સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.131

॥ દેવ ઉવાચ ॥ ॥
એષા રાત્રિઃ સમાદિષ્ટા દાનવાનાં સુરેશ્વરિ ॥
પિશાચાનાં ચ ભૂતાનાં રાક્ષસાનાં વિશેષતઃ

યત્કિંચિત્ક્રિયતે કર્મ તત્ર સ્નાનાદિકં શુભમ્॥
તત્સર્વં જાયતે તેષાં પુરા દત્તં સ્વયંભુવા

મર્યાદા તૈઃ સમં યેન દેવાનાં ચ યદા કૃતા ॥
અર્હાણાં યજ્ઞભાગસ્ય કાશ્યપાનામથાગ્રજામ્

તદર્થં દશસાહસ્રા દાનવા યુદ્ધ દુર્મદાઃ ॥
કુંતપ્રાસકરા ભાનું રુંધન્ત્યુદ્ગતકાર્મુકાઃ

તમુદ્દિશ્ય સહસ્રાંશું યજ્જલં પરિક્ષિપ્યતે।
સાવિત્રેણ ચ મન્ત્રેણ તેષાં તજ્જાયતે ફલમ્

તે હતાસ્તેન તોયેન વજ્રતુલ્યેન તત્ક્ષણાત્ ॥
પ્રમુંચંતિ સહસ્રાંશું નિત્યમેવ સુરેશ્વરિ

એતસ્માત્કારણાત્તોયમસ્ત્રરૂપં ક્ષિપામ્યહમ્ ॥
સંધ્યા કાલં સમુદ્દિશ્ય ભાનું સંધ્યાં ન પાર્વતિ

યદ્યદાચરતિ શ્રેષ્ઠસ્તત્તદુત્તરતઃ સ્થિતઃ ॥
ઉદયાર્થં રવિં યાન્તં નિરુન્ધન્તિ ચ દારુણાઃ

તેઽપિ સંધ્યાજલૈર્દેવિ નિહતા બ્રાહ્મણોત્તમૈઃ ॥
મયા ચ તં વિમુઞ્ચંતિ મૂર્ચ્છિતા નિપતન્તિ ચ

એતસ્માત્કારણાદ્દેવિ સન્ધ્યયોરુભયોરપિ ॥
અહં ચાન્યે ચ વિપ્રા યે તે નમંતિ દિવાકરમ્

તસ્માત્ત્વં ગૃહમાગચ્છ ત્યક્ત્વેર્ષ્યાં પર્વતાત્મજે ॥
પ્રશસ્યાં ત્વાં પરિત્યક્ત્વા નાન્યાસ્તિ હૃદયે મમ

॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
નિષ્કામો વા સકામો વા સંધ્યાં સ્ત્રીસંજ્ઞિતામિમામ્ ॥
યત્ત્વં નમસિ દેવેશ તન્મે દુઃખં પ્રજાયતે

તસ્માદ્ગઙ્ગાપરિત્યાગં સન્ધ્યાયાશ્ચ વિશેષતઃ ॥
યાવન્ન કુરુષે દેવ તાવત્તુષ્ટિર્ન મે ભવેત્

એવમુક્ત્વાઽથ સા દેવી વિશેષવ્રતમાસ્થિતા॥
અવમન્ય મહાદેવં પ્રાર્થયાનમપિ સ્વયમ્

તતઃ સ ચિન્તયામાસ કિમેતત્કારણં સ્થિતમ્॥
વિરક્તાઽપિ મમોત્કણ્ઠાં યેનૈષા પ્રકરોતિ ન

ન ચ સામ્ના વ્રજેત્તુષ્ટિં કથંચિદપિ પાર્વતી ॥
મૃષેર્ષ્યાંધારિણી દેવી નૈતત્સ્વલ્પં હિ કારણમ્

તતો મન્ત્રપ્રભાવં તં વિજ્ઞાય પરમેશ્વરઃ ॥
ધ્યાનં ધૃત્વા સુસૂક્ષ્મેણ જ્ઞાનેનાથ સ્વયં તતઃ

તમેવ મન્ત્રં મન્ત્રેણ ન્યાસેન ચ વિશેષતઃ ॥
સમ્યગારાધયામાસ સંપૂજ્યાત્માનમાત્મના

યથા દેવ્યાત્મભૂતાનિ પૃથક્કૃત્વા ચ પંચ ચ ॥
પૂજિતાનિ તથા દેવઃ સર્વેષામંતરે ગતઃ

તાન્યેવ પૂજયામાસ પૃથક્કૃત્વા સમાધિતઃ ॥
નિયોજ્ય ચ પુનર્બાહ્યે તતઃ પૂજાં સમાચરત્

।
તસ્માન્નાસ્તિ પરઃ કશ્ચિત્પૂજ્યપૂજ્યઃ સ એવ ચ ॥
ઐશ્વર્યાત્સર્વદેવાનામીશાનસ્તેન નિર્મિતઃ

એવં યાવત્સ ઈશાનઃ સમારાધયતિ પ્રભુઃ ॥
તાવદ્દેવી સમાયાતા મન્ત્રાકૃષ્ટા ચ યત્ર સઃ

તતઃ પ્રોવાચ તં દેવં પ્રણિપત્યકૃતાંજલિઃ ॥
જ્ઞાતં મયા વિભો સર્વં ન માં ત્યજ તવ પ્રિયામ્

તસ્માદાગચ્છ ગચ્છાવો યત્ર ત્વં વાઞ્છસિ પ્રભો ॥
ક્ષમ્યતાં દેવ મે સર્વં ન કૃતં યદ્વચસ્તવ

તતસ્તુષ્ટો મહાદેવસ્તામાલિઙ્ગ્ય શુચિસ્મિતામ્ ॥
ઇદમૂચે વિહસ્યોચ્ચૈર્મેઘગમ્ભીરયા ગિરા

યૈષા ત્વયાઽઽત્મભૂતોત્થા નિર્મિતા પરમા તનુઃ ॥
એતાં યા કામિની કાચિત્પૂજયિષ્યતિ ભક્તિતઃ ॥
અનેનૈવ વિધાનેન તસ્યા ભર્તા ભવિષ્યતિ

તૃતીયાયાં વિશેષેણ યાવત્સંવત્સરં શુભે ॥
સા લભિષ્યતિ સત્કાન્તં પુત્રદં સર્વકામદમ્

તથૈતાં મામકીં મૂર્તિમીશાનાખ્યાં ચ યે નરાઃ ॥
તેષાં દુષ્ટાપિ યા કાન્તા સૌમ્યા ચૈવ ભવિષ્યતિ

યે પુનઃ કન્યકાહેતોઃ પૂજયિષ્યંતિ ભક્તિતઃ ॥
યાં કન્યાં મનસિ સ્થાપ્ય તાં લભિષ્યન્ત્યસંશયમ્

નિષ્કામાશ્ચાપિ યે મર્ત્યા પૂજયિષ્યંતિ સર્વદા ॥
તે યાસ્યંતિ પરાં સિદ્ધિં જરામરણવર્જિતામ્

એવમુક્ત્વા મહાદેવો વૃષમારોપ્ય તાં પ્રિયામ્ ॥
સ્વયમારુહ્ય પશ્ચાચ્ચ કૈલાસં પર્વતં ગતઃ

॥ નારદ ઉવાચ । ॥
તસ્માત્તવ સુતેયં યા તામારાધયતુ દ્રુતમ્ ॥
પઞ્ચપિણ્ડમયા ગૌરીં યાવત્સંવત્સરં શુભામ્

તૃતીયાયાં વિશેષેણ તતઃ પ્રાપ્સ્યતિ સત્પતિમ્ ॥
મુખપ્રેક્ષમતિપ્રીતં રૂપાદિભિર્ગુણૈર્યુતમ્

॥ શાંડિલ્યુવાચ ॥ ॥
એવમુક્ત્વા મુનિશ્રેષ્ઠો નારદઃ પ્રયયૌ તતઃ ॥
તીર્થયાત્રાં પ્રતિ પ્રીત્યા મમ માત્રા વિસર્જિતઃ

મયાપિ ચ તદાદેશાત્કૌમાર્યેપિ ચ સંસ્થયા ॥
પૂજયા વત્સરં યાવત્પૂજિતા પતિકામ્યયા

તૃતીયાયાં વિશેષેણ માર્ગમાસાદિતઃ શુભે ॥
નૈવેદ્યૈર્વિવિધૈર્દાનૈર્ગંધમાલ્યાનુલેપનૈઃ

તત્પ્રભાવાદયં પ્રાપ્તો જૈમિનિર્નામ સદ્દ્વિજઃ ॥
કાત્યાયનિ યથા દૃષ્ટસ્ત્વયા કિં કીર્તિતૈઃ પરૈઃ ॥ ૩૭
તસ્માત્ત્વમપિ કલ્યાણિ પૂજયૈનાં સમાહિતા ॥
સંપ્રાપ્સ્યસિ સુસૌભાગ્યં મૈત્રેય્યા સદૃશં શુભે

ત્વયા ન પૂજિતા ચેયં કૌમાર્યે વર્તમાનયા ॥
યાવત્સંવત્સરં ગૌરી તૃતીયાયાં ન ચાધિકમ્

સાપત્ન્યં તેન સંજાતં સૌભાગ્યેપિ નિરર્ગલે ॥
યથોક્તવિધિના દેવી સત્યમેતન્મયોદિતમ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
શ્રુત્વા કાત્યાયની સર્વં શાંડિલ્યા યત્પ્રકીર્તિતમ્ ॥
તતઃ પ્રણમ્ય તાં પૃષ્ટ્વા સ્વમેવ ભવનં યયૌ

માર્ગશીર્ષેઽથ સંપ્રાપ્તે તૃતીયાદિવસે સિતે ॥
તાં દેવીં પૂજયામાસ વર્ષં યાવકૃતક્ષણા

ગૌરિણીર્ભોજયામાસ મૃષ્ટાન્નૈર્ભોજનૈ રસૈઃ ॥
તૈલક્ષારપરિત્યક્તૈર્ગન્ધૈઃ કુંકુમપૂર્વકૈઃ

તતસ્તુ વત્સરે પૂર્ણે યાજ્ઞવલ્ક્યસ્તદન્તિકમ્ ॥
ગત્વા પ્રોવાચ કિં કષ્ટં ત્વં કરોષિ શુચિસ્મિતે

મયા કાંતેન રક્તેન કામદેન સદૈવ તુ ॥
તસ્માદાગચ્છ ગચ્છાવ સ્વમેવ ભવનં શુભે

એવમુક્ત્વા તુ તાં હૃષ્ટાં ગૃહીત્વા દક્ષિણે કરે ॥
જગામ ભવનં પશ્ચાત્પુલકાંકિતગાત્રજામ્

તતઃ પરં તયા સાર્ધં વર્તતે હર્ષિતાનનઃ ॥
મૈત્રેય્યા સહિતો યદ્વદવિશેષેણ સર્વદા

તતઃ સંજનયામાસ તસ્યાં પુત્રં ગુણાન્વિતમ્ ॥
કાત્યાયનાભિધાનં ચ યજ્ઞ વિદ્યાવિચક્ષણમ્

પુત્રો વરરુચિર્યસ્ય બભૂવ ગુણસાગરઃ॥
સર્વજ્ઞઃ સર્વકૃત્યેષુ વેદવેદાંગપારગઃ

સ્થાપિતોઽત્ર શુભે ક્ષેત્રે યેન વિદ્યાર્થિનાં કૃતે ॥
સમારાધ્ય વિશેષેણ ચતુર્થ્યાં શુક્લવાસરે

મહાગણપતિર્ભક્ત્યા સર્વવિદ્યાપ્રદાયકઃ ॥
યસ્તસ્ય પુરતો વિપ્રાઃ શાંતિપાઠવિધાનતઃ ॥

ગૃહ્ણાતિ પુષ્પમાલાં યઃ પઠેચ્છક્ત્યા દ્વિજોત્તમાઃ ॥
વેદાંતકૃત્સ વિપ્રઃ સ્યાત્સદા જન્મનિજન્મનિ

અશક્ત્યા ચાથ પાઠસ્ય યો ગૃહ્ણાતિ ધનેન ચ ॥
સ વિશેષાદ્ભવેદ્વિપ્રો વેદવેદાંગપારગઃ

વિદુષાં સ ગૃહે જન્મ યાજ્ઞિકાનાં સદા લભેત્॥
ન કદાચિત્તુ મૂર્ખાર્ણાં નિન્દિતાનાં કથઞ્ચન

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્ય ઈશાનોત્પત્તિપંચપિંડિકાગૌરીમાહાત્મ્ય વરરુચિસ્થાપિતગણપતિમાહાત્મ્યવર્ણનં નામૈકત્રિંશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ