સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.120

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવં શક્રાદયો દેવા જિતાસ્તે તુ રણાજિરે ॥
મહિષેણ તતો રાજ્યં ત્રૈલોક્યેઽપિ ચકાર સઃ

યત્કિઞ્ચિત્ત્રિષુ લોકેષુ સારભૂતં પ્રપશ્યતિ ॥
ગજવાજિરથાશ્વાદિ સર્વં ગૃહ્ણાતિ સોઽસુરઃ

એવં પ્રવર્તમાનસ્ય તસ્ય દેવાઃ સવાસવાઃ ॥
વધાર્થં મિલિતાશ્ચક્રુઃ કથા દુઃખસમ ન્વિતાઃ

એતસ્મિન્નંતરે પ્રાપ્તો નારદો મુનિસત્તમઃ ॥
દૃષ્ટ્વા તં માહિષં સર્વં વ્યવહારં મહોત્કટમ્

તતશ્ચ કથયામાસ સર્વં તેષાં સવિસ્ત રમ્ ॥
તસ્ય સંચેષ્ટિતં ભૂરિ લોકત્રયપ્રપીડનમ્

અથ તેષાં મહાકોપો ભૂય એવાભ્યવર્ધત ॥
નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા તાદૃગ્લોકકથોદ્ભવમ્ ॥

તેષાં કોપોદ્ભવો ઘર્મો વક્ત્રદ્વારેણ નિર્યયૌ ॥
યેન દિઙ્મંડલં સર્વં તત્ક્ષણાત્કલુષીકૃતમ્

એતસ્મિન્નંતરે તત્ર કાર્તિકેયઃ સમભ્યયાત્ ॥
પપ્રચ્છ ચ કિમેતદ્ધિ દેવાનાં કોપકારણમ્ ॥
યેન કાલુષ્યતાં પ્રાપ્તં દિક્ચક્રં સકલં મુને ॥ ચ ॥
॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
એતેષાં સાંપ્રતં સ્કન્દ મયા વાર્તા નિવેદિતા ॥
ત્રૈલોક્યં દાનવૈઃ સર્વૈર્યથા નીતં મદોત્કટૈઃ

સ્ત્રીરત્નમશ્વરત્નં વા ન કિંચિત્કસ્યચિદ્ગૃહે ॥
તે દૃષ્ટ્વા મોક્ષયંતિ સ્મ દુર્નિવાર્યા મદોત્કટાઃ

તચ્છ્રુત્વા કાર્તિકેયસ્ય વિશેષાત્સંપ્રજાયત ॥
વક્ત્રદ્વારેણ દેવાનાં યથા કોપઃ સમાગતઃ

એતસ્મિન્નંતરે જાતા તત્કોપાંતે કુમારિકા ॥
સર્વલક્ષણસંપન્ના દિવ્યતેજોઽન્વિતા શુભા

કાર્તિકેયસ્ય કોપેન કોપે મિશ્રે દિવૌકસામ્ ॥
યસ્માજ્જાતાત્ર સા કન્યા તસ્માત્કાત્યાયની સ્મૃતા

તતસ્તસ્યા દદૌ વજ્રમાયુધં ત્રિદશાધિપઃ ॥
શક્તિં સ્કન્દઃ સુતીક્ષ્ણાગ્રાં ચાપં દેવો જનાર્દનઃ

ત્રિશૂલં ચ મહાદેવઃ પાશં ચ વરુણઃ સ્વયમ્ ॥
આદિત્યશ્ચ સિતાન્બાણાંશ્ચંદ્રમાશ્ચર્મ ચોત્તમમ્

નિસ્ત્રિંશં નિરૃતિસ્તુષ્ટ ઉલ્મુકં ચ હુતાશનઃ ॥
વાયુશ્ચ ચ્છુરિકાં તીક્ષ્ણાં ધનદઃ પરિઘં તથા

દણ્ડં પ્રેતાધિપો રૌદ્રં વધાય સુરવિદ્વિષામ્ ॥
દ્વાદશૈવં સમાલોક્ય સાઽઽયુધાનિ દ્વિજોત્તમાઃ

કાત્યાયની તતશ્ચક્રે ભુજદ્વાદશકં તદા ॥
જગ્રાહ ચ દ્રુતં તાનિ સુરાસ્ત્રાણિ દિવૌકસામ્

તતઃ પ્રોવાચ તાન્સર્વાન્સંપ્રહૃષ્ટતનૂરુહા ॥
યદર્થં વિબુધશ્રેષ્ઠાઃ સૃષ્ટા તદ્બ્રૂત મા ચિરમ્

સર્વં કાર્યં કરિષ્યામિ યુષ્માકં નાત્ર સંશયઃ ॥
॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
મહિષો દાનવો રૌદ્રઃ સમુત્પન્નોઽત્ર સાંપ્રતમ્

અવધ્યઃ સર્વભૂતાનાં માનુષાણાં વિશેષતઃ ॥
મુક્ત્વૈકાં યોષિતં તેન ત્વમસ્માભિર્વિનિર્મિતા

તસ્માત્ત્વં સાંપ્રતં ગચ્છ વિંધ્યાખ્યં પર્વતોત્તમમ્ ॥
તપસ્તત્ર કુરુષ્વોગ્ર તેજો યેનાભિવર્ધતે

તતસ્તુ તેજઃસંયુક્તાં ત્વાં જ્ઞાત્વા વયમેવ હિ ॥
અગ્રે ધૃત્વા કરિષ્યામો યુદ્ધં તેન દુરાત્મના

તતસ્ત્વચ્છસ્ત્રનિર્દગ્ધઃ પંચત્વં સ પ્રયાસ્યતિ ॥
વયં ચ ત્રિદશૈશ્વર્યં લભિષ્યામો હતદ્વિષઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે કાત્યાયન્યુત્પત્તિવર્ણનંનામ વિંશત્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ॥