સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 5.8-2

॥ શ્રીરુદ્ર ઉવાચ ॥ ॥
કપાલેશ્વરસંજ્ઞં ચ હ્યષ્ટમં વિદ્ધિ પાર્વતિ ॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ બ્રહ્મહત્યા પ્રણશ્યતિ

પુરા વૈવસ્વતે કલ્પે ત્રેતાકાલે સમાગતે ॥
મહાકાલવને દિવ્યે યજે પૈતામહે પ્રિયે

ઉપવિષ્ટેષુ વિપ્રેષુ હૂયમાને હુતાશને ॥
વેષં કાપાલિકં કૃત્વા ગતોઽહં તત્ર સંસદિ

જીર્ણકંથાવૃતો દેવિ મુંડઃ ખટ્વાંગધારકઃ ॥
ચિતાભસ્મવિલિપ્તાંગો વિકૃતો વિકૃતાનનઃ ॥
કપાલં ચ કરે કૃત્વા કપાલકૃતભૂષણઃ

બ્રાહ્મણાશ્ચ તતઃ ક્રુદ્ધા દૃષ્ટ્વા માં જાલ્મરૂપિણમ્ ॥
કપાલધારિણં સર્વે ધિક્છબ્દૈશ્ચ જગર્હિરે

અસકૃત્પાપપાપેતિ ગચ્છગચ્છ વિડંબિતાઃ ॥
કથં ચ હોમઃ ક્રિયતે પ્રાપ્તે કાપાલિકે પુરઃ

અકપાલાનિ શૌચાનિ ઇતિ વેદેષુ ગીયતે ॥
યજ્ઞવેદિર્ન તેર્હા તુ મનુષ્યાસ્થિ ધરસ્ય વૈ

મયા પ્રોક્તાસ્તુ તે વિપ્રાઃ શ્રૂયતાં દ્વિજસત્તમાઃ ॥
યૂયં કારુણિકાઃ સર્વે પરદુઃખેન દુઃખિતાઃ

કર્ત્તવ્યા ચ દયા સદ્ભિઃ સર્વદા સર્વદેહિનામ્ ॥
સર્વેષામેવ જંતૂનાં મિત્રં બ્રાહ્મણ ઉચ્યતે

અહં કાપાલિકો વિપ્રો ભસ્મભૂષિતવિગ્રહઃ ॥
કાપાલવ્રતમાસ્થાય ચરામિ પૃથિવીતલે

આરાધયામિ સતતં મહાદેવં જગત્પતિમ્ ॥
બ્રહ્મહત્યાવિનાશાય વ્રતં દ્વાદશવાર્ષિકમ્

અઘઘ્નં વિશ્રુતં લોકે પ્રારબ્ધં હિ મયા દ્વિજાઃ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તનિમિત્તં તુ શુદ્ધો યાસ્યામિ સદ્ગતિમ્

મદીયં વચનં શ્રુત્વા તૈઃ પ્રોક્તં દ્વિજસત્તમૈઃ ॥
અતીવ પાપિષ્ઠતરો યો હ્યેવં ભાષસેઽધમ

કપાલૈર્ભૂષિતો નિંદ્યો વિશેષેણ તુ વિપ્રહઃ ॥
નાકારિતો મહાદેવો દક્ષયજ્ઞમહોત્સવે

યસ્મિન્યજ્ઞે સમાયાતા આદિત્યા વસવસ્તથા ॥
વિશ્વેદેવાશ્ચ મરુતો ગંધર્વાઃ કિંનરાસ્તથા

બ્રહ્મા વિષ્ણુઃ સહસ્રાક્ષો વરુણો વાયુરેવ ચ ॥
ધનદઃ સાગરા નદ્યઃ સરાંસિ સકલાનિ ચ

સુપર્ણા ગિરયો નાગાઃ સર્વે ચાકારિતાઃ ક્રતૌ ॥
સાનુગાસ્તે સભાર્યાશ્ચ બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ

બ્રહ્મર્ષયો મહાભાગાસ્તથા દેવર્ષયોઽમલાઃ ॥
એવમુક્ત્વા મહાદેવં માનુષાસ્થિવિભૂષિતમ્

અપવિત્રમિતિ જ્ઞાત્વા કથં ત્વં વક્તુમર્હસિ ॥
પ્રવેશો દીયતાં મહ્યં વિશેષેણાસિ બ્રહ્મહા

ઇત્યુક્તોઽહં યદા વિપ્રૈર્મયા પ્રોક્તં વચસ્તદા ॥
પ્રતીક્ષ્યતાં મુહૂર્તં તુ ભુક્ત્વા યાસ્યામ્યહં પુનઃ

ઇત્યુક્તે વચને દેવિ તાડિતોઽહં ભૃશં તદા ॥
લોષ્ઠૈર્લગુડકૈઃ પાદૈર્મુષ્ટિભિશ્ચ પુનઃપુનઃ

અથ પ્રહસ્ય તત્ક્ષિપ્ત્વા તાં વેદિં દર્ભસંસ્તૃતામ્ ॥
કપાલદીપવન્નષ્ટો ન જ્ઞાતોઽહં દ્વિજોત્તમૈઃ

મયિ નષ્ટે કપાલં તત્ક્ષિપ્તં મંડપબાહ્યતઃ ॥
અથાન્યત્તત્ર સંજાતં તાદૃગ્રૂપં યશસ્વિનિ

એવં શતસહસ્રાણિ પ્રયુતાન્યર્બુદાનિ ચ ॥
તત્ર ક્ષિપ્તાનિ જાતાનિ તતસ્તે વિસ્મયાન્વિતાઃ

અથાહુર્જ્ઞાનિનઃ સર્વે નેદમન્યસ્ય ચેષ્ટિતમ્ ॥
ઋતે દેવાન્મહાદેવાદ્ગંગાચંદ્રાર્દ્ધશેખરાત્

તતોઽહં વિવિધૈઃ સ્તોત્રૈઃ સ્તુતો વિપ્રૈઃ પૃથક્પૃથક્ ॥
હોમં ચક્રુશ્ચ તે વહ્નૌ મંત્રૈશ્ચ શતરુદ્રિયેઃ

અહં તુષ્ટસ્તદા દેવિ દ્વિજાનામનુકંપયા ॥
વ્રિયતાં બ્રાહ્મણાઃ સર્વે વરં યન્મનસેપ્સિતમ્

તદા તે બ્રાહ્મણાઃ પ્રોચુર્યદજ્ઞાનાદ્વધસ્તવ ॥
કૃતસ્તેન કૃતાસ્માભિર્બ્રહ્મહત્યા જગત્પ્રભો

બ્રહ્મહત્યાવિનાશાય પ્રસાદં કુરુ નઃ પ્રભો ॥
વરયામો વરં હ્યેનં નાન્યં વરમભીપ્સિતમ્

દ્વિજાનાં ચ તદા તેષામગ્રે કથિતવાનિદમ્ ॥
યત્ર રાશિઃ કપાલાનાં ભવદ્ભિર્વિહિતો ભુવિ

અનાદિલિંગં તત્રાસીચ્છન્નં કાલવિપર્યયે ॥
પશ્યંતુ વિપ્રાસ્તલ્લિંગં બ્રહ્મહત્યાવિમોચનમ્

કૃતા મયાપિ વિપ્રેંદ્રા બ્રહ્મહત્યા સ્વયં પુરા ॥
છિંદતા બ્રહ્મણઃ શીર્ષં પઞ્ચમં તેજસોત્કટમ્

બ્રહ્મહત્યા તતો જાતા મમાતીવ સુદુઃસહા ॥
કપાલં ચ કરે લગ્નં તથા ચાતીવ દુઃસહમ્

દહ્યમાનસ્તતશ્ચાહં વ્યાપ્તો વૈ બ્રહ્મહત્યયા ॥
નાશાય સત્વરં તસ્યાઃ સ્વાર્થયાત્રામહં ગતઃ

ગતઃ સર્વેષુ તીર્થેષુ નૈવ મુક્તસ્તુ હત્યયા ॥
તતો દુઃખી સુસંતપ્તો નૈવ લેભે સુખં ક્વચિત

એતસ્મિન્નંતરે દૈવી વાગુવાચાશરીરિણી ॥
ગચ્છાવન્તીં સ્વયં નાથ કિમર્થં ખિદ્યતે વૃથા

મહાકાલવનં પુણ્યં ત્વયા નાથ વિનિર્મિતમ્ ॥
કપાલકરસંસ્થાનં રુદ્રમદ્ભુતદર્શનમ્ ॥
ન જાનાસિ કથં ક્ષેત્રં મહાપાતકનાશનમ્

તસ્મિન્ક્ષેત્રે મહલ્લિંગં ગજરૂપસ્ય સંનિધૌ ॥
વિદ્યતે પશ્ય દેવેશ બ્રહ્મહત્યા પ્રણશ્યતિ

તતોઽહમાગતસ્તૂર્ણ વાક્યં શ્રુત્વા તદોત્તમમ્॥
મહલ્લિંગં મયા દૃષ્ટં(?) કપાલકરસંસ્થિતમ્

મમ હસ્તાત્તદા વિપ્રાઃ કપાલમપતદ્ભુવિ ॥
કપાલેશ્વરદેવોઽયમિતિ નામ મયા કૃતમ્

પશ્યંતુ વિપ્રાસ્તં દેવં કપાલેશ્વરસંજ્ઞ કમ્ ॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ નિષ્કલંકા ભવિષ્યથ

લિંગં દૃષ્ટં તદા તૈસ્તુ કપાલૈર્બહુભિવૃતમ્ ॥
કૃતાર્થાસ્તે તદા જાતાસ્તસ્ય લિંગસ્ય દર્શનાત્

અતોઽસૌ ભુવિ વિખ્યાતઃ કપાલેશ્વરસંજ્ઞકઃ ॥
યેઽર્ચયન્તિ મહાદેવિ કપાલેશ્વરસંજ્ઞકમ્

કૃતપુણ્યા નરા દેવિ તે યાંતિ પરમં પદમ્ ॥
કૃત્વાપિ પાતકં ઘોરં બ્રહ્મહત્યાદિકં નરઃ

તત્પાપં વિલયં યાતિ લિંગસ્યાસ્ય ચ દર્શનાત્ ॥
કર્મણા મનસા વાચા યત્પાપં સમુપાર્જિતમ્ ॥
તત્ક્ષપયતિ દેવોઽયં ચતુર્દ્દશ્યાં સમર્ચિતઃ

પ્રસંગાદપિ યે પૂજાં કરિષ્યંતિ વરાનને ॥
તેઽપિ કામાનવાપ્સ્યંતિ યાંશ્ચ કાંશ્ચિત્સુદુર્લભાન્ ॥
ઐશ્વર્યધર્મમતુલં દીર્ઘમાયુરરોગતામ્

નિઃસપત્નત્વમતુલં યચ્ચાન્યત્તદવાપ્નુયાત્ ॥
અતીવ પાપિનો યે ચ ક્રૂરકર્મરતા નરાઃ

વિપાપ્માનો ભવિષ્યંતિ ગણેશાશ્ચ મમ પ્રિયે ॥
નિયમેન પ્રપશ્યંતિ યે દેવં વત્સરં પ્રિયે ॥
તે પશ્યંતિ તનું ત્યક્ત્વા મદીયં ભવનં પ્રિયમ્

એષ તે કથિતો દેવિ પ્રભાવઃ પાપનાશનઃ ॥
કપાલેશ્વરદેવસ્ય સ્વર્ગદ્વારેશ્વરં શૃણુ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવંત્યખણ્ડે ચતુરશીતિલિંગમાહાત્મ્યે કપાલેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામાષ્ટમોઽધ્યાયઃ