સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.101

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવં તાં રજનીં તત્ર સ ઉષિત્વા રઘૂત્તમઃ ॥
ઉપાસ્યમાનઃ સર્વૈસ્તૈઃ સદ્ભક્ત્યા વાનરોત્તમૈઃ

તતઃ પ્રભાતે વિમલે પ્રોદ્ગતે રવિમણ્ડલે ॥
કૃત્વા પ્રાભાતિકં કર્મ સમાહૂયાથ પુષ્પકમ્

સુગ્રીવેણ સુષેણેન તારેણ કુમુદેન ચ ॥
અંગદેનાથ કુણ્ડેન વાયુપુત્રેણ ધીમતા

ગવાક્ષેણ નલેનેવ તથા જાંબવતાપિ ચ ॥
દશભિર્વાનરૈઃ સાર્ધં સમારૂઢઃ સ પુષ્પકે

તતઃ સંપ્રસ્થિતઃ કાલે લંકામુદ્દિશ્ય રાઘવઃ ॥
મનોજવેન તેનૈવ વિમાનેન સુવર્ચસા

સંપ્રાપ્તસ્તત્ક્ષણાદેવ લંકાખ્યાં ચ મહાપુરીમ્ ॥
વીક્ષયંસ્તાન્પ્રદેશાંશ્ચ યત્ર યુદ્ધં પુરાઽભવત્

તતો વિભીષણો દૃષ્ટ્વા પ્રોદ્દ્યોતં પુષ્પકોદ્ભવમ્ ॥
રામં વિજ્ઞાય સંપ્રાપ્તં પ્રહૃષ્ટઃ સમ્મુખો યયૌ ॥
મંત્રિભિઃ સકલૈઃ સાર્ધં તથા ભૃત્યૈઃ સુતૈરપિ

અથ દૃષ્ટ્વા સુદૂરાત્તં રામદેવં વિભીષણઃ ॥
પપાત દણ્ડવદ્ભૂમૌ જયશબ્દમુદીરયન્

તથાગતં પરિષ્વજ્ય સાદરં સ વિભીષણમ્ ॥
તેનૈવ સહિતઃ પશ્ચાલ્લંકાં તાં પ્રવિવેશ હ

વિભીષણગૃહં પ્રાપ્ય તત્ર સિંહાસને શુભે ॥
નિવિષ્ટો વાનરૈસ્તૈશ્ચ સમન્તાત્પરિવારિતઃ

તતો નિવેદયામાસ તસ્મૈ સર્વં વિભીષણઃ ॥
રાજ્યં પુત્રકલત્રાદિ યચ્ચાન્યદપિ કિંચન

તતઃ પ્રોવાચ વિનયાત્કૃતાંજલિપુટઃ સ્થિતઃ ॥
આદેશો દીયતાં દેવ બ્રૂહિ કૃત્યં કરોમિ કિમ્

અકસ્માદેવ સંપ્રાપ્તઃ કિમર્થં વદ મે પ્રભો ॥
કિં નાયાતઃ સ સૌમિત્રિસ્ત્વયા સાર્ધ ચ જાનકી ॥।૩॥
॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
નિવેદ્ય રાઘવસ્તસ્મૈ સર્વં ગદ્ગદયા ગિરા ॥
વાષ્પપૂરપ્રતિચ્છન્નવક્ત્રો ભૂયો વિનિઃશ્વસન્

તતઃ પ્રોવાચ સત્યાર્થં વિભીષણકૃતે હિતમ્ ॥
તં ચાપિ શોકસંતપ્તં સંબોધ્ય રઘુનંદનઃ

અહં રાજ્યં પરિત્યજ્ય સાંપ્રતં રાક્ષસોત્તમ ॥
યાસ્યામિ ત્રિદિવં તૂર્ણં લક્ષ્મણો યત્ર સંસ્થિતઃ ॥

ન તેન રહિતો મર્ત્યે મુહૂર્તમપિ ચોત્સહે ॥
સ્થાતું રાક્ષસશાર્દૂલ બાંધવેન મહાત્મના

અહં શિક્ષાપણાર્થાય તવ પ્રાપ્તો વિભીષણ ॥
તસ્માદવ્યગ્રચિત્તેન સંશૃણુષ્વ કુરુષ્વ ચ

એષા રાજ્યોદ્ભવા લક્ષ્મીર્મદં સંજનયેન્નૃણામ્ ॥
મદ્યવત્સ્વલ્પબુદ્ધીનાં તસ્માત્કાર્યો ન સ ત્વયા

શક્રાદ્યા અમરાઃ સર્વે ત્વયા પૂજ્યાઃ સદૈવ હિ ॥
માન્યાશ્ચ યેન તે રાજ્યં જાયતે શાશ્વતં સદા । ૬.૧૦૧.૨૦ ॥
મમ સત્યં ભવેદ્વાક્ય મેતસ્માદહમાગતઃ ॥
પ્રાપ્તરાજ્યપ્રતિષ્ઠોઽપિ તવ ભ્રાતા મહાબલઃ

વિનાશં સહસા પ્રાપ્તસ્તસ્માન્માન્યાઃ સુરાઃ સદા ॥
યદિ કશ્ચિત્સમાયાતિ માનુષોઽત્ર કથંચન ॥
મત્કાય એવ દ્રષ્ટવ્યઃ સર્વૈરેવ નિશાચરૈઃ

તથા નિશાચરાઃ સર્વે ત્વયા વાર્યા વિભીષણ ॥
મમ સેતું સમુલ્લંઘ્ય ન ગંતવ્યં ધરાતલે

॥ વિભીષણ ઉવાચ ॥ ॥
એવં વિભો કરિષ્યામિ તવાદેશમસંશયમ્ ॥
પરં ત્વયા પરિત્યક્તે મર્ત્યે મે જીવિતં વ્રજેત્

તસ્માન્મામપિ તત્રૈવ ત્વં વિભો નેતુમર્હસિ ॥
આત્મના સહ યત્રાસ્તે પ્રાગ્ગતો લક્ષ્મણસ્તવ

॥ શ્રીરામ ઉવાચ ॥ ॥
મયા તેઽક્ષયમાદિષ્ટં રાજ્યં રાક્ષસસત્તમ ॥
તસ્માન્નાર્હસિ માં કર્તું મિથ્યાચારં કથંચન

અહમસ્મિન્સ્વકે સેતૌ શંકરત્રિતયં શુભમ્ ॥
સ્થાપયિષ્યામિ કીર્ત્યર્થં તત્પૂજ્યં ભવતા સદા ॥
ભક્તિમાન્પ્રતિસંધાય યાવચ્ચંદ્રાર્કતારકમ્

એવમુક્ત્વા રઘુશ્રેષ્ઠો રાક્ષસેન્દ્રં વિભીષણમ્ ॥
દશરાત્રં તત્ર તસ્થૌ લંકાયાં વાનરૈઃ સહ

કુર્વન્યુદ્ધકથાશ્ચિત્રા યાઃ કૃતાઃ પૂર્વમેવ હિ ॥
પશ્યન્યુદ્ધસ્ય સર્વાણિ સ્થાનાનિ વિવિધાનિ ચ

શંસમાનઃ પ્રવીરાંસ્તાન્રાક્ષસાન્બલવત્તરાન્ ॥
કુમ્ભકર્ણેન્દ્રજિત્પૂર્વાન્સંખ્યે ચાભિમુખાગતાન્

તતશ્ચૈકાદશે પ્રાપ્તે દિવસે રઘુનંદનઃ ॥
પુષ્પકં તત્સમારુહ્ય પ્રસ્થિતઃ સ્વપુરીં પ્રતિ

વાનરૈસ્તૈઃ સમોપેતો વિભીષણપુરઃસરઃ ॥
તતઃ સંસ્થાપયામાસ સેતુપ્રાંતે મહેશ્વરમ્ ॥ ૩૨
મધ્યે ચૈવ તથાદૌ ચ શ્રદ્ધાપૂતેન ચેતસા ॥
રામેશ્વરત્રયં રામ એવં તત્ર વિધાય સઃ

સેતુબંધં તથાસાદ્ય પ્રસ્થિતઃ સ્વગૃહં પ્રતિ ॥
તાવદ્વિભીષણેનોક્તઃ પ્રણિપત્ય મુહુર્મુહુઃ

॥ વિભીષણ ઉવાચ ॥ ॥
અનેન સેતુમાર્ગેણ રામેશ્વરદિદૃક્ષયા ॥
માનવા આગમિષ્યંતિ કૌતુકાચ્છ્રદ્ધયાવિતાઃ

રાક્ષસાનાં મહારાજ જાતિઃ ક્રૂરતમા મતા ॥
દૃષ્ટ્વા માનુષમાયાંતં માંસસ્યેચ્છા પ્રજાયતે

યદા કશ્ચિજ્જનં કશ્ચિદ્રાક્ષસો ભક્ષયિષ્યતિ ।
આજ્ઞાભંગો ધ્રુવં ભાવી મમ ભક્તિરતસ્ય ચ

ભવિષ્યંતિ કલૌ કાલે દરિદ્રા નૃપમાનવાઃ ॥
તેઽત્ર સ્વર્ણસ્ય લોભેન દેવતાદર્શનાય ચ

નિત્યં ચૈવાગમિષ્યન્તિ ત્યક્ત્વા રક્ષઃકૃતં ભયમ્ ।
તેષાં યદિ વધં કશ્ચિદ્રાક્ષસાત્પ્રાપયિષ્યતિ

ભવિષ્યતિ ચ મે દોષઃ પ્રભુદ્રોહોદ્ભવઃ પ્રભો ॥
તસ્માત્કંચિદુપાયં ત્વં ચિન્તયસ્વ યથા મમ ।
આજ્ઞાભંગકૃતં પાપં જાયતે ન ગુરો ક્વચિત્

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા તતઃ સ રઘુસત્તમઃ ॥
બાઢમિત્યેવ ચોક્ત્વાથ ચાપં સજ્જીચકાર સઃ ॥।

તતસ્તં કીર્તિરૂપં ચ મધ્યદેશે રઘૂત્તમઃ॥
અચ્છિનન્નિશિતૈર્બાણૈર્દશયોજનવિસ્તૃતમ્

તેન સંસ્થાપિતો યત્ર શિખરે શંકરઃ સ્વયમ્॥।
શિખરં તત્સલિંગં ચ પતિતં વારિધેર્જલે

એવં માર્ગમગમ્યં તં કૃત્વા સેતુસમુદ્ભવમ્ ॥
વાનરૈ રાક્ષસૈઃ સાર્ધં તતઃ સંપ્રસ્થિતો ગૃહમ્

।
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણએકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે સેતુમધ્યે શ્રીરામકૃતરામેશ્વરપ્રતિષ્ઠાવર્ણનંનામૈકો ત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ