સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.68

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ વ્યાસ મહાપુણ્યં તીર્થં પરમશોભનમ્ ॥
દેવપ્રયાગમાખ્યાતં સર્વપાપપ્રણાશનમ્

દેવાનાં ચ પરં સ્થાનં યત્ર તીર્થં પરંતપ ॥
સોમતીર્થોત્તરે ભાગે પ્રયાગસ્ય ચ દક્ષિણે

ક્ષિપ્રાયાઃ પૂર્વભાગે ચ તત્ર તીર્થં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥
તત્ર તીર્થે નરઃ સ્નાત્વા પશ્યેચ્ચૈવ સુરોત્તમમ્

દેવં માધવમિત્યાખ્યં ભુવિ સર્વફલપ્રદમ્ ॥
દદાતિ તસ્ય દેવેંદ્રો વાંછિતાર્થં જગત્પતિઃ

આનંદભૈરવસ્તત્ર સર્વદેવનમસ્કૃતઃ ॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ સર્વપાપક્ષયો ભવેત્ ॥

ન તસ્ય જાયતે વ્યાસ યાતના ભૈરવી કદા ॥
સ્વર્ગદ્વારે સદા વ્યાસ જાયતે નિર્ભયઃ પુમાન્

જ્યેષ્ઠે માસે સિતે પક્ષે દશમ્યાં બુધ હસ્તયોઃ ॥
ગરાનન્દે વ્યતીપાતે કન્યાચન્દ્રે વૃષે રવૌ ॥
દશાલા જાયતે વત્સ ગંગાજન્મ પરં શુચિ

તદ્દિને ચ નરઃ સ્નાત્વા સર્વતીર્થફલં લભેત્॥
અખણ્ડં ચ પરં તીર્થં શૃણુ વ્યાસ હ્યતઃ પરમ્

યસ્ય શ્રવણમાત્રેણ વ્રતભંગો ન જાયતે ॥
એક એવ પુરા બ્રહ્મન્બ્રાહ્મણો બ્રહ્મવિત્તમઃ

।
ધર્મશર્મેતિ વિખ્યાતઃ સદાચારરતઃ શુચિઃ ॥
બહુવ્રતધરો દાંતો વેદવેદાંગપારગઃ

કિંચિદ્દોષપ્રસંગેન વ્રતપૂર્તિર્ન ચાભવત્ ॥
એવં બહુતિથે કાલે નારદો દેવદર્શ નઃ

તસ્ય ગેહાગતો બ્રહ્મન્નાતિથ્યાર્થં મહાતપાઃ ॥
તદોત્થાય દ્વિજો નિત્યં બહુમાનપુરઃસરમ્

સત્કૃત્ય નારદં ભૂમન્વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા ॥
પૂજયિત્વા દ્વિજશ્રેષ્ઠઃ પપ્રચ્છ મુનિસત્તમ

ભગવન્ભવતા સર્વં વિદિતં જ્ઞાનચક્ષુષા ॥
અસ્માકં ચ પરં દોષઃ કિંચિજ્જાતઃ પુરાઽનઘ

યેન પાપપ્રસંગેન વ્રતભંગોઽભવદ્ધ્રુવમ્ ॥
કારણં બ્રૂહિ મે નાથ કિં દોષોઽત્ર તુ ગણ્યતે

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
શ્રૂયતાં ભો દ્વિજશ્રેષ્ઠ ભવદ્ભિશ્ચ પુરાકૃતમ્ ॥
મહારાષ્ટ્રે સુવિખ્યાતો બ્રાહ્મણો ધનસંચકઃ

બ્રહ્મદત્તેત્યસૌ વિપ્રો વેદબ્રાહ્મણનિંદકઃ ॥
ધનલોભી પરાક્રાંતઃ સર્વધર્મબહિર્મુખઃ ॥

નાસ્તિકો દેવતીર્થેષુ પરદ્રવ્યાપહારકઃ ॥
પરસ્ત્રીષુ રતો નિત્યં દ્યૂતવાદી ચ તસ્કરઃ

એવમાયુઃપરિક્ષીણો ધનહીનોઽભવત્તદા ॥
ઇતસ્તતોઽભ્રમદ્ભ્રષ્ટો નદીતીરે સુવિહ્વલઃ

ગતશ્ચૌર્યપ્રસંગેન યાત્રિકૈઃ સહ સંગતઃ ॥
કિંચિત્કાલેષુ દુઃશીલો મૃતિં પ્રાપ્તો રુજાર્દિતઃ

નીતઃ સંયમિનીં વિપ્રસ્તત્કાલં યમકિંકરૈઃ ॥
યમરાજપુરં પ્રાપ્તો બહુપાપકરો દ્વિજઃ

દૃષ્ટોઽસૌ ધર્મરાજેન તદા પત્યપરાયણઃ॥
નિરીક્ષ્ય સહસોવાચ ધર્મપૂર્વમિદં વચઃ

શૃણુધ્વં કિંકરાઃ સર્વે યૂયમેકાગ્રમાનસાઃ ॥
અનેનાચરિતં સર્વં દુષ્કર્મ સર્વકિલ્બિષમ્

ગોદાતીરે મૃતઃ પાપી તત્ર નઃ કારણં ન હિ॥
તિસ્રઃકોટ્યોઽર્ધકોટિશ્ચ યાનિ તીર્થાન્યહર્નિશમ્

આયાંતિ ગૌતમીતીરે સિંહસ્થેઽપિ બૃહસ્પતૌ ॥
તેષાં તુ વાયુસંસ્પર્શો જાતોસ્યાંતે કલેવરે

તેન પુણ્યપ્રભાવેન નોઽસ્માકં કારણં ક્વચિત્ ॥
ગ્રાહ્યો ભવદ્ભિનૈવાયં મુચ્યતાં ભોઃ પુરઃસરાઃ

એવં તૈર્મોચિતો વિપ્રઃ પુનર્બ્રહ્મગતિં ગતઃ ॥
તેન પાપપ્રસંગેન વ્રતભંગી ગતો ભુવિ

॥ બ્રાહ્મણ ઉવાચ ॥ ॥
બ્રહ્મન્કેન પ્રકારેણ સર્વપાપક્ષયો ભવેત્ ॥
કિં તપઃ કિં ચ દાનં ચ કિં તીર્થવ્રતસેવનમ્

યેન પુણ્યપ્રભાવેન વ્રતભંગો ન જાયતે

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ દ્વિજવરશ્રેષ્ઠ મહાકાલવનં સ્મૃતમ્ ॥
યત્ર રુદ્રસરઃ પ્રોક્તમૃષિણા તત્ત્વદર્શિના

કોટિકોટિસુતીર્થાનિ વર્તંતે દ્વિજસત્તમ॥
કોટિતીર્થેતિ વિખ્યાતં તસ્માદ્દ્વિજ સનાતનમ્

તત્તીર્થસ્યોત્તરે ભાગે સુતીર્થં સર્વકામદમ્ ॥
નામ્નાઽખંડસરઃ ખ્યાતમખંડેશ્વરસન્નિધૌ

યસ્ય દર્શનમાત્રેણ સર્વયજ્ઞફલં લભેત્ ॥
તસ્માદ્ધિ સર્વથા વત્સ ગચ્છ ત્વં તત્ર મા ચિરમ્

ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સ દ્વિજોઽગાત્કુમુદ્વતીમ્ ॥
સ્નાત્વાઽખણ્ડસરે વ્યાસ દૃષ્ટ્વા દેવં મહેશ્વરમ્

સદ્યઃ પુણ્યવતાંલોકાન્પ્રાપ્તો વૈ દ્વિજસત્તમઃ ॥
એવં વ્યાસ મહાતીર્થમખંડેશ્વરમુત્તમમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવંત્યખણ્ડેઽવન્તીક્ષેત્રમાહાત્મ્યેઽખંડેશ્વરમહિમવર્ણનનામાષ્ટષષ્ટિતમોઽધ્યા યઃ