સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 5.66-2

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
ષટ્ષષ્ટિતમકં વિદ્ધિ દેવં જલ્પેશ્વરં પ્રિયે ॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ મહાપાપં શમં વ્રજેત્

જલ્પોનામ મહાદેવિ રાજાભૂદ્ભુવિ વિશ્રુતઃ ॥
સદા જલ્પરતો નિત્યં જલ્પ વાદપ્રવર્તકઃ

વિકલ્પબહુલો નિત્યં સંસારગતિચિંતકઃ ॥
સુબાહુપ્રમુખાઃ પંચ પુત્રા જાતા મહાબલાઃ

તસ્ય રાજ્ઞો વરારોહે મૂર્તાઃ પંચાગ્નયો યથા ॥
સુબાહુઃ શત્રુમર્દ્દી ચ જયો વિજય એવ ચ ॥
વિક્રાંતઃ પંચમઃ પુત્રઃ સર્વે શસ્ત્રાસ્ત્રપારગાઃ ॥।૪।
પિત્રા જલ્પેન તે રાજ્ઞા પૃથગ્રાજ્યે પ્રતિષ્ઠિતાઃ ॥
પૃથક્પુત્રા હિ તે સર્વે પૃથગ્દેશાધિપાઃ કૃતાઃ

પ્રાચ્યાં સુબાહુર્નૃપતિર્યામ્યાં વૈ શત્રુમર્દનઃ ॥
પશ્ચિમાયાં જયો રાજા ઉત્તરે વિજયો નૃપઃ

મધ્યે વિક્રાંતસંજ્ઞસ્તુ સ્વપદે વિનિયોજિતઃ ॥
વ્યવસ્થામીદૃશીં કૃત્વા સ્વયમેવ વનં યયૌ

બભૂવુર્મંત્રિણસ્તેષાં હિતા વંશક્રમાગતાઃ ॥
બુભુજુઃ સ્વસ્વરાજ્યાનિ મંત્રિભિઃ સહિતાસ્તદા

વિક્રાંતસ્ય ચ યો મંત્રી વિકલ્પૈકપરાયણઃ ॥
તેનોક્તં વિજને દેશે વિક્રાંતસ્ય મહીભૃતઃ

યસ્યૈષા પૃથિવી કૃત્સ્ના સ સમર્થઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥
ઉદ્યમેન પદં લબ્ધં વાસવેન મહાત્મના

ત્રિદશૈશ્ચામૃતં લબ્ધમુદ્યમેન મહીપતે

હીનોદ્યમા માનવા યે ક્ષત્ત્રિયાશ્ચ વિશેષતઃ ॥
તે હાસ્યાસ્પદતાં યાંતિ હીનવીર્યા દિનેદિને

સ્નેહં ચ કુરુતે ભ્રાતા રાજ્યલુબ્ધોઽર્થકારણાત્ ॥
અર્થવીર્યેણ તેનૈવ સંતોષં કુરુતે નૃપઃ॥
ક્રિયતે ન કિમર્થં તુ ભૂપ મંત્રપરિગ્રહઃ॥
ભુજ્યતે સકલં રાજ્યં મયા તે મંત્રિણા બલાત્

પરોઽપિ હિતવાન્બન્ધુર્બન્ધુરપ્યહિતઃ પરઃ ॥
અહિતો દેહજો વ્યાધિર્હિતમારણ્યમૌષધમ્

ભૂમિમેતે નિર્ગિલંતિ સર્પા બિલશયાનિવ ॥
રાજાનમવિરોદ્ધારં બ્રાહ્મણં ચાપ્રવાસિનમ્

માયયા મોહિતં સર્વં કો વા કસ્ય ચ બાંધવઃ ॥
ઉદ્યમઃ ક્રિયતાં તસ્માદ્ભ્રાતૄણાં નિગ્રહે દ્રુતમ્

ભ્રાતૃભિર્ભ્રાતરઃ સર્વે નિહતા રાજ્યકારણાત્ ॥
ધર્મં ચ શાશ્વતં જ્ઞાત્વા નિહતાશ્ચાસુરાઃ સુરૈઃ

ઇતિ મંત્રિવચઃ શ્રુત્વા સ રાજા વિસ્મયાન્વિતઃ ॥
હસિત્વા પ્રત્યુવાચેદં મમાયં શત્રુરાગતઃ

॥ વિક્રાન્ત ઉવાચ ॥ ॥
વયં ચ ભ્રાતરઃ પંચ પૃથિવીં કામયામહે ॥
અતુષ્ટાઃ પૃથગૈશ્વર્યં કથં કૃત્સ્ના ભવિષ્યતિ

જ્યેષ્ઠો ભ્રાતા સુબાહુશ્ચ દ્વિતીયઃ શત્રુમર્દનઃ ॥
જયશ્ચ વિજયશ્ચૈવ તેષાં લઘુરહં યતઃ

॥ મંત્ર્યુવાચ॥ ॥।
રાજ્યે સ્થિતં પૂજયંતિ જ્યેષ્ઠં પૂજાર્હણૈર્વરૈઃ ॥
કનિષ્ઠજ્યેષ્ઠતા કેયં રાજ્યં પ્રાર્થયતાં નૃણામ્

તથેતિ ચ પ્રતિજ્ઞાતે વિક્રાંતેન મહીભૃતા॥
સ મંત્રી કારયામાસ અભિચારવિધિં તદા

અથર્વણેન મંત્રેણ પુરોધાઃ પ્રચકાર હ ॥
જ્ઞાતં પુરોહિતૈસ્તેષાં તેઽપિ ચક્રુઃ સમાહિતાઃ

અથ કૃત્યા સમુત્પન્ના પશ્ચાત્કૃત્યાચતુષ્ટયમ્ ॥
સપુરોહિતભૃત્યાંસ્તાનગ્રસંસ્તુ સમં તદા

તતઃ સમસ્તલોકસ્ય વિસ્મયશ્ચાભવન્મહાન્ ॥
યદૈક કાલં નેશુસ્તે પૃથક્પુરનિવાસિનઃ

તતઃ શ્રુત્વા ચ નિધનં પુત્રાણાં જલ્પકો નૃપઃ ॥
વને વશિષ્ઠં પપ્રચ્છ કિમેતદ્ભગવન્પ્રભો

તેનાપિ કથિતં સર્વં વશિષ્ઠેન મહાત્મના ॥
દિવ્યજ્ઞાનેન વૃત્તાંતં વિકલ્પં ચાકરોન્નૃપઃ

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
નિમિત્તોઽહં વિનાશસ્ય ધિગ્ધિ ગ્જન્મ મદીયકમ્ ॥
સાર્દ્ધં ત્વમાત્યપુત્રૈશ્ચ મૃતં બ્રાહ્મણપંચકમ્

મત્તોઽન્યઃ કઃ પાપરતો ભવિષ્યતિ મહાન્ભુવિ ॥
યદિ જન્મ મદીયં સ્યા ન્ન ચ જાતુ મહીતલે

તતસ્તે ન વિનશ્યેયુર્મમ પુત્રપુરોહિતાઃ ॥
ધિગ્રાજ્યં ધિક્ચ મે જન્મ ભૂભુજાં ચ મહાકુલે

કારણત્વં ગતો યોઽહં વિનાશસ્ય દ્વિજન્મનામ્ ॥
કુર્વન્તઃ સ્વામિનસ્તેઽર્થં પુત્રાણાં મમ યાજકાઃ ॥
નાશં યયુર્ન દુષ્ટાસ્તે દુષ્ટોઽહં નાશકારણે

ઇત્થમુદ્વિગ્નહૃદયઃ સ જલ્પઃ પૃથિવીપતિઃ ॥
પપ્રચ્છ ચ પુનઃ પ્રહ્વો વશિષ્ઠં જ્ઞાનિનાં વરમ્

॥
॥ રાજોવાચ ॥ ॥
ભગવન્બ્રૂહિ મે તીર્થમવિયોગકરં સદા ॥
સદ્યઃ પાપહરં વિપ્ર લિંગં વા કથય પ્રભો

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા જલ્પસ્ય પૃથિવીપતેઃ ॥
વશિષ્ઠઃ કથયામાસ દિવ્યજ્ઞાનેન પાર્વતિ

ગચ્છ જલ્પ મમાદેશાન્મહાકાલવનોત્તમમ્ ॥
કૃત્વા નિઃ ક્ષત્રિયાં પૃથ્વીં યત્ર રામસ્તપસ્યતિ ॥
તત્ર લિંગમનાદ્યં ચ કુક્કુટેશ્વરપશ્ચિમે

તદારાધય રાજેંદ્ર જામદગ્ન્યાશ્રમે સ્થિતઃ ॥
વશિષ્ઠસ્ય વચઃ શ્રુત્વા જલ્પોઽસૌ પૃથિવીપતિઃ

દેવદારુવનં ત્યક્ત્વા મહાકાલવનં ગતઃ ॥
દદર્શ તત્ર તલ્લિંગમનાદ્યં દેવસંસ્તુતમ્॥
પૂજયામાસ વિધિવત્પરમેણ સમાધિના

તત્ર વાણી સમુત્પન્ના લિંગમધ્યાદ્વરાનને ॥
ન ત્વં પાપસમાચારો ન ત્વં મરણકારણમ્ ॥
પુત્રાણાં નૃપવિપ્રાણામદૃષ્ટં તત્ર કારણમ્

વિપાકેન સ્વકીયેન ગતા વૈવસ્વતં પુરમ્ ॥
મા શોકં કુરુ રાજેંદ્ર ગહના કર્મણો ગતિઃ

અનેન શુદ્ધભાવેન તુષ્ટોઽહં નૃપસત્તમ ॥
યદભીષ્ટં વરં બ્રૂહિ તત્તે દાસ્યામિ નાન્યથા

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
યદિ તુષ્ટોઽસિ મે દેવ યદિ દેયો વરો મમ ॥
સંસારસાગરે ઘોરે મા ભવેન્મમ જન્મ ચ

અક્ષયાં દેહિ મે કીર્ત્તિં નામ્ના મે વિશ્રુતો ભુવિ ॥
અયં જલ્પેશ્વરો દેવો જલ્પેનારાધિતો વિભુઃ

વદંતુ ત્રિદશાઃ સર્વે એષ મે દુર્લભો વરઃ ॥
યે ત્વાં પશ્યંતિ મનુજા મન્નામ્ના ખ્યાતિમાગતમ્॥
તેષાં વિયોગો મા ભૂયાત્પુત્રતો ધનતોઽપિ વા ॥

ન સંસારભયં તેષાં દસ્યુતો નૈવ રાજતઃ ॥
ન ભૂતગ્રહરોગેભ્યો ભયમસ્તુ કદાચન

શિવમસ્તુ સદા તેષાં યેષાં ત્વં દર્શનં ગતઃ ॥
તે ધન્યા માનુષે લોકે યે ત્વાં શરણમાગતાઃ

સર્વતીર્થાભિષેકૈસ્તુ યત્પુણ્યં પ્રાપ્યતે નરૈઃ ॥
તત્સર્વમધિકં દેવ લભ્યતે તવ દર્શનાત ॥

તાવત્પતંતિ સંસારે ઘોરે દુઃખશતાકુલે ॥
યાવન્ન દૃશ્યતે દેવઃ સંસારાર્ણવતારકઃ

યદા પાપક્ષયઃ પુંસાં તદા તે દર્શનં ભવેત્ ॥
મહતા સુકૃતેનૈવ નાલ્પેન તપસા પ્રભો

એવં ભવિષ્યતીત્યુક્ત્વા તેન લિંગેન પાર્વતિ ॥
પશ્યતાં સર્વદેવાનાં સ્વતનૌ સંનિવેશિતઃ

તસ્મિઁલ્લિંગે લયં પ્રાપ્તે નૃપે જલ્પે વરાનને ॥
દેવો જલ્પેશ્વરઃ ખ્યાતો દેવૈરુક્તો મહીતલે ॥
ભુક્તિદો મુક્તિદશ્ચૈવ સદાભીષ્ટકરઃ સ્મૃતઃ

એષ તે કથિતો દેવિ પ્રભાવઃ પાપનાશનઃ ॥
જલ્પેશ્વરસ્ય દેવસ્ય શૃણુ કેદારસંજ્ઞકમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે ચતુરશીતિલિઙ્ગમાહાત્મ્યે જલ્પેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ષદષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ