॥
મુમોચ ધરણીપૃષ્ઠે સર્વે લોકાઃ ક્ષુધાર્દિતાઃ

અત્રાભાવાત્તતો ભૂયો ન સસ્યં સંપ્રયચ્છતિ ॥
બ્રાહ્મણેભ્યઃ સમુદ્દિશ્ય પિતરં સ્વં યથા પુરા

તતઃ સ ક્ષુત્પરીતાંગઃ પિતા તસ્ય મહીપતેઃ ॥
સ્વપ્ને પ્રોવાચ તં પુત્રમતીવ મલિનાંબરઃ

ત્વયા પુત્રેણ પુત્રાહં ક્ષુત્પિપાસાસમાકુલઃ ॥
સ્વર્ગસ્થોઽપિ હિ તિષ્ઠામિ તસ્માદન્નં પ્રયચ્છ વૈ ॥
મન્નામ્ના તોયસંયુક્તં યદિ ત્વં મત્સમુદ્ભવઃ

તતઃ શોકસમાયુક્તઃ સ નૃપઃ સ્વપ્નદર્શનાત્ ॥
અન્નાભાવાત્સમં મંત્રં મંત્રિભિઃ સ તદાકરોત્

અહમારાધયિષ્યામિ સસ્યાર્થે વૃષભધ્વજમ્ ॥
રાજ્યે રક્ષા વિધાતવ્યા ભવદ્ભિઃ સાદરં સદા

તતોઽત્રૈવ સમાગત્ય સ્થાપયિત્વા મહેશ્વરમ્ ॥
સમ્યગારાધયામાસ વ્રતૈશ્ચ નિયમૈસ્તથા

અથ તસ્ય ગતસ્તુષ્ટિં વર્ષાંતે ભગવાઞ્છિવઃ॥
અબ્રવીદ્વરદોઽસ્મીતિ પ્રાર્થયસ્વ યથેપ્સિતમ્

રાજોવાચ॥
અન્નાર્થં દેવદેવેશ મયાયં વિહિતો વિધિઃ॥
તસ્માત્ત્વં યચ્છ મે શીઘ્રમસંખ્યં વૃષવાહન

।
તથા સંજાયતા વૃષ્ટિઃ સમસ્તે ધરણીતલે ॥
યેન સસ્યાનિ જાયંતે સલિલાનિ ચ સાંપ્રતમ્

જાયતાં મમ તાતસ્ય સ્વર્ગસ્થસ્ય મહાત્મનઃ ॥
પ્રસાદાત્તવ સંતૃપ્તિરક્ષયા સુરસત્તમ

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
ભવિતા ન ચિરાદ્વૃષ્ટિઃ પ્રભૂતા ધરણીતલે ॥
ભવિષ્યંતિ તથાન્નાનિ યાનિ કાનિ મહીતલે

તસ્માત્ત્વં ગચ્છ રાજેંદ્ર સ્વગૃહં પ્રતિ સાંપ્રતમ્॥
મમ વાક્યાદસંદિગ્ધમેતદેવ ભવિષ્યતિ

તચ્ચૈતન્મામકં લિંગં યત્ત્વયા સ્થાપિતં નૃપ ॥
પ્રાતરુત્થાય યઃ કશ્ચિત્સમ્યક્તદ્વીક્ષયિષ્યતિ

મિષ્ટાન્નમમૃતસ્વાદુ સ હિ નૂનમવાપ્સ્યતિ॥
મમ વાક્યાન્નૃપશ્રેષ્ઠ સદા જન્મનિજન્મનિ

સ એવં ભગવાનુક્ત્વા તતશ્ચાદર્શનં ગતઃ ॥
સોઽપિ રાજા નિજં સ્થાનં હર્ષેણ મહતાન્વિતઃ ॥
આજગામ ચકારાથ રાજ્યં નિહતકંટકમ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
અદ્યાપિ કલિકાલેઽત્ર સંપ્રાપ્તે દારુણે યુગે ॥
યસ્તં મિષ્ટાન્નદં પશ્યેત્પ્રાતરુત્થાય ભક્તિતઃ

સ મિષ્ટાન્નમવાપ્નોતિ યદિ કામયતે દ્વિજાઃ ॥
નિષ્કામો વા સમભ્યેતિ સ્થાનં દેવસ્ય શૂલિનઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે મિષ્ટાન્નદેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામૈકચત્વારિંશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ