સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 5.64-2

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ ત્વં પશુપત્યાખ્યં ચતુઃષષ્ટિકમીશ્વરમ્॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ પશુયોનિર્ન લભ્યતે

પશુપાલો મહાદેવિ બભૂવ ભુવિ વિશ્રુતઃ ॥
રાજા પરમ ધર્મિષ્ઠઃ પશૂનાં પાલને રતઃ

દિદૃક્ષુઃ સ કદાચિચ્ચ ગતસ્તોયનિધિં પ્રતિ ॥
દદર્શ તત્ર પુરુષાન્પંચ પ્રાધાન્યતઃ સ્થિતાન્ ॥
એકા સ્ત્રી મુક્તકેશા સા ભ્રમન્તી ચ પુનઃપુનઃ

અથ રાજા ભયાવિષ્ટો વિસંજ્ઞઃ સમપદ્યત ॥
સંવેષ્ટિતો દસ્યુભિસ્તૈસ્તયા નાર્યા વિશેષતઃ

તતોન્યે સમપાતં ચ આગત્ય નૃપસત્તમમ્ ॥
સંવેષ્ટ્ય સંસ્થિતૈઃ સર્વૈસ્તતો રુદ્ધો મહીપતિઃ

રુદ્ધે રાજનિ તે સર્વે એકીભૂતાસ્તુ દસ્યવઃ ॥
ઘાતિતાઃ પશુપાલેન ન મૃતાઃ પુનરુત્થિતાઃ

તસ્ય તાં ધૃષ્ટતાં જ્ઞાત્વા સ્થૈર્યં ચ નૃપતેર્મૃધે॥
તસ્યૈવ નૃપતેર્દેહે લીનાસ્તે દશ દસ્યવઃ

અમૂર્તા ઇવ તે સર્વે એકીભૂતાસ્તતોઽભવન્ ॥
તાન્દૃષ્ટ્વા દુઃખિતો રાજા પશુપાલોઽભવત્ક્ષણાત્

અથાપશ્યત્તદાઽઽયાંતં નારદં મુનિપુંગવમ્ ॥
બ્રહ્મપુત્રં તપોયુક્તં પપ્રચ્છ સ નૃપસ્તદા

॥ પશુ પાલ ઉવાચ ॥ ॥
ભગવન્બ્રહ્મપુત્રાદ્ય મયા દૃષ્ટં તુ કૌતુકમ્ ॥
અકસ્માત્પુરુષાઃ પંચ સમાયાતા ભયાવહાઃ

તૈરહં વેષ્ટિતો દુષ્ટૈર્વ્યાકુલશ્ચ કૃતસ્તદા ॥
મુષ્ટિભિર્હન્યમાનોઽહં સ્વસ્થો જાતો દ્વિજ ક્ષણાત્

તતોઽન્યે પુરુષાઃ પઞ્ચ સમાયાતા નિયુધ્ય મામ્ ॥
હન્યતાં હન્યતામેષ મુક્તિકામો નૃપાધમઃ

એવં તૈઃ પીડિતોઽત્યર્થં પુનર્મોહમુપાગતઃ ॥
એતસ્મિન્નન્તરે સા સ્ત્રી મામુવાચ પુનઃપુનઃ

દૃઢો ભવ મહારાજ મા વિષાદં કુરુ પ્રભો ॥
હીનવીર્યા હ્યમી ચોરાઃ સમર્થસ્ત્વં સ્થિરો ભવ

તસ્યા વાક્યેન વિપ્રેંદ્ર મયા ધૈર્યેણ સંયુગે ॥
દશ પ્રધાન પુરુષા જિતાસ્તે ન મૃતાઃ પ્રભો

પ્રલીના મચ્છરીરે તુ કેપ્યતે કાપિ સાઽબલા ॥
પશુપાલવચઃ શ્રુત્વા નારદો વાક્યમબ્રવીત્

યે ત્વયા પુરુષા દૃષ્ટાસ્ત્વયિ લીના જિતા મૃધે ॥
બુદ્ધીન્દ્રિયાણિ તે પઞ્ચ પંચ કર્મેન્દ્રિયાણિ ચ ॥
ભ્રમન્તી યા ચ નારી સા ત્વયા દૃષ્ટા નૃપોત્તમ ॥

મનોરૂપેણ સા બુદ્ધિર્ભ્રમત્યેવ હિ ન સ્થિરા ॥
જિતાનિ તાનિ પૂર્વેણ બ્રહ્મણા લોકકર્તૃણા

સોઽપિ ક્રોધવશં નીત ઇન્દ્રિયૈર્વિષયૈઃ પ્રિયૈઃ ॥
પિતામહેન સ્વે યજ્ઞે શમ્ભોર્ભાગો ન કલ્પિતઃ

મહાદેવો જગન્નાથઃ સૃષ્ટિસંહારકારકઃ ॥
ઇંદ્રિયૈર્મોહિતો રાજન્ક્રોધં ચક્રે સુરા ન્પ્રતિ

સુરા વિભૂતયો યસ્ય ક્રીડાર્થં ભુવનત્રયમ્ ॥
તેન ભાગનિમિત્તાર્થં ચક્રે સજ્યં ધનુસ્તદા

પૂષ્ણશ્ચ દંતાઃ સંભગ્ના મોહિતશ્ચ દિવાકરઃ ॥
નેત્રે ભગ્ને ભગસ્યાપિ વિદ્ધો યજ્ઞો મૃગાકૃતિઃ

પશવશ્ચ કૃતા દેવા મુનયો વેદવર્જિતાઃ ॥
ઋષીણાં ધર્મશાસ્ત્રાણિ હૃતાનિ વિભુના તથા

દુર્જયાનીન્દ્રિયાણ્યાહુર્મુનયો વેદપારગાઃ ॥
મનોરૂપેણ યા બુદ્ધિઃ સા ચાતીવ સુદુર્જયા

તસ્માદ્રાજન્મહાબાહો મા વિષાદં વૃથા કૃથાઃ ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા નારદસ્ય મહાત્મનઃ ॥
પશુપાલો મહાદેવિ વક્તું સમુપચક્રમે

॥ પશુપાલ ઉવાચ ॥ ॥
કથં તે ભગવન્મુક્તા દેવાઃ શક્રપુરોગમાઃ ॥
પશુભાવાચ્ચ બ્રહ્માપિ શ્રોતુમિચ્છામિ કથ્યતામ્

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા નારદઃ પુનરબ્રવીત્ ॥
પશુ ત્વેઽપિ ગતા દેવા ઋષિભિર્મુનિભિઃ સહ

બ્રહ્માણમગ્રતઃ કૃત્વા ગતાઃ શરણમીશ્વરમ્ ॥
સ્તુતિભિસ્તોષિતો દેવો ભક્તાનુગ્રહકારકઃ

ઉવાચ વચનં રાજન્યત્કર્તવ્યં તદુચ્યતામ્

દેવા ઊચુઃ॥
વેદશાસ્ત્રાણિ વિજ્ઞાનં દેહિ નો ભવ મા ચિરમ્॥
દેવસ્ત્વં પૂર્વવદ્દેવ યદિ તુષ્ટો મહેશ્વરઃ

॥ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
ભવંતઃ પશવઃ સર્વે મયા સાર્દ્ધં ચ ગમ્યતામ્ ॥
મહાકાલવને ક્ષેત્રે પશુભાવવિમોક્ષકે

અહં પતિર્વો ભવિતા તતો મોક્ષમવાપ્સ્યથ ॥
ભવતામનુકંપાર્થં લોકાનુગ્રહકારણમ્ ॥
લિંગરૂપી ભવિષ્યામિ નામ્ના પશુપતીશ્વરઃ

અથ તે ત્રિદશાઃ સર્વે દૃષ્ટ્વા દેવં તમીશ્વરમ્ ॥
પશુભાવવિનિર્મુક્તા ગતા હૃષ્ટાસ્ત્રિવિષ્ટપમ્ ॥
બ્રહ્મા પશુપતિં પ્રાહ પ્રસન્નેનાંતરાત્મના

યે ત્વાં પશ્યન્તિ દેવેશ ભક્ત્યા પરમયા યુતાઃ ॥
તેષાં કુલે પશુત્વં ચ યે ગતાઃ પિતરઃ પ્રભો ॥
સ્વકૈઃ કર્મવિપાકૈશ્ચ તેષાં મોક્ષો ભવિષ્યતિ

અજ્ઞાનાજ્જ્ઞાનતો વાપિ યત્પાપં ક્રિયતે નરૈઃ ॥
તત્પાપં વિલયં યાતુ તસ્ય દેવસ્ય પૂજનાત્

તે નરાઃ પશવો લોકે કિં તેષાં જીવિતે ફલમ્ ॥
યૈર્ન દૃષ્ટઃ પશુપતિઃ પશુયોનિવિમોચકઃ

કૌમારે યૌવને બાલ્યે વાર્દ્ધકે યદુપાર્જિતમ્ ॥
તત્પાપં વિલયં યાતિ દૃષ્ટ્વા પશુપતિં શિવમ્

પૌષમાસે તુ સંપ્રાપ્તે યે ત્વાં પશ્યંતિ માનવાઃ ॥
તેષાં ત્વં વરદો દેવ સદાભીષ્ટકરો ભવેત્

સૂર્યગ્રહે યથા દત્તં કુરુક્ષેત્રે વિશેષતઃ ॥
પાત્રે દાનં સુવર્ણસ્ય પ્રોક્તમક્ષય્યમવ્યયમ્

પૌષમાસે દિનૈકેન નરાણામધિકં તથા ॥
તદ્દર્શનેન દેવેશ ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્બ્રહ્મા બ્રહ્મલોકં ગતો નૃપ ॥
કૃતકૃત્યઃ પ્રહૃષ્ટાત્મા મુનિભિઃ કવિભિઃ સહ

તસ્માત્ત્વમપિ રાજેંદ્ર યદીચ્છસિ પરાં ગતિમ્ ॥
સમારાધય તલ્લિંગં પશુયોનિવિમોચનમ્ ॥
મહાકાલવનં ગત્વા ઇન્દ્રેશ્વરસ્ય દક્ષિણે

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા નારદસ્ય મહાત્મનઃ ॥
જગામ પશુપાલોઽપિ મહાકાલવનં પ્રિયે ॥
દર્શનાત્તસ્ય લિંગસ્ય ગતોઽસૌ પરમાં ગતિમ્

એષ તે કથિતો દેવિ પ્રભાવઃ પાપનાશનઃ ॥
પશુપત્યાખ્યદેવસ્ય શૃણુ બ્રહ્મેશ્વરં શિવમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે ચતુરશીતિલિઙ્ગમાહાત્મ્યે પશુપતી શ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ચતુષ્ષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ