સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.82

॥ મહાદેવ ઉવાચ ॥ ॥
કાયાવરોહણસ્યાપિ ઉત્પત્તિં શૃણુ પાર્વતિ ॥
યસ્યાઃ શ્રવણમાત્રેણ ન નરઃ કાયવાન્ભવેત્

બ્રહ્મણઃ સૃષ્ટિકામસ્ય મનોવર્વૈસ્વતેંઽતરે ॥
દક્ષસ્ત્વ જાયતાંગુષ્ઠાદ્દક્ષિણાત્સ પ્રજાપતિઃ

વામાદજાયતાંગુષ્ઠાદ્ભાર્યા તસ્ય મહાત્મનઃ ॥
તસ્યાં પઞ્ચાશતં કન્યાઃ સ એવાજનયત્પ્રભુઃ

તાઃ સર્વાશ્ચાનવદ્યાંગીઃ કન્યાઃ કમલલોચનાઃ ॥
પુત્રિકાઃ સ્થાપયામાસ નષ્ટપુત્રઃ પ્રજાપતિઃ

દદૌ સ દશ ધર્માય કશ્યપાય ત્રયોદશ ॥
દિવ્યેન વિધિના દેવિ સપ્તવિંશતિમિંદવે

રોહિણી વલ્લભા જાતા તસ્ય ચન્દ્રસ્ય સર્વદા ॥
ષડ્વિંશતિકૃતે ચન્દ્રઃ શપ્તો દક્ષેણ પાર્વતિ

ચંદ્રેણાપિ તથા શપ્તો દક્ષઃ પ્રાચેતસઃ કૃતઃ ॥
અયજત્સોઽશ્વમેધેન ભૂત્વા પ્રાચેતસાત્મજઃ

નામંત્રિતોઽહં મોહેન દક્ષેણ પર્વતાત્મજે ॥
તત્ર દેવનિકાયાનાં યજ્ઞભાગાનશેષતઃ

હવ્યવાહસ્તદા યુક્તો વહન્મંત્રૈઃ સમીરિતઃ ॥
ત્વયા દૃષ્ટો વિશાલાક્ષિ નિરાલંબેંઽબરે સ્થિતઃ

સ્મરંત્યા પૂર્વવૈરં તુ વિજ્ઞપ્તોઽહં ત્વયા પ્રિયે ॥
ત્વં દેવઃ સર્વદેવાનાં ગતિશ્ચ શરણં તથા

ત્વં યજ્ઞસ્ત્વં વષટ્કારો હોતાઽધ્વર્યુસ્ત્વમેવ ચ ॥
ત્વયા વિના કથં યજ્ઞો વર્ત્તતે સર્વદેવપ

દેવાનાં ભાગધેયાનિ વહત્યગ્નિરયં ભયાત્ ॥
સગર્વશ્ચાવલિપ્તશ્ચ દક્ષઃ પ્રાચેતસઃ કિલ

અનુસ્મરન્પૂર્વવૈરં નૈવ દાસ્યત્યશાસિતઃ ॥
કાયહીનશ્ચ કર્ત્તવ્યો દક્ષો વહ્નિસ્તથૈવ ચ

યે ચ યજ્ઞે સમાનીતા દેવા દક્ષસ્ય શંકર ॥
તે સર્વે કાયરહિતાઃ કાર્યા સ્ત્રિપુરસૂદન

એવમુક્તે ત્વયા દેવિ મયાપ્યુક્તં વરાનને ॥
પૂર્વજન્મનિ દક્ષોઽયં પિતા તવ શુચિસ્મિતે

વહ્નિશ્ચાદેશકારી ચ દેવાઃ ક્રીડનકાઃ પ્રિયે ॥
મદીયં વચનં શ્રુત્વા કૃતઃ ક્રોધસ્ત્વયા પ્રિયે

લલાટે ભ્રુકુટીં કૃત્વા પ્રોચ્છ્વસંત્યા પુનઃપુનઃ ॥
ક્રોધાત્કરેણ નાસાગ્રં મર્દિતં બહુશસ્તદા

તસ્મિન્સંમર્દ્યમાને તુ નાસાગ્રે પર્વતાત્મજે ॥
જાતા સ્ત્રી ભ્રુકુટીવક્રા ચતુર્દંષ્ટ્રા ત્રિલોચના

બદ્ધગોધાંગુલિત્રા ચ કવચાબદ્ધમેખલા ॥
સખડ્ગા સધનુષ્કા ચ સતૂણા સપતાકિની

સહસ્રાસ્યા શતભુજા સહસ્રચરણોદરી ॥
પ્રતિકૂલૈઃ પદૈર્દેવિ કંપયંતી તથા ભુવમ્

કૃતં નામ ત્વયા દેવિ તાં દૃષ્ટ્વા ચ તમોમયીમ્ ॥
ભદ્રકાલી ચ માયા ચ સર્વલોકનમસ્કૃતે

મયા સૃષ્ટસ્તુ પુરુષસ્તાદૃશો લોમહર્ષણઃ ॥
સ ચાપિ પ્રાંજલિર્ભૂત્વા મામુવાચ પુનઃપુનઃ॥
આજ્ઞાપય સુરેશાન કિં કરોમિ જગત્પ્રભો

તતો દેવિ મયાજ્ઞપ્તો ભાવં જ્ઞાત્વા ત્વદીયકમ્ ॥
કૃત્વા નામ મનોજ્ઞં તુ વીરભદ્ર ઇતિ સ્મૃતઃ

વીરભદ્ર મમાદેશાદ્ભદ્રકાલ્યા સહાનયા ॥
પ્રાચેતસાત્મજં દક્ષં સગર્વં સહદૈવતમ્

વિધ્વંસય ગણાધ્યક્ષ સયજ્ઞં સપરિગ્રહમ્ ॥
દત્તં મયા મહત્સૈન્યમસંખ્યેયગુણસ્ય ચ

ત્વયાપિ ભદ્રકાલ્યાસ્તુ દત્તં સૈન્યં ભયાવહમ્ ॥
કપાલકર્ત્રિકાહસ્તં માતૄણાં ગણમક્ષયમ્

તતસ્તૌ તેન સૈન્યેન મહતાતિસમાવૃતૌ ॥
જગ્મતુસ્તત્ર યત્રાસ્તે દક્ષઃ પ્રાચેતસો યજન્

દેવૈઃ પરિવૃતો દેવિ સદસ્યૈર્બ્રાહ્મણૈઃ સહ ॥
તતો દેવાઃ સુરુદ્ધાસ્તે તેન સૈન્યેન પાર્વતિ ॥
વિશ્રબ્ધા મંત્રપૂતં તુ પિબંતઃ સોમમધ્વરે ॥

ત્રિનેત્રેણ ત્રિશૂલેન ત્રિદશાધિપ ઈશ્વરઃ ॥ ત્રા
સિતઃ સહસા શક્રો ગણેનાધ્વરમધ્યગઃ

યમાખ્યેન ગણેનૈવ યમકલ્પપ્રભેણ ચ ॥
સોમપાને પ્રસક્તશ્ચ યમશ્ચાકર્ષિતોઽધ્વરે

પાશેન વરુણો બદ્ધઃ પાશેન ગણપેન તુ ॥
પશ્ચિમાશાધિપો વીરઃ પ્રાણેન પરમેશ્વરિ

તાડિતોઽનિલ એવાથ ઉત્તરે નરવાહનઃ ॥
ઉત્તરાશાધિપો દેવિ નિધાનૈઃ સહિતોઽધ્વરે ॥
વીરભદ્રનિયુક્તાસ્તે ચક્રુર્યુદ્ધં સુદારુણમ્

અથ યુદ્ધં ચકારો ચ્ચૈર્ભદ્રકાલી ભયાવહા ॥
વિકરાલી મહાકાલી કાલિકા કલશોદરી

પ્રજ્વાલજ્વલનાકારા શુષ્કમાંસાતિભૈરવા ॥
એતાશ્ચાન્યાશ્ચ શતશો નરમાલાવિભૂષણાઃ

કપાલકર્ત્રિકાહસ્તા જઘ્નુર્દેવગણાસ્તદા ॥
ઇતિ માતૃગણં ક્રુદ્ધં મર્દયંતં સુરાસ્તદા ॥
દૃષ્ટ્વાભ્યુપગતા દેવાસ્તુષિતા યુદ્ધલાલસા

કેચિચ્ચ ચિક્ષિપુઃ શક્તીઃ કેચિત્પ્રાસાંસ્તથાપરે ॥
કેચિચ્ચ તોમરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ કેચિત્ખઙ્ગૈશ્ચ પટ્ટિશૈઃ

અર્દ્દિતો માતૃસંઘસ્તુ પીડિતાઃ પ્રમથા યદા ॥
ભદ્રકાલી તદા ક્રુદ્ધા ગદયા શરવૃષ્ટિભિઃ

ખડ્ગાદિભિઃ ષડર્કાંશુઃ પીડયામાસ સંયુગે ॥
ભગસ્ય નેત્રે પૂષ્ણસ્તુ દશનાઃ સૂદિતા મુખાત્

કરાન્દિનકરસ્યૈવ ચરણૌ ભાસ્કરસ્ય ચ ॥
મુશલેન હતા યેઽષ્ટૌ વસવો રણકોવિદાઃ

વમન્તો રુધિરં તેઽપિ નષ્ટા જર્જર મસ્તકાઃ ॥
વિદેહાશ્ચ કૃતા યુદ્ધે તુષિતા રણગર્વિતાઃ

બદ્ધઃ પ્રાચેતસો દક્ષઃ પાશેન સુદૃઢેન ચ ॥
શેષાશ્ચ ત્રિદશા ભીતા બ્રહ્માણં શરણં ગતાઃ

વૃત્તાંતઃ કથિતઃ સર્વો વિસ્તરેણ યથા તથા ॥
આદ્યા યે તુષિતા દેવા વિદેહાશ્ચૈવ તે કૃતાઃ

નષ્ટાશ્ચ વસવો દેવાઃ પીડિતા ભાસ્કરા રણે ॥
ન જ્ઞાયતે સહસ્રાક્ષો ન યમો ન ધનેશ્વરઃ ॥
વરુણો યાદસાં નાથઃ ક્વ ગતઃ પરમેશ્વરઃ

ભદ્રકાલ્યા હતં સર્વં વીરભદ્રગણેન ચ ॥
ભગ્નશ્ચ યજ્ઞયૂપો વૈ વિધ્વસ્તં કલશં તદા

પ્રદીપિતા મહાશાલા ભગ્નં વૈ યજ્ઞતોરણમ્ ॥
તેષાં તુ વચનં શ્રુત્વા બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ॥
આજગામ કૃપાવિષ્ટો યત્રાહં મન્દરે સ્થિતઃ

સ્તુતિં કૃત્વા મદીયાં તુ વાક્યમુક્તમિદં તદા॥
આદ્યા યે તુષિતા દેવા વિદેહાશ્ચૈવ તે કૃતાઃ ॥

ભદ્રકાલ્યા મહાદેવ વસવો જર્જરીકૃતાઃ ॥
પીડિતા ભાસ્કરા યુદ્ધે શેષા નષ્ટા દિશો ગતાઃ

કાયાવરોહણં દેવ તુષિતાનાં કથં ભવેત્॥
બ્રહ્મણો વચનં શ્રુત્વા મયા પ્રોક્તં વરાનને

મહાકાલવને ક્ષેત્રે ગચ્છન્તુ તુષિતાસ્ત્વમી ॥
લકુટીશો ગતો યત્ર કાયાવરોહણાદ્ગ્ર હમ્

બ્રાહ્મણાશ્ચ મમાદેશાચ્ચતુઃશિષ્યૈઃ સમન્વિતાઃ ॥
દ્વાપરે સમતિક્રાંતે પ્રાપ્તે કલિયુગે તથા

તત્ર કાયમનુપ્રાપ્તા મમ શિષ્યા મમો પમાઃ ॥
અવસંત ક્ષિતૌ ધન્યા રક્ષણાર્થં દ્વિજન્મનામ્

ક્ષેત્રસ્ય દક્ષિણે તસ્ય વિદ્યતે લિંગમુત્તમમ્ ॥
સર્વસંપત્કરં દિવ્યં સિદ્ધાનાં કાય દાયકમ્

પ્રસાદાત્તસ્ય લિંગસ્ય કાયાન્પ્રાપ્સ્યંત્યમી સુરાઃ ॥
મદીયં વચનં શ્રુત્વા ગતાસ્તે તુષિતાઃ પ્રિયે

મુદિતા બ્રહ્મણા સાર્દ્ધં યત્ર તલ્લિંગમુત્તમમ્॥
પ્રસાદાત્તસ્ય લિંગસ્ય પ્રાપ્તં કાયમનુત્તમમ્

પુનસ્તે તાદૃશા જાતાસ્તુષિતા યાદૃશાઽભવન્ ॥
અતો દેવૈઃ કૃતં નામ કાયાવરોહણેશ્વરઃ ॥
સમીહિતપ્રદો નિત્યં ખ્યાતો દેવો ભવિષ્યતિ

યે ગત્વા દક્ષિણામાશાં દેવં કાયાવરોહણમ્ ॥
પશ્યન્તિ પરયા ભક્ત્યા યમસ્તેષાં પિતા ભવેત્

જન્મકોટિસહસ્રૈસ્તુ યત્પાપં સમુપાર્જિતમ્ ॥
તત્સર્વં નાશમાયાતિ દર્શનાદેવ નાન્યથા

સ્વકર્મણા ગતા યે ચ નરકે પિતરો ગણાઃ॥
દર્શનાત્તસ્ય લિંગસ્ય તેષાં મુક્તિર્ભવિષ્યતિ

યે પશ્યંતિ પ્રસંગેન દેવં કાયારોહણમ્ ॥
ન તેષાં પુનરાવૃત્તિઃ કલ્પકોટિશતૈરપિ

સ્પર્શનાત્તસ્ય લિંગસ્ય પાપિનોપિ હિ યે નરાઃ ॥
તે યાસ્યંતિ પરં સ્થાનં સર્વપાપવિવર્જિતમ્

શાઠ્યેન પૂજિતો દેવઃ કાયાવરોહણેશ્વરઃ ॥
દદાતિ રાજ્યં ભોગાંશ્ચ સ્વર્ગલોકં સનાતનમ્

દ્વાદશ્યાં યે પ્રપશ્યંતિ સ્નાત્વા કાયાવરોહણમ્ ॥
તે ભિત્ત્વા બ્રહ્મસદનં યાસ્યન્તિ પરમાં ગતિમ્

એષ તે કથિતો દેવિ પ્રભાવઃ પાપનાશનઃ ॥
કાયાવરોહણેશસ્ય બિલ્વેશ્વરમથો શૃણુ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવંત્યખંડે ચતુરશીતિલિઙ્ગમાહાત્મ્ય ઉમામહેશ્વરસંવાદે કાયાવરોહણેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણ નંનામ દ્વયશીતિતમોઽધ્યાયઃ