સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.128

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
સત્યસન્ધોપિ હૃષ્ટાત્મા સતાં દૃષ્ટ્વા સુખાન્વિતામ્॥
અભીષ્ટપતિના યુક્તાં કૃતકૃત્યો બભૂવ હ

તતસ્તસ્યૈવ લિંગસ્ય દક્ષિણાં મૂર્તિમાશ્રિતઃ ॥
દૃઢં પદ્માસનં કૃત્વા સમ્યગ્ધ્યાનપરાયણઃ

આત્માનમાત્મનૈવાથ બ્રહ્મદ્વારેણ સંસ્થિતઃ ॥
તતો નિઃસારયામાસ પુલકેન સમન્વિતઃ

અથ તે બ્રાહ્મણાસ્તસ્ય ચમત્કારપુરોદ્ભવાઃ ॥
દેવતા દર્શનાર્થાય પ્રાપ્તા દૃષ્ટ્વા કલેવરમ્

અપ્રિયં તેજસા હીનં મૃતમસ્પૃશ્યતાં ગતમ્ ॥
લિંગસ્ય નાતિદૂરસ્થં દાહ્યાર્થં યત્નમાસ્થિતાઃ

યાવદ્ગુર્વીં ચિતાં કૃત્વા તમન્વેષ્ટું સમુદ્યતાઃ ॥
તાવન્નષ્ટં શવં તચ્ચ જ્ઞાયતે નૈવ કુત્રચિત્

તતશ્ચ વિસ્મયાવિષ્ટાસ્તં પ્રશંસાસમન્વિતૈઃ ॥
વચનૈર્બહુશો ભૂયો વિકથ્ય ચ મુહુર્મુહુઃ

તતસ્તસ્યોત્થલિંગસ્ય સર્વં પૂજાદિકં ચ યત્ ॥
સર્વે નિરૂપયામાસુઃ સપ્તવિંશતિમધ્યતઃ

લિંગાનાં તદ્ભવેન્નિત્યં સત્યસંધસ્ય ભૂપતેઃ ॥
કામદં ભક્તજંતૂનાં સર્વપાતકનાશનમ્

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
ચમત્કારનરેંદ્રસ્ય વંશે ક્ષીણે મહામતે ॥
આનર્ત્તાધિપતિઃ કોઽન્યસ્તત્ર રાજા બભૂવ હ

સૂત ઉવાચ ॥ ॥
બૃહદ્બલે હતે ભૂપે સંગ્રામે દ્વિજસત્તમાઃ ।
પુત્રબંધુસમાયુક્તાઃ સર્વ લોકાઃ સમાયયુઃ

યત્રસ્થઃ સ મહીપાલઃ સત્યસંધસ્તપોન્વિતઃ ॥
શોકોદ્વિગ્નાસ્તતઃ પ્રાહુસ્તં ભૂપં રહસિ સ્થિતમ્

ક્ષીણોઽયં તાવકો વંશો ન કશ્ચિદ્વિદ્યતે યતઃ ॥
દાયાદોઽપિ કથં પૃથ્વી સંપ્રતીયં ભવિષ્યતિ

અરાજકે નૃપશ્રેષ્ઠ માત્સ્યો ન્યાયઃ પ્રવર્તતે ॥
રાષ્ટ્રે ચૈવ પુરે ચૈવ ગ્રામે ચૈવ વિશેષતઃ

પરદારરતા યે ચ યે ચ તસ્કરવૃત્તયઃ ।
સર્વે રાજભયાદ્રાજન્મર્યાદાં પાલયંતિ વૈ

તસ્માત્ત્વં તપ ઉત્સૃજ્ય રાજ્યં પૂર્વક્રમાગતમ્ ॥
કુરુ રાજ્યં તથા દારાન્પુત્રાર્થં પ્રાપ્ય મા ચિરમ્

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
સંન્યસ્તોઽહં દ્વિજશ્રેષ્ઠા ન રાજ્યં કર્તુમુત્સહે ॥
ન સુતાનાં ન દારાણાં સંગ્રહં ચ કથંચન

તત્પુત્રાર્થં પ્રવક્ષ્યામિ યુષ્માકં સ્વામિનઃ કૃતે ॥
ઉપાયં યેન રાજા સ્યાદાનર્ત્તો લોકપાલકઃ ॥ ૧૮ ।
જામદગ્ન્યેન રામેણ યદા ક્ષત્રં નિપાતિતમ્ ॥
ગર્ભસ્થમપિ કાર્ત્સ્ન્યેન કોપોપહતચેતસા

તતઃ ક્ષત્રિયભાર્યાઃ પ્રાગૃતુસ્નાનાત્સમાયયુઃ ॥
બ્રાહ્મણાન્પુત્રજન્માર્થં ન કામાર્થં કથંચન

તતઃ પુત્રાઃ સમુત્પન્નાસ્તેજોવીર્યસમન્વિતાઃ ॥
ક્ષેત્રજા ભૂમિપાલાનાં સંજાતાશ્ચ મહીક્ષિતઃ

તસ્માદ્બૃહદ્બલસ્યૈતા ભાર્યાસ્તિષ્ઠંતિ યા જનાઃ ॥
બ્રાહ્મણાંસ્તા ઉપાગમ્ય ઋતુસ્નાતા યથોચિતાન્

લભિષ્યંતિ ચ પુત્રાંસ્તાસ્તેભ્યઃ ક્ષત્રિયપુંગવાન્ ॥
યે ભૂમિં પાલયિષ્યંતિ પાલયિષ્યંતિ ચ પ્રજાઃ

તથાઽત્રાસ્તિ શુભં કુણ્ડં વાસિષ્ઠં પુત્રજન્મદમ્ ॥
યત્ર સ્નાતા ઋતૌ નારી સદ્યો ગર્ભવતી ભવેત્ ॥
અમોઘરેતાઃ કાંતા ચ સ્નાનાદત્ર પ્રજાયતે

યે પૂર્વં ક્ષત્રિયા જાતા બ્રાહ્મણૈઃ ક્ષત્રિણીષુ ચ ॥
તે સર્વે તત્પ્રભાવેન સંજાતા નાત્ર સંશયઃ

યયાયયા દ્વિજો યશ્ચ ક્ષત્રિણ્યાઽભૂદ્વૃતઃ પુરા ॥
તયા સહ સમાગત્ય સ્નાતં મન્ત્રપુરસ્કૃતમ્

સકૃન્મૈધુનસંસર્ગાત્તતસ્તીર્થપ્રભાવતઃ ॥
સર્વાસાં યત્સુતા જાતા દુહિતા ન કથંચન

યે કેચિત્પુત્રદા મંત્રાશ્ચાતુશ્ચરણાસંભવાઃ ।
તે સર્વેઽત્ર વસિષ્ઠેન પ્રયુક્તાઃ ક્ષત્ત્રમિચ્છતા ॥ ૨૮ ।
દંપત્યોઃ સ્નાનમાત્રેણ જાતેઽત્ર સ્યાત્સુપુત્રકઃ॥
તસ્માત્સુપુત્રદંનામ કુણ્ડમેતન્નિગદ્યતે

તસ્માદ્ભાર્યાઃ સમસ્તાસ્તા બૃહદ્બલસમુદ્ભવાઃ ॥
અત્ર સ્નાનં પ્રકુર્વંતુ યથોક્તવિધિના જનાઃ

નૈવ કિંચિદસત્યં સ્યાન્ન ચ નિંદાકરં તથા ॥
શ્રૂયતે ચ યતઃ શ્લોકઃ પૂર્વાચાર્યૈરુદાહૃતઃ

અદ્ભ્યોઽગ્નિર્બ્રહ્મતઃ ક્ષત્ત્રમશ્મનો લોહમુચ્છ્રિતમ્॥
તેષાં સર્વત્રગં તેજઃ સ્વાસુ યોનિષુ શામ્યતિ

તચ્છ્રુત્વા જનાઃ સર્વે સચિવાનાં વચોખિલમ્ ॥
તદાચખ્યુર્દ્રુતં ગત્વા સત્યસંધસ્ય ભૂપતેઃ

તતસ્તાઃ સર્વશો દારા બ્રાહ્મણાનતિસુન્દરાન્ ॥
ઋતુસ્નાતાઃ સમાજગ્મુર્નૃપપત્ન્યઃ સુહર્ષિતાઃ

યત્ર તત્પુત્રદં તીર્થં વસિષ્ઠેન વિનિર્મિતમ્ ॥
તત્ર સ્નાત્વા સકૃત્સંગં સમાસાદ્ય દ્વિજોદ્ભવમ્

સર્વાસ્તાઃ પુત્રવત્યશ્ચ સંજાતા દ્વિજસત્તમાઃ ॥
આસીત્તસ્ય નરેંદ્રસ્ય શતં પંચભિરન્વિતમ્

તાસાં સમભવદ્વિપ્રાઃ શતં પંચાધિકં તથા

પ્રત્યેકં વરપુત્રાણાં વંશવૃદ્ધિકરં પરમ્ ॥
આનંદજનનં સમ્યક્સર્વેષાં રાષ્ટ્રવાસિનામ્

તત્ર શ્રેષ્ઠોઽભવત્પુત્રો ય આનર્તપતિર્ભુવિ ॥
અટોનામ સુવિખ્યાતઃ સર્વશત્રુનિબર્હણઃ

અટેશ્વરૈતિ ખ્યાતો યેન દેવોઽત્ર નિર્મિતઃ ॥
સુભક્ત્યા યેન દૃષ્ટેન વંશોચ્છિત્તિર્ન જાયતે

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
કસ્માત્તસ્ય કૃતં નામ એતચ્ચાઽટ ઇતિ સ્મૃતમ્ ॥
અન્વયેન પરિત્યક્તં તસ્માત્કીર્તય સૂતજ

સચિવૈર્બ્રાહ્મણૈર્વાપિ તસ્યૈતન્નામ નિર્મિતમ્ ॥
માત્રા વા તત્સમાચક્ષ્વ પરં કૌતૂહલં હિ નઃ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
ન માત્રા તત્કૃતં નામ ન વિપ્રૈઃ સચિવૈર્નૃપ ॥
તત્કૃતં દેવદૂતેન વ્યોમસ્થેન દ્વિજોત્તમાઃ

યથા તથા પ્રવક્ષ્યામિ શ્રોતવ્યં સુસમાહિતૈઃ ॥
યયા સ ભૂપતિર્જાતો દશાર્ણાધિપતેઃ સુતા

સા રૂપયૌવનોપેતા રૂપાઢ્યં પ્રાપ્ય સદ્દ્વિજમ્ ॥
પ્રસ્થિતા સ્નાતુકામાથ પુત્રતીર્થે મૃગેક્ષણા

સહિતા તેન વિપ્રેણ કંદર્પપ્રતિમેન ચ ॥
અથ તાભ્યાં મહાન્રામો મિથઃ સંદર્શનાત્સ્થિતઃ

તાદૃઙ્માત્રં સુકૃચ્છ્રેણ પ્રાપ્તં તીર્થં સુતપ્રદમ્ ॥
તતઃ સ્નાત્વા જલે તસ્મિન્નિષ્ક્રાંતૌ તૌ સુકામુકૌ

વ્રજમાનૌ ચ માર્ગેઽપિ કામધર્મમુપાગતૌ ॥
અત્યૌત્સુક્યાત્સુસંહૃષ્ટૌ લજ્જાં ત્યક્ત્વા સુદૂરતઃ

નિંદમાનસ્ય લોકસ્ય વિચ્છેદવચનૈસ્તદા ॥
વીર્યોત્સર્ગેઽથ સંજાતે યાવદુત્તિષ્ઠતે દ્વિજઃ

તાવદાકાશગા વાણી સહસા દેવનિર્મિતા ॥
અટતારાજમાર્ગેણ વિપ્રેણાનેન વૈ યતઃ

ઉત્પાદિતસ્તુ પુત્રોઽયમૌત્સુક્યાદ્બ્રાહ્મણેન તુ ॥
અટાખ્યો ભૂપતિસ્તસ્માલ્લોકે ખ્યાતો ભવિષ્યતિ

દીર્ઘાયુર્બહુપુત્રશ્ચ શત્રુંપક્ષક્ષયાવહઃ ॥
એતસ્માત્કારણાદ્વિપ્રા અટાખ્યઃ સ બભૂવ હ

સ્વવંશોદ્ધરચંદ્રોઽત્ર વાંછિતાર્થપ્રદોઽર્થિનામ્ ॥
તેનૈતત્ક્ષેત્રમાસાદ્ય સ્થાપિતં લિંગમુત્તમમ્ ॥
સ્વનામ્ના બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠાઃ સર્વદેષ્ટપ્રદં નૃણામ્

યસ્તન્માઘચતુર્દશ્યાં પૂજયેચ્છ્રદ્ધયાન્વિતઃ ॥
ન તસ્ય જાયતે કિંચિદ્દુઃખં સંતાનસંભવમ્

અપિ વર્ષશતાનારી સ્નાત્વા કુણ્ડે સુતપ્રદે ॥
અટેશ્વરં તતઃ પશ્યેચ્છિવભક્તિપરાયણા

સદ્યઃ પુત્રમવાપ્નોતિ વંશવૃદ્ધિકરં પરમ્ ॥ તત્પ્રસાદાન્ન સંદેહઃ કાર્તિકેય વચો યથા

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યેઽટેશ્વરોત્પત્તિમાહાત્મ્યવર્ણનંનામાષ્ટાવિંશત્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ