સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.123

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તથાન્યદપિ તત્રાસ્તિ શુક્લતીર્થમનુત્તમમ્॥
દર્ભૈઃ સંસૂચિતં શ્વેતૈર્યદદ્યાપિ દ્વિજોત્તમાઃ

ચમત્કારપુરે પૂર્વમાસીત્કશ્ચિત્સુશલ્યવિત્ ॥
રજકઃ શુદ્ધકોનામ પુત્રપૌત્રસમન્વિતઃ ॥

સ સર્વરજકાનાં ચ પ્રાધાન્યેન વ્યવસ્થિતઃ ॥
પ્રધાનબ્રાહ્મણાનાં ચ કરોત્યંબરશોધનમ્

કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય નીલીકુણ્ડ્યાં સમાહિતઃ ॥
પ્રાક્ષિપદ્બ્રાહ્મણેંદ્રાણાં વાસો વિજ્ઞાતવાંશ્ચિરાત્

અથાસૌ મન્દચિત્તશ્ચ સ્વામાહૂયકુટુમ્બિનીમ્ ॥
પુત્રાંશ્ચ વચનં પ્રાહ રહસ્યે ભયવિહ્વલઃ

નિર્મૂલ્યાનિ સુવસ્ત્રાણિ બ્રાહ્મણાનાં મહાત્મનામ્ ॥
નીલીમધ્યે વિમોહેન પ્રક્ષિપ્તાનિ બહૂનિ ચ

વધબન્ધાદિકં કર્મ તે કરિષ્યંત્યસંશયમ્ ॥
તસ્માદન્યત્ર ગચ્છામો ગૃહીત્વા રજનીમિમામ્

એવં સ નિશ્ચયં કૃત્વા સારમાદાય મંદિરાત્ ॥
પ્રસ્થિતો ભાર્યયા સાર્દ્ધં કાંદિશીકો દ્વિજોત્તમાઃ

તાવત્તસ્ય સુતા ગત્વા સ્વાં સખીં દાશસંભવામ્ ॥
ઉવાચ ક્ષમ્યતાં ભદ્રે યન્મયા કુકૃતં કૃતમ્

અજ્ઞાનાજ્જ્ઞાનતો વાપિ પ્રક્રીડંત્યા ત્વયા સહ ॥
પ્રણયાદ્બાલ્યભાવાચ્ચ ક્રોધાદ્વાથ મહેર્ષ્યયા

અથ સા સહસા શ્રુત્વા બાષ્પપર્યાકુલેક્ષણા ॥
ઉવાચ કિમિદં ભદ્રે યન્મામિત્થં પ્રભાષસે

॥ સખ્યુવાચ ॥ ॥
મમ તાતેન નીલાયાં પ્રક્ષિપ્તાન્યંબરાણિ ચ ॥
બ્રાહ્મણાનાં મહાર્હાણિ વિભ્રમેણ સુલોચને

તત્પ્રભાતે પરિજ્ઞાય દંડં ધાસ્યંતિ દારુણમ્ ॥
એવં ચિત્તે સમાસ્થાય તાતઃ સંપ્રસ્થિતોઽધુના

અહં તવાતિકં પ્રાપ્તા દર્શનાર્થમનિન્દિતે ॥
અનુજ્ઞાતા પ્રયાસ્યામિ ત્વયા તસ્માત્પ્રમુચ્યતામ્

અથ સા તદ્વચઃ શ્રુત્વા પ્રસન્નવદનાઽબ્રવીત્ ॥
યદ્યેવં મા સરોજાક્ષિ કુત્રચિત્સંપ્રયાસ્યસિ

નિવારય દ્રુતં ગત્વા તાતં નો ગમ્યતામિતિ ॥
અસ્તિ પૂર્વોત્તરે ભાગે સ્થાનાદસ્માજ્જલાશયઃ

તત્રૈકદા વિનિક્ષિપ્તં મમ તાતેન જાલકમ્ ॥
અતીવકૃષ્ણકેશોત્થં તાવચ્છુક્લત્વમાગતમ્॥।૭॥
તતઃ સ વિસ્મયાવિષ્ટઃ સ્વયં સસ્નૌ કુતૂહલાત્ ।
યાવચ્છુક્લત્વમાપન્નસ્તાદૃક્કૃષ્ણવપુર્ધરઃ

સુશ્વેતમૂર્ધજઃ સદ્યઃ સ્ત્રીણાં વૈરાગ્યકારકઃ ॥
તતઃપ્રભૃતિ નો જ્ઞાત્વા કશ્ચિત્તત્ર પ્રગચ્છતિ

તસ્માત્તત્રૈવ વસ્ત્રાણિ પ્રક્ષાલયતુ સત્વરમ્ ॥
તાતઃ સ તવ યાસ્યંતિ વિશુદ્ધિં પરમાં શુભે

અથ સા સત્વરં ગત્વા નિજતાતસ્ય તદ્વચઃ ॥
સત્વરં કથયામાસ પ્રહૃષ્ટવદના સતી ॥ ૨૧
મમ સખ્યા સમાદિષ્ટં નાતિદૂરે જલાશયઃ ॥
તત્ર શ્વેતત્વમાયાતિ સર્વં ક્ષિપ્તં સિતેતરમ્

તસ્માત્પ્રક્ષાલય પ્રાતસ્તત્ર ગત્વા જલાશયે ॥
વસ્ત્રાણ્યમૂનિ શુક્લત્વં સંપ્રયાસ્યંત્યસંશયમ્

॥ રજક ઉવાચ ॥
નૈતત્સંપત્સ્યતે પુત્રિ યન્નીલસ્ય પરિક્ષયઃ ॥
વસ્ત્રલગ્નસ્ય જાયેત યતઃ પ્રોક્તં પુરાતનૈઃ

વજ્રલેપસ્ય મૂર્ખસ્ય નારીણાં કર્કટસ્ય ચ ॥
એકો ગ્રહસ્તુ મીનાનાં નીલીમદ્યપયોસ્તથા

॥ કન્યોવાચ ॥ ॥
તત્ર હ્યાગમ્યતાં તાવદ્વસ્ત્રણયાદાય યત્નતઃ ॥
તોયાચ્છુદ્ધિં પ્રયાસ્યંતિ તદાઽઽગંતવ્યમેવ હિ ॥

ભૂયોઽપિ મંદિરે વાઽથ તસ્માત્સ્થાનાદ્દિગંતરમ્ ॥
ગંતવ્યં સકલૈરેવ મમૈતદ્ધૃદિ સંસ્થિતમ્

તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા સાધુસાધ્વિતિ તેઽસકૃત્ ॥
પ્રોચ્ય બાંધવભૃત્યાશ્ચ રાત્રાવેવ પ્રજગ્મિરે

દાશકન્યાં પુરઃ કૃત્વા સંશયં પરમં ગતાઃ ॥
વિભવેન સમાયુક્તા નિજેન દ્વિજસત્તમાઃ

તતઃ સા દર્શયામાસ દાશકન્યા જલાશયમ્ ॥
બહુવીરુધસંછન્નં દુષ્પ્રવેશં ચ દેહિનામ્

તતઃ સ રજકસ્તત્ર વસ્ત્રાણ્યાદાય સર્વશઃ ॥
પ્રવિષ્ટઃ સલિલે તસ્મિન્ક્ષાલયામાસ વૈ દ્વિજાઃ

અથ તાનિ સુવસ્ત્રાણિ મેચકાભાનિ તત્ક્ષણાત્ ॥
જાતાનિ સ્ફટિકાભાનિ તત્ક્ષણાદેવ કૃત્સ્નશઃ ॥

તતસ્તુષ્ટિસમાયુક્તઃ સાધુસાધ્વિતિ ચાઽબ્રવીત્ ॥
સમાલિંગ્ય સુતાં પ્રાહ દાશકન્યાં ચ સાદરમ્

સુવસ્ત્રાણિ દ્વિજેંદ્રાણામર્પયામો યથાક્રમમ્

તતઃ સ સ્વગૃહં ગત્વા તાનિ વસ્ત્રાણિ કૃત્સ્નશઃ ॥
યથાક્રમેણ સંહૃષ્ટઃ પ્રદદૌ દ્વિજસત્તમાઃ

અથ તે બ્રાહ્મણા દૃષ્ટ્વા તાં શુદ્ધિં વસ્ત્રસંભવામ્ ॥
તં ચ શ્વેતીકૃતં ચેદૃગ્રજકં વિસ્મયાન્વિતાઃ

પપ્રચ્છુઃ કિમિદં ચિત્રં વસ્ત્રમૂર્ધજસંભવમ્ ॥
અનૌપમ્યં ચ સંજાતં વદસ્વ યદિ મન્યસે

॥ રજક ઉવાચ ॥ ॥
એતાનિ વિપ્રા વસ્ત્રાણિ મયા ક્ષિપ્તાનિ મોહતઃ ॥
નીલીમધ્યે સુવસ્ત્રાણિ વિનષ્ટાનિ ચ કૃત્સ્નશઃ ॥

તતો ભયં મહદ્ભૂતં કુટુમ્બેન સમન્વિતઃ ॥
ચલિતો રજનીવક્ત્રે દિગંતે બ્રાહ્મણોત્તમાઃ

અથૈષા તનયાઽસ્માકં ગતા નિજસખીં પ્રતિ ॥
દાશાત્મજાં સુદુઃખાર્તા પુનર્દર્શનલાલસા

તયા સર્વમભિપ્રાયં જ્ઞાત્વા મે દુઃખહેતુકમ્ ॥
તતઃ સંદર્શયામાસ સ્થિતાગ્રે સ્વજલાશયમ્

તસ્મિન્પ્રક્ષિપ્તમાત્રાણિ વસ્ત્રાણીમાનિ તત્ક્ષણાત્ ॥
ઈદૃગ્વર્ણાનિ જાતાનિ વિસ્મયસ્ય હિ કારણમ્

તથા મે મૂર્ધજાઃ કૃષ્ણાસ્તત્ર સ્નાતસ્ય તત્ક્ષણાત્ ॥
પરં શુક્લત્વમાપન્ના એતત્પ્રોક્તં મયા સ્ફુટમ્

એવં તે બ્રાહ્મણાઃ શ્રુત્વા કૌતૂહલસમન્વિતાઃ ॥
તત્ર જગ્મુઃ પરીક્ષાર્થં વિક્ષિપ્ય તદનંતરમ્

કૃષ્ણદ્રવ્યાણિ ભૂરીણિ કેશાદીનિ સહસ્રશઃ ॥
સર્વં તચ્છુક્લતાં યાતિ ત્યક્ત્વા વર્ણં મલીમસમ્

તતો વૃદ્ધતયા યે ચ વિશેષાચ્છ્વેતમૂર્ધજાઃ ॥
તે સસ્નુઃ શ્રદ્ધયા યુક્તાસ્તરુણાશ્ચાપિ ધર્મિણઃ

તતઃ શુક્લત્વમાપન્નાસ્તેજોવીર્યસમન્વિતાઃ ॥
ભવંતિ તત્પ્રભાવેન પ્રયાંતિ ચ પરાં ગતિમ્ । ૪૭ ॥
અથ તદ્વાસવો દૃષ્ટ્વા શુક્લતીર્થં પ્રમુક્તિદમ્ ॥
પૂરયામાસ રજસા માનુષોત્થભયેન ચ

અદ્યાપિ તત્ર યત્કિંચિજ્જાયતેઽથ તૃણાદિકમ્ ॥
તત્સર્વં શુક્લતામેતિ તત્તોયસ્ય પ્રભાવતઃ

તત્રોત્થૈર્યઃ કુશૈઃ શ્રાદ્ધં કુરુતે શ્રદ્ધયાન્વિતઃ ।૩
શ્વૈતૈસ્તૈસ્તારયેત્સર્વાન્પિતૄન્નરકગાનપિ । ૬.૧૨૩.૫૦ ॥
તત્તીર્થોત્થાં મૃદં ગાત્રે યોજયિત્વા નરોત્તમઃ ॥
સ્નાનં કરોતિ તીર્થાનાં સર્વેષાં લભતે ફલમ્

યસ્તૈર્દર્ભૈર્નરો ભક્ત્યા તિલૈશ્ચારણ્યસંભવૈઃ ॥
કરોતિ તર્પણં વિપ્રાઃ સ પ્રીણાતિ પિતામહાન્

અથાશ્વમેધાત્સંપ્રાપ્યં ગયાશ્રાદ્ધેન યત્ફલમ્ ॥
નીલસંજ્ઞગવોત્સર્ગે તથાત્રાપિ દ્વિજોત્તમાઃ

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ।
શુક્લતીર્થં કથં જાતં તત્ર ત્વં સૂતનંદન ॥
વિસ્તરેણ સમાચક્ષ્વ પરં કૌતૂહલં હિ નઃ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
શ્વેતદ્વીપઃ સમાનીતો વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ॥
તત્ક્ષેત્રે કલિભીતેન યથા શૌક્લ્યં ન સંત્યજેત્

કલિકાલેન સંસ્પૃષ્ટઃ શ્વેતદ્વીપોઽપિ શ્યામતામ્ ॥
ન પ્રયાતિ દ્વિજશ્રેષ્ઠાસ્તતસ્તત્ર નિવેશિતઃ

ઇતિશ્રીસ્કાંદેમહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે શ્રીહાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે શુક્લતીર્થમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ત્રયોવિંશત્યુત્તર શતતમોધ્યાયઃ