સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.73

॥ શ્રીહર ઉવાચ ॥ ॥
ત્રિસપ્તતીશ્વરં વિદ્ધિ કરભેશં વરાનને ॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ કુયોનિર્નૈવ લભ્યતે

વીરકેતુરભૂદ્ધીમાનયોધ્યાયા મહીપતિઃ ॥
વિદ્યાવિનયસૌભાગ્યલાવણ્યામૃત પૂરિતઃ

સ સમ્યક્પાલયામાસ પ્રજાઃ પુત્રાનિવૌરસાન્ ॥
અતીતાનાગતજ્ઞાનપરિનિષ્ઠિતમાનસઃ

અથૈકસ્મિન્દિને રાજા જગામ ગહનં વનમ્॥
મૃગસિંહગજાકીર્ણં વ્યાઘ્રસંબરસંકુલમ્

સ તત્ર વિવિધાન્વન્યાન્વિવ્યાધ પરવીરહા ॥
મૃગાંશ્ચ મહિષાંશ્ચૈવ વરાહાંશ્ચ સહસ્રશઃ

લોડિતં તદ્વનં સર્વં પશુપક્ષિમૃગાકુલમ્ ॥
રહિતં શ્વાપદૈઃ સર્વૈઃ કૃતં તેન મહીભૃતા

યદા ન શ્વાપદાસ્તસ્મિન્દૃશ્યતે ગહને વને ॥
તદા વિદ્ધસ્તુ કરભો બાણેનાનતપર્વણા

સ ચાપિ કરભો દેવિ બાણમાદાય સત્વરમ્ ॥
વિદ્ધોઽપિ નિઃસૃતોઽત્યર્થં રાજ્ઞસ્તસ્યૈવ પશ્યતઃ ॥
સ ચ રાજા બલી તૂર્ણં સસાર કરભં પ્રતિ

તતો નિમ્નસ્થલં ચૈવ સ ચોષ્ટ્રોઽદ્રવદાશુગઃ ॥
મુહૂર્તેન તતો દેવિ યોજનાનિ બહૂન્યપિ

તતઃ સ રાજા તારુણ્યા દૌરસેન બલેન ચ ॥
સસાર બાણાસનધૃક્સખડ્ગઃ સહયો નૃપઃ

તતો નદાન્નદીશ્ચૈવ પલ્વલાનિ વનાનિ ચ ॥
અતિક્રમ્યાનતિક્રમ્ય સસારૈવ વનેચરમ્

સ ચાપિ કરભો દેવિ આસાદ્યાસાદ્ય તં નૃપમ્ ॥
પુનરપ્યેતિ જવનો જવેન મહતા તતઃ

સ તસ્ય બાણૈર્બહુભિઃ કરભો વિહ્વલીકૃતઃ ॥
પૃષ્ઠતઃ પાર્શ્વતશ્ચૈવ પુનરભ્યેતિ ચાંતિકમ્ ॥
પુનશ્ચ જવમાસ્યાય પાર્શ્વે ચાગ્રે ચ દૃશ્યતે

અથારણ્યં મહારૌદ્રં પ્રવિષ્ટઃ કરભસ્તદા ॥
અન્તર્ધાનં જગામાશુ સ ચ રાજા વનેઽવિશત્

પ્રવિશ્ય ચ મહારણ્યં તાપસાનામથાશ્રમમ્ ॥
આસસાદ તતો રાજા શ્રાંતાશ્વોપા વિશત્પુનઃ

તં કાર્મુકકરં દૃષ્ટ્વા શ્રમાર્ત્તં ક્ષુધિતં તદા ॥
સમભ્યેત્યર્ષયસ્તસ્મૈ પૂજાં ચકુર્યથાવિધિ

સ પૂજામૃષિભિર્દત્તાં પ્રતિગૃહ્ય યથાવિધિ ॥
અપૃચ્છત્તાપસાન્સર્વાંસ્તપસો વૃદ્ધિમુત્તમામ્

તે તસ્ય રાજ્ઞો વચનં પ્રતિગૃહ્ય તપોધનાઃ ॥
ઋષયો રાજશાર્દૂલં પપ્રચ્છુસ્ત ત્પ્રયોજનમ્

કેન ભદ્ર સુખાર્થેન સંપ્રાપ્તોઽસિ તપોવનમ્ ॥
પદાતિર્બદ્ધનિસ્ત્રિંશો ધન્વી બાણી નરેશ્વર

એતદિચ્છામહે શ્રોતું કુતઃ પ્રાપ્તોઽસિ માનદ ॥
કસ્મિન્કુલે ચ જાતસ્ત્વં કિં નામા બ્રૂહિ પાર્થિવ

તતઃ સ રાજા સર્વેભ્યો દ્વિજેભ્યઃ પુરુષર્ષભઃ ॥
આચખ્યૌ તદ્યથા ન્યાયં કુલં ગોત્રં ચ તત્ત્વતઃ

ઇક્ષ્વાકૂણાં કુલે જાતો વીરકેતુર્દ્વિજર્ષભાઃ ॥
ચરામિ મૃગયૂથાનિ નિઘ્નન્બાણૈઃ સહસ્રશઃ

બલેન મહતા યુક્તઃ સામાત્યઃ સપરિચ્છદઃ ॥
યદા ન લબ્ધો ગહને મૃગો વા સૂકરોઽપિ વા

મહિષશ્ચિત્તલો વાપિ શશો વા શંબરો વને ॥
તદા મે કરભો વિદ્ધો બાણેનાનતપર્વણા

સ પ્રણષ્ટઃ ક્ષણેનૈવ સબાણો મમ પશ્યતઃ ॥
તં દ્રવંતમનુપ્રાપ્તો વનમેતદ્યદૃચ્છયા

ભવત્સકાશં નષ્ટશ્રીર્હતાશઃ શ્રમકર્શિતઃ ॥
ભવતાં વિદિતં સર્વં સર્વજ્ઞા હિ તપોધનાઃ ॥
ભવંતઃ સુમહાભાગાસ્તસ્માત્પૃચ્છાભિ સંશયમ્

ક્વ ગતઃ કરભો વિદ્ધો મયા બાણેન સાંપ્રતમ્ ॥
ક્વ ચ પ્રાપ્સ્યામિ સહસા બ્રૂત તત્સુસમાહિતાઃ

તતસ્તેષાં સમસ્તાનામૃષીણામૃષિસત્તમઃ ॥
ઋષભો દેવિ કરભં સ્મરન્નિદમથાબ્રવીત્

ગતઃ સ કરભો ભૂપ મહાકાલવને શુભે ॥
ગચ્છ ત્વં ચ મહારાજ મહાકાલવને શુભે

યત્ર દેવો મહાદેવઃ કારભં રૂપમાસ્થિતઃ ॥
વિનોદાર્થં ચ દેવાનાં લિંગમૂર્ત્તિરભૂત્પુરા

પશ્ચિમે ક્ષેત્રપાલસ્ય કૈલાસસ્ય મહીપતે ॥
સમીપે તસ્ય વિઘ્નેશો મોદક પ્રિયસંજ્ઞકઃ

બ્રહ્મણા પૂજિતો રાજન્દેવાનામર્થસિદ્ધયે ॥
સ ચ ધર્મધ્વજો રાજા હૈહયાનાં કુલોદ્વહઃ

તુરગેણ કદાચિત્તુ નીતો બદરિકાશ્રમમ્ ॥
પ્રસિદ્ધં ત્રિષુ લોકેષુ નરનારાયણાશ્રમમ્

તત્ર વીરાજિનધરં કૃશં વિપ્રં દદર્શ હ ॥
શરીરમપિ રાજેંદ્ર ન કેનાપિ સમં તદા ॥
દૃષ્ટ્વા ચ હસિતો વિપ્રસ્તેન રાજ્ઞા પ્રમાદતઃ

યસ્માદ્ધસસિ માં દૃષ્ટ્વા તસ્માદુષ્ટ્રો ભવિષ્યસિ ॥
લંબોષ્ઠો લંબદંતશ્ચ વિસ્વરો વિકૃતા કૃતિઃ

ઇત્યુક્તસ્તેન વિપ્રેણ શપ્તોપિ નૃપસત્તમઃ ॥
તં વિપ્રં પ્રાર્થયામાસ સ ચ તુષ્ટોબ્રવીદિદમ્

ન મે વાગનૃતા ભૂપ કદા ચિદપિ વિદ્યતે ॥
અવશ્યં કરભો ભૂત્વા પશ્ચાન્મુક્તિમવાપ્સ્યસિ

યદા ત્વં કરભો જાતો વિદ્ધો વૈ વીરકેતુના ॥
અયોધ્યાધિપભૂપેન ગમિષ્યસિ શરાહતઃ

મહાકાલવનં દિવ્યં તત્ર ત્વં લિંગદર્શનાત્ ॥
ગમિષ્યસિ પરં સ્થાનં યત્ર દેવો મહેશ્વરઃ

સ ચેક્ષ્વાકુકુલદ્ભૂતો વીરકેતુર્મહાબલઃ ॥
લિંગદર્શનતો ભૂપ ચક્રવર્તિત્વમાપ્સ્યતિ

ઇત્યુક્તો નૃપ ભૂપાલઃ કરભત્વં સમાગતઃ ॥
સ ત્વયાભિહતો ભૂપ બાણેનાનતપર્વણા ॥
દ્રક્ષ્યસિ ત્વં વિમાનસ્થં વિમુક્તં લિંગદર્શનાત્

ઇત્યુક્તો નૃપતિસ્તેન ઋષભેણ દ્વિજેન તુ ॥
આજગામ ત્વરાયુક્તો મહાકાલવનં શુભમ્

દદર્શ તત્ર તલ્લિંગં પૂજિતં ત્રિદશૈઃ સદા ॥
એતસ્મિન્નંતરે વાણી શ્રુતા તેન મહીભૃતા ॥

વિમાનસ્થેન યા પ્રોક્તા તૂષ્ટ્રેણ મધુરસ્વરા ॥
ભોભો રાજેંદ્ર માં પશ્ય વિમાને ચોદ્ધૃતે શુભે

દર્શનાદસ્ય લિંગસ્ય પ્રાપ્તા મે પરમા ગતિઃ ॥
ત્વયા હતોઽહં બાણેન તેનાહં ત્વાગતો વને ॥
સમીપમસ્ય લિંગસ્ય ત્વં મે બંધુઃ પરો યતઃ

ઇત્યુક્ત્વા સ નૃપં દેવિ વચઃ સમધુરાક્ષરમ્॥
ગતસ્તુ પરમં સ્થાનં નિત્યમવ્યયમક્ષયમ્

તતો દેવગણા વ્યોમ્નિ સકિંનરમહોરગાઃ ॥
યક્ષરાક્ષસગંધર્વાઃ સપિશાચાપ્સરોગણાઃ

બ્રહ્મેંદ્રહરિમુખ્યાશ્ચ વિમાનૈર્દેવિ સંસ્થિતાઃ ॥
આજગ્મુર્મુદિતાસ્તત્ર દ્રષ્ટું કૌતુકમાનસાઃ

વિલોક્ય કરભં મુક્તં વિમાનસ્થં વિરાજિતમ્ ॥
લિંગદર્શનમાત્રેણ સંસ્તુતં વિવિધૈઃ સ્તવૈઃ

અચ્છરત્નસમૂહેન મુકુટેનોજ્વલત્વિષા ॥
ભાસંતં રવિકોટીનાં જગદાનંદકારકમ્

નામ ચક્રુસ્તતો દેવા દૃષ્ટ્વા માહાત્મ્યમુત્તમમ્ ॥
દર્શનાદસ્ય લિંગસ્ય મુક્તોઽયં કરભો યતઃ

તસ્માત્ત્રિષ્વપિ લોકેષુ વિખ્યાતઃ કરભેશ્વરઃ ॥
ભવિષ્યતિ ન સંદેહઃ પશુયોનિવિમોચકઃ

ઇત્યુક્ત્વા ત્રિદશાઃ સર્વે ગતાઃ સ્વં ધિષ્ણ્યમુત્તમમ્ ॥
અયોધ્યાધિપતિર્વીરો વીરકેતુઃ સ્વમાલયમ્॥
સમૃદ્ધં નિઃસપત્નં ચ તતો રાજ્યં ચકાર સઃ

યઃ પશ્યતિ નરો દેવિ કરભેશ્વરસંજ્ઞકમ્ ॥
સ પ્રયાત્યક્ષયાઁલ્લોકાન્પૂજ્યમાનો ગણાધિપઃ

યદા કાલાદિહાયાતો રાજરાજેશ્વરો મહાન્ ॥
પૃથિવ્યામેકરાડ્ભૂત્વા ક્રમાન્મોક્ષમવાપ્નુયાત્ ॥

ન દુઃખં જાયતે તસ્ય વ્યાધિશોકભયં તથા ॥
યે પશ્યંતિ પ્રસંગેન તલ્લિંગં કરભેશ્વરમ્

સર્વમેધેષુ યત્પુણ્યં સર્વદાનેષુ યત્ફલમ્ ॥
તત્ફલં ત્વધિકં દેવિ કરભેશ્વરદર્શનાત્

વ્યાધયો નોપજાયંતે દારિદ્ર્યં ન કદાચન॥
ઐશ્વર્યં ચાતુલં તેષાં જાયતે દર્શનાત્સદા

પશુયોનિગતા યે ચ પિતરો દુઃખિતાસ્તુ યે॥
તિષ્ઠંતિ ચાંબરે તે તુ ચિંતયંતઃ સ્વગોત્રજમ્

આગમિષ્યતિ નઃ પુત્રો નપ્તા વા સંતતાવિહ॥
કદા પશ્યતિ દેવેશં કરભેશ્વરમીશ્વરમ્॥
તેન દર્શનમાત્રેણ મુક્તિર્નો ભવિતા ધ્રુવમ્

યો યમુદ્દિશ્ય વૈ કામં દર્શનં તુ કરિષ્યતિ॥
તસ્ય તજ્જાયતે સર્વં મૃતસ્ય પરમા ગતિઃ

એષ તે કથિતો દેવિ પ્રભાવઃ પાપનાશનઃ ॥
કરભેશસ્ય દેવસ્ય શૃણુ રાજસ્થલેશ્વરમ્

।
ઇતિ શ્રીસ્કાંદેમહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવંત્યખણ્ડે ચતુરશીતિલિઙ્ગમાહાત્મ્ય ઉમામહેશ્વરસંવાદે કરભેશ્વરમાહાત્મ્ય વર્ણનંનામ ત્રિસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ