સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.75

॥ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
પઞ્ચસપ્તતિકં દેવં વડલેશ્વરસંજ્ઞકમ્॥
વિદ્ધિ પાપહરં દેવિ દર્શનાત્કામદં નૃણામ્

ધનદસ્ય સખા દેવિ મણિભદ્રો બભૂવ હ ॥
ઈર્ષ્યાપ્રભાવસ્તત્પુત્રો વડલોનામ કોપનઃ

રૂપવાન્સર્વદા કામી સદા મત્તો બલાધિકઃ ॥
કદાચિત્સ ગતો રમ્યાં નલિનીં ધનદસ્ય ચ

રત્યર્થં કામસેવાર્થં ગુપ્તાં રહસિ નિર્મિતામ્ ॥
દદર્શ કુસુમૈશ્છન્નાં વજ્રવૈડૂર્યભૂષિતામ્

તાં વૈ વિદ્રુમસંછન્નાં મુક્તાદામવિરા જિતામ્ ॥
સુરમ્યાં વિપુલચ્છાયાં સ્વર્ણપંકજશોભિતામ્

કુબેરભવનાભ્યાશે વલ્લભાં ધનદસ્ય ચ ॥
આક્રીડં રાજરાજસ્ય કુબેરસ્ય મહા ત્મનઃ

રાક્ષસૈઃ કિંનરૈશ્ચૈવ ગુપ્તાં ખઙ્ગધરૈઃ સદા ॥
તાં દૃષ્ટ્વા પરમપ્રીતો બભૂવ વડલસ્તદા

પ્રિયયા સહિતો રેમે સ્થાને ગુપ્તે મનોહરે ॥
રેમે રમણકૈર્યોગૈરનંગેન વશીકૃતઃ

તત્ર ગુપ્તા રણે શૂરા રાક્ષસા રણકોવિદાઃ ॥
રક્ષંતિ શતસાહસ્રં સર્વાયુધપરિચ્છદાઃ

તે તુ દૃષ્ટ્વૈવ વડલં મણિભદ્રસુતં પ્રિયે ॥
ભક્ષ્યૈઃ સંપૂરિતમુખં દિવ્યચન્દનભૂષિતમ્

કેતકીગર્ભપત્રાભૈર્દંતૈર્દિવ્યતરાનનમ્ ॥
યુદ્ધાર્થે બદ્ધનિસ્ત્રિંશં શક્તિયુક્તમરિંદમમ્

ભાર્યાસહાયમુન્મત્તં પર્યંકે ચ સ્થિતં સદા ॥
રત્યર્થમાગતં જ્ઞાત્વા અન્યોન્યમભિચુક્રુશુઃ

મા વીરાનેન માર્ગેણ સભાર્યો ગન્તુમર્હસિ ॥
આક્રીડોઽયં કુબેરસ્ય ધનદસ્ય મહાત્મનઃ

દેવા દેવર્ષયો યક્ષા ગન્ધર્વાઃ કિંનરાસ્તથા ॥
આમન્ત્ર્ય યક્ષપ્રવરં વિહરંતિ રમંતિ ચ

નેહ શક્યં વિનાદેશાદ્વિહર્તું ક્રીડિતું ચિરમ્॥
ભ્રાત્રામાત્યેન સુહૃદા કેનાપિ ચ સુતેન ચ

યેનકેનચિદન્યાયાદવમન્ય ધનેશ્વરમ્ ॥
વિહારઃ ક્રિયતે દર્પાત્સ વિનશ્યેદસંશયમ્

એવં સ રાક્ષસૈર્ઘોરૈર્વડલો વિનિવારિતઃ ॥
મા મૈવમિતિ સક્રોધં ભર્ત્સયદ્ભિઃ સમંતતઃ

કદર્થીકૃત્ય તુ સ તાન્રાક્ષસાન્ભીમવિક્રમઃ ॥
વ્યગાહત મહાતેજાસ્તે સર્વે તં ન્યવારયન્

ગૃહ્ણીત બધ્નીત નિકૃન્તતૈનં પિબામ ખાદામ ચ વૃત્તહીનમ્ ॥
ક્રુદ્ધા બ્રુવંતો હ્યપતન્દ્રુતં તે શસ્ત્રાણિ ચોદ્યમ્ય વિવૃત્તનેત્રાઃ

તતઃ સ ગુર્વીં યમદણ્ડકલ્પાં મહાગદાં કાંચનપટ્ટનદ્ધામ્ ॥
પ્રગૃહ્ય તામભ્યપતત્તરસ્વી તતોઽબ્રવીત્તિષ્ઠત તિષ્ઠતેતિ

તે તસ્ય વીર્યં ચ વલં ચ દૃષ્ટ્વા વિદ્યાબલં બાહુબલં તથૈવ ॥
ન શક્નુવંતઃ સહિતું સમેતા હતાઃ પ્રવીરાઃ સહસા નિવૃત્તાઃ

વિદાર્યમાણાસ્તત એવ તૂર્ણમાકાશમાસ્થાય વિમૂઢસંજ્ઞાઃ ॥
કૈલાસશૃંગાણ્યભિ દુદ્રુવુસ્તે યક્ષાર્દિતા રક્ષપાલાઃ પ્રભગ્નાઃ

સ શક્રવદ્દાનવદૈત્યસંઘાન્વિક્રમ્ય જિત્વા મદનાભિતપ્તઃ ॥
વિગાહ્ય તાં પુષ્કરિણીં સમર્થઃ કામં સ ચિક્રીડતિ યક્ષપુત્રઃ

તતસ્તુ તે રક્ષપાલાઃ સમેત્ય ધનેશ્વરં વૈ વડલેન નુન્નાઃ ॥
યક્ષસ્ય ધૈર્યં સુબલં ચ સંખ્યે યથાવદાચખ્યુરતીવ ભીતાઃ ॥

તેષાં તુ વચનં શ્રુત્વા મણિભદ્રો મહાયશાઃ ॥
શશાપ પુત્રં દયિતં વડલં પ્રભુકારણાત્

યસ્માત્સા નલિની રમ્યા સેવિતા વડલેન તુ॥
દયિતા ધનદસ્યાપિ યથા માતા તથૈવ સા

તસ્માત્પુત્રો મદીયસ્તુ સર્વભાગવિવર્જિતઃ॥
પંગ્વન્ધો બધિરો દીનઃ ક્ષયરોગમવાપ્સ્યતિ॥

ઇતિ શપ્તસ્તદા જાતો વડલો ભોગવર્જિતઃ ॥
પતિતો ભૂતલે ચૈવ તસ્મિન્સ્થાને ગતોઽપિ સન્

પીડિતઃ ક્ષયરોગેણ ન શશાક વિચેષ્ટિતુમ્ ॥
અન્ધોઽથ બધિરો જાતો ગુરુશાપહતસ્તદા

ચિંતયામાસ સહસા શાપમત્યદ્ભુતં મહત્ ॥
શપ્તોઽહં કેન સહસા જીવન્યોન્યંતરં ગતઃ

કથં શપ્તોઽસ્મિ તાતેન મણિભદ્રેણ વલ્લભઃ ॥
પુત્રો યુવા ચ શૂરશ્ચ શત્રુપક્ષક્ષયંકરઃ

ધન્યોઽસૌ મણિભદ્રોઽપિ મત્તાતો યેન ભૂતલે ॥
પ્રભુભક્ત્યા નિજઃ પુત્રઃ શપ્તસ્ત્યક્તશ્ચ તત્ક્ષણાત્

વડલેન પુનઃ પ્રોક્તં ધન્યોઽહં પ્રભુકારણાત્॥
ઉત્સવો નિધનંનામ ભર્તૃપિણ્ડોપજીવિનામ્

અન્યાયેન યથાકામં પ્રારબ્ધઃ સંચિતશ્ચિરમ્॥
તેનાહં શાપતાં પ્રાપ્તો યાસ્યામિ નરકં ધ્રુવમ્

એવં વિલપતસ્તસ્ય વડલસ્ય વરાનને ॥
આજગામ તમુદ્દેશં મણિભદ્રો મહાબલઃ ॥
દદર્શ પુત્રં પંગ્વંધં ક્ષયરોગપ્રપીડિતમ્

નિઃશ્વસંતં સુદુઃખાર્ત્તં વિલ પંતં પુનઃપુનઃ ॥
પ્રત્યુવાચ સુતં યક્ષો મણિભદ્રોઽતિદુઃખિતઃ ॥
મયા કુપિત્રા હા વત્સ શપ્તસ્ત્વં પ્રભુકારણાત્

ત્વયેયં નલિની રમ્યા ધન દસ્યાતિવલ્લભા ॥
સેવિતા કામતપ્તેન પ્રવરા રાક્ષસા હતાઃ

તસ્માત્પુત્ર મયા શપ્તો ન મિથ્યા સ ભવિષ્યતિ ॥
પ્રભુર્દેવઃ પ્રભુઃ સ્વામી પ્રભુર્માતા પ્રભુઃ પિતા

સ્વામ્યર્થે યઃ પ્રિયાન્પ્રાણાન્પરિત્યજતિ સંગરે ॥
સ યાતિ પરમં સ્થાનં બ્રહ્મલોકં સનાતનમ્

ન મન્ત્રસાધ્યઃ શાપોયં નૌષધેન વ્રતેન ચ ॥
નિયમેન ચ દાનેન તસ્માન્મદ્વચનં કુરુ

મયા શ્રુતં શક્રલોકે પુરાણં સ્કંદકીર્ત્તિતમ્ ॥
બ્રુવતો નારદસ્યૈવ દેવાનાં સંનિધૌ પુરા

પ્રભાવો વર્ણિતસ્તેન મહાકાલવનસ્ય ચ ॥
ક્ષેત્રે હ્યસ્મિન્મહાલિંગં સ્વર્ગદ્વારસ્ય દક્ષિણે

વિદ્યતે વ્યાધિશમનં રૂપસૌભાગ્યદાયકમ્ ॥
તત્રાહં ત્વાં ચ નેષ્યામિ વિમાનેનાશુગામિના

ઇત્યુક્ત્વા મણિભદ્રેણ સમાનીતઃ સુતસ્તદા ॥
યત્ર દેવાધિદેવોઽસૌ સ્વર્ગદ્વારસ્ય દક્ષિણે

સ્પર્શનાત્તસ્ય લિંગસ્ય ચક્ષુષ્માન્રૂપવાન્બલી ॥
સુપાદઃ શ્રુતિસંયુક્તસ્તત્ક્ષણાદભવત્તદા

દૃષ્ટ્વા સુમહદાશ્ચર્યં મણિભદ્રેણ પાર્વતિ॥
કૃતં નામ સુહૃષ્ટેન સ્વીયપુત્રસ્ય નામતઃ॥
ચક્ષુષ્માન્વડલો જાતો લિંગસ્યાસ્ય પ્રભાવતઃ

અદ્યપ્રભૃતિ દેવોઽયં વડલેશ્વરસંજ્ઞકઃ॥
ભવિષ્યતિ ત્રિલોકેષુ વિખ્યાતો નેત્રદાયકઃ

પૂજયિષ્યંતિ યે દેવં વડલેશ્વરસંજ્ઞકમ્॥
લિંગં લોકેષુ વિખ્યાતં તે પ્રાપ્સ્યંતિ મનોરથમ્

દૃષ્ટો હરતિ પાપાનિ સ્પૃષ્ટો રાજ્યં પ્રયચ્છતિ॥
અર્ચિતો ભક્તિભાવેન મોક્ષં દદ્યાન્ન સંશયઃ

કાર્ત્તિકે શુક્લપક્ષસ્ય તિથિર્વૈ દ્વાદશી ભવેત્ ॥
તસ્યાં યે પૂજયિષ્યંતિ વડલેશ્વરસંજ્ઞકમ્

દાનં તૈઃ સતતં દત્તં તે યાંતિ પરમં પદમ્ ॥
પ્રયાગે ચ પ્રભાસે ચ ગંગાસાગરસંગમે

તપસ્તપ્તં ભવેત્તૈસ્તુ તે મુક્તા નાત્ર સંશયઃ ॥
ગર્ભવાસે ન જાયંતે સર્વસૌખ્યસમન્વિતાઃ

ગાણપત્યા ભવિષ્યંતિ શંકરસ્ય સદા પ્રિયાઃ ॥
સૌભાગ્યરૂપસંપન્નાઃ પુત્રપૌત્રૈશ્ચ સંયુતાઃ ॥
જાયંતે માનવા લોકે વડલેશ્વરદર્શનાત્

ગર્ભવાસે મહાકષ્ટે યસ્ય વાસો ન રોચતે ॥
સોઽભ્યર્ચયતુ ભાવેન વડલેશ્વરમીશ્વરમ્

ન લિંગેન વિના સિદ્ધિર્દુર્લભં પરમં પદમ્ ॥
ગતિર્ન જાયતે સ્વર્ગે યાવલ્લિંગં તુ નાર્ચયેત્

લિંગાર્ચન વિહીનાનાં સિદ્ધિશ્ચાપિ સુદુર્લભા ॥
મમ પુત્રેણ સંપ્રાપ્તમીપ્સિતં લિંગતો યતઃ

ઇત્યુક્ત્વા મણિભદ્રોઽપિ સુતેન સહિતો યયૌ ॥
યત્ર દેવો ધનાધ્યક્ષઃ સ્થાનં સ્વં પરમં ગતઃ

એષ તે કથિતો દેવિ પ્રભાવઃ પાપનાશનઃ ॥
વડલેશ્વરદેવસ્ય શ્રૂયતામરુણેશ્વરમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પંચમ આવંત્યખણ્ડે ચતુરશીતિલિઙ્ગમાહાત્મ્ય ઉમામહેશ્વરસંવાદે વડલેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનં નામ પંચસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ