સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 5.68-2

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
અષ્ટષષ્ટિકસંખ્યાકં પિશાચાખ્યમથેશ્વરમ્॥
શૃણુ દેવિ પ્રયત્નેન દર્શનાત્પાપનાશનમ્

આદૌ કલિયુગે દેવિ શૂદ્રો બહુધનોઽભવત્॥
સોમો નામ સુવિખ્યાતો નાસ્તિકો વેદનિંદકઃ

અબ્રહ્મણ્યો નૃશંસશ્ચ કદર્યો નિરપત્રપઃ ॥
વિશ્વાસઘાતકશ્ચૈવ પરસ્વહરણે રતઃ॥

ત્રિવર્ગહંતા ચાન્યેષામાત્મકામાનુવર્ત્તકઃ ॥
સ કદાચિન્મૃતો દેવિ કષ્ટેન પરમેણ ચ

મરુદેશે પિશાચોઽભૂન્નગ્નો દીનો ભયાવહઃ ॥
નાશકૃત્સ પિશાચાનાં સ્વપક્ષોચ્છેદકારકઃ

બહવો મર્દ્દિતાસ્તેન પિશાચા બલવત્તરાઃ

અથ તેનૈવ માર્ગેણ કદાચિચ્છાકટાયનઃ ॥
સ્વાધ્યાયનિરતો વિદ્વાન્વાગ્ગ્મી શમપરાયણઃ

ઉદયાદિત્યસંકાશો વિભાવસુસમદ્યુતિઃ ॥
શકટેન સદા યાતિ સ પશ્યન્પર્વતાત્મજે

ગતો દદર્શ તં રૌદ્રં પિશાચં ચ ભયાવહમ્॥
સ પિશાચઃ ક્ષુધાવિષ્ટો ભોક્તુકામોઽભ્યધાવત

દૃષ્ટ્વા તં શકટારૂઢં બ્રાહ્મણં શાકટાયનમ્ ॥.
શકટસ્ય ધ્વનિં શ્રુત્વા રૂપં દૃષ્ટ્વા દ્વિજસ્ય ચ

તથારૂપઃ પિશાચસ્તુ કર્ણાભ્યાં બધિરીકૃતઃ ॥
આત્મત્રાણપરો ભૂત્વા નષ્ટઃ કષ્ટેન પાર્વતિ ॥
તં ધાવંતં સમાલોક્ય પિશાચં બ્રાહ્મણોઽબ્રવીત્

પિશાચ ત્રસ્તરૂપોઽસિ ત્વરિતશ્ચૈવ લક્ષ્યસે ॥
ક્વ ધાવસિ સમાચક્ષ્વ કુતસ્તે ભયમાગતમ્

॥
॥ પિશાચ ઉવાચ ॥ ॥
શકટસ્યાસ્ય મહતો ઘોષં શ્રુત્વા ભયંકરમ્ ॥
કર્ણાભ્યાં બધિરો જાતો વિસંજ્ઞસ્તવ દર્શનાત્

॥
॥બ્રાહ્મણ ઉવાચ ॥ ॥
પિશાચાનાં બલિષ્ઠાશ્ચ શ્રૂયંતે બ્રહ્મરાક્ષસાઃ ॥
સ ત્વં માં ભોક્તુકામોઽસિ વિખ્યાતો બ્રહ્મરાક્ષસઃ

॥
॥પિશાચ ઉવાચ ॥
પિશાચાનાં સમર્થોઽસ્મિ નષ્ટોઽહં તવ દર્શનાત્ ॥
દુઃખં હિ મૃત્યુઃ સર્વેષાં જીવિતં ચ સુદુર્લ્લભમ્ ॥
અતો ભીતઃ પલાયામિ જીવહેતોઃ સુખાર્થતઃ

॥ બ્રાહ્મણ ઉવાચ ॥ ॥
કુતઃ પિશાચ સૌખ્યં તે મરણં શ્રેય એવ તે ॥
પૈશાચી કુત્સિતા યોનિઃ પાપિનામેવ જાયતે

॥પિશાચ ઉવાચ॥ ॥
સર્વત્ર હિ ગતો જીવો ભવત્યેવ સુખાશ્રયઃ॥
તસ્માજ્જીવિતુમિચ્છામિ પ્રસીદ બ્રહ્મરાક્ષસ॥

॥ બ્રાહ્મણ ઉવાચ॥ ॥
નાહં ત્વાં ભોક્તુકામોઽસ્મિ બ્રાહ્મણોઽહં ન રાક્ષસઃ॥
સર્વભૂતહિતાર્થાય વિચરામિ મહીતલે

સર્વેષામેવ જંતૂનાં મૈત્રો બ્રાહ્મણ ઉચ્યતે ॥
મા કુરુષ્વ ભયં મત્તો મિત્રભાવગતો હ્યહમ્

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા પિશાચઃ સ્વસ્થમાનસઃ ॥
પ્રણમ્ય પ્રત્યુવાચેદં બ્રાહ્મણં શાકટાયનમ્

યદિ તે સર્વભૂતાનાં દત્તા હ્યભયદક્ષિણા ॥
કર્મણા મનસા વાચા મિત્રભાવં ગતો યદિ

પૃચ્છામિ ત્વાં મહાભાગ સંશયો હૃદયે સ્થિતઃ ॥
શ્રુત્વાનુકંપયા સમ્યક્તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ

કેન કર્મવિપાકેન પૈશાચં યાતિ માનવઃ ॥
પિશાચત્વાત્કથં મુક્તિઃ પ્રાપ્યતે પાપકર્મભિઃ

ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા પિશાચસ્ય વરાનને ॥
મમત્વેનાવૃતસ્તસ્મૈ પ્રાવોચચ્છાકટાયનઃ

અપહૃત્ય ચ વિપ્રસ્વં દેવસ્વં ચ વિશેષતઃ ॥
તેન પાપેન પાપિષ્ઠાઃ પિશાચત્વં પ્રયાંતિ ચ

પિતરં માતરં ચૈવ સ્ત્રિયં બાલં દ્વિજં તથા ॥
વંચયિત્વા હરત્યર્થં સ પિશાચો ભવેન્નરઃ

રાજદ્રવ્યં ગૃહીત્વા તુ ન યજેન્ન દદાતિ યઃ ॥
આત્માનમેવ પુષ્ણાતિ પિશાચત્વં સ ગચ્છતિ

વિશ્વાસઘાતકા યે ચ પરદારરતાશ્ચ યે ॥
પ્રાપ્નુવંતિ પિશાચત્વં તથા યે વેદનિંદકાઃ

નિંદંતિ યે પુરાણાનિ ધર્મશાસ્ત્રાણિ સર્વદા ॥
તે ભવંતિ પિશાચાશ્ચ યે સદા પિશુના નરાઃ

ઇતિ તે કથિતં સર્વં વેદપ્રામાણ્યતોઽધુના ॥
ઇદાનીં કથયિષ્યામિ યસ્ત્વં જાતોસિ તચ્છૃણુ ॥

સોમકો નામ શૂદ્રસ્ત્વં પરમર્મપ્રકાશકઃ ॥
વિશ્વાસઘાતકો જાતો દેવબ્રાહ્મણદૂષકઃ

નાસ્તિકો ભિન્નમર્યાદો જન્મન્યત્રાપિ સપ્તમે ॥
સકુલં પાતયિત્વાત્ર નરકે દારુણે ભૃશમ્

પિશાચયોનિં સંપ્રાપ્તઃ પુનઃ પ્રાપ્સ્યસિ રૌરવમ્ ॥
મહારૌરવસંજ્ઞં તુ ક્રકચં કાલસૂત્રકમ્॥
યંત્રપીડનકં રૌદ્રં મથનં કુમ્ભવાલુકમ્

ઇત્યેવં વદતસ્તસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય યશસ્વિનિ ॥
સસ્માર પ્રાક્તનં જન્મ સત્સંગાત્કુત્સિતં સ્વકમ્ ॥

દુઃખાભિભૂતો નિશ્ચેષ્ટો ધિગ્ધિગિત્યસકૃદ્બ્રુવન્ ॥
પતિતો ભૂતલે દેવિ ઇદં વાક્યમથાબ્રવીત્

અહો કેનાપિ પુણ્યેન ભવતા સહ દર્શનમ્ ॥
જાતં મમાલ્પપુણ્યસ્ય દીનસ્ય કૃપણસ્ય ચ

નાસ્તિ ધર્મસમં મિત્રં નાસ્તિ ધર્મસમા ગતિઃ ॥
નાસ્તિ ધર્મસમ્ં ત્રાણં સ ચ નાસ્તિ મમ પ્રભો

મગ્નોઽહં દુઃખજલધૌ મગ્નોઽહં પાપકર્દમે ॥
ભ્રાંતોઽહમંધતમસિ તતસ્ત્વાં શરણં ગતઃ

નમસ્તેઽસ્તુ મહાભાગ કિં કરોમિ પ્રશાધિ મામ્ ॥
તત્તપોબલનિર્દિષ્ટમિદં પ્રાપ્તં મયાઽધુના

એવં નિગદતસ્તસ્ય પિશાચસ્ય વરાનને ॥
કથયામાસ માહાત્મ્યં સ વિપ્રઃ શાકટાયનઃ

પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાનિ આસમુદ્રગતાનિ વૈ ॥
ક્ષેત્રાણિ યાનિ સંતીહ તેષાં ક્ષેત્રં સુપુણ્યદમ્

મહાકાલવનં ક્ષેત્રં પ્રલયેઽપ્યક્ષયં ગતમ્ ॥
લિંગં તત્ર મહાક્ષેત્રે પિશાચત્વવિનાશનમ્

ઢુંઢેશ્વરસ્ય દેવસ્ય દક્ષિણે ત્રિદશાર્ચિતમ્ ॥
પૈશાચં વિદ્યતે ભૂયઃ પિશાચયોનિનાશનમ્ ॥
તસ્ય દર્શનમાત્રેણ પિશાચત્વાત્પ્રમોક્ષ્યસે ॥ ૪૩ ।
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા સ પિશાચો વરાનને ॥
આજગામ ત્વરાયુક્તો નમસ્કૃત્ય દ્વિજં તદા

મહાકાલવને પુણ્યે સમીહિતફલપ્રદે॥
દદર્શ તત્ર તલ્લિંગં સ્નાત્વા શિપ્રાજલે શુભે

દર્શનાત્તસ્ય લિંગસ્ય સ પિશાચો વરાનને ॥
તત્ક્ષણાદ્દિવ્યદેહસ્તુ દિવ્યાભરણભૂષિતઃ

દિવ્યં વિમાનમારૂઢો ગતો લોકે સનાતને ॥
ઉદ્ધૃત્ય સકલં ગોત્રં માતૃકં પૈતૃકં તથા

દૃષ્ટ્વા તન્મહદાશ્ચર્યં માહાત્મ્યાતિશયં શ્રિયે ॥
પ્રોક્તં દેવૈર્વિમાનસ્થૈઃ સિદ્ધૈરાકાશગૈસ્તથા

પિશાચોપિ ગતઃ સ્વર્ગમસ્ય લિંગસ્ય દર્શનાત્।
અતો દેવઃ સ વિખ્યાતો ભવિષ્યતિ મહીતલે॥
પિશાચેશ્વરસંજ્ઞસ્તુ સર્વપાપપ્રણાશનઃ

યે પશ્યંતિ નરા દેવિ પિશાચેશ્વરસંજ્ઞકમ્ ।
તેષાં હિ પિતરઃ સદ્યો યે ચાપિ નિરયે સ્થિતાઃ ॥
પિશાચત્વાદ્વિમુચ્યંતે સ્વર્ગં યાંતિ ન સંશયઃ

અશ્વમેધસ્ય યજ્ઞસ્ય સમ્યગિષ્ટસ્ય યત્ફલમ્ ॥
તત્ફલં લભતે સોઽપિ પિશાચેશ્વરદર્શનાત્ ॥ ૫૧ ।
ગયાયાં પિંડદાનેન યત્પુણ્યં સમુદાહૃતમ્॥
તત્પુણ્યમધિકં જ્ઞેયં પિશાચેશ્વરદર્શનાત્

યે પશ્યંતિ ચતુર્દશ્યાં પિશાચેશ્વરસંજ્ઞકમ્ ॥
પ્રેતત્વં ચ પિશાચત્વં કુલે તેષાં ન જાયતે

ન વિયોનિં નરો યાતિ નરકં ચ ન પશ્યતિ ॥
પ્રસંગેનાપિ યઃ પશ્યેત્પિશાચેશ્વરસંજ્ઞકમ્

સર્વૈશ્વર્યસમાયુક્તઃ સર્વબન્ધુસમન્વિતઃ ॥
મોદતે પિતૃલોકે સ પિશાચેશ્વરદર્શનાત્

કીર્તનાન્મુચ્યતે પાપાદ્દૃષ્ટ્વા સ્વર્ગં ચ ગચ્છતિ ॥
સ્પર્શનાદસ્ય લિંગસ્ય પુનાત્યાસપ્તમં કુલમ્

તદૈવ સ નરો મુક્તઃ સંસારનિગડાદિભિઃ ॥
યદૈવ વીક્ષતે લિંગં પિશાચેશ્વરસંજ્ઞકમ્

યજ્ઞાનાં તપસાં ચૈવ દાનાનાં ચૈવ યત્ફલમ્ ॥
તત્ફલં કોટિગુણિતં જાયતે તસ્ય દર્શનાત્

યદિ પશ્યેચ્ચતુર્દશ્યાં વૈશાખે કાર્ત્તિકે તથા ।
તસ્ય પુણ્યમસંખ્યાતં જાયતે નાત્ર સંશયઃ

એષ તે કથિતો દેવિ પ્રભાવઃ પાપનાશનઃ ॥
પિશાચેશ્વરદેવસ્ય શ્રૂયતાં સંગમેશ્વરમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે પિશાચેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામાષ્ટષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ ॥ ૬૮ । ॥।છ॥. ॥