स्कन्द पुराण · श्लोक 5.64-2

॥ ईश्वर उवाच ॥ ॥
शृणु त्वं पशुपत्याख्यं चतुःषष्टिकमीश्वरम्॥
यस्य दर्शनमात्रेण पशुयोनिर्न लभ्यते

पशुपालो महादेवि बभूव भुवि विश्रुतः ॥
राजा परम धर्मिष्ठः पशूनां पालने रतः

दिदृक्षुः स कदाचिच्च गतस्तोयनिधिं प्रति ॥
ददर्श तत्र पुरुषान्पंच प्राधान्यतः स्थितान् ॥
एका स्त्री मुक्तकेशा सा भ्रमन्ती च पुनःपुनः

अथ राजा भयाविष्टो विसंज्ञः समपद्यत ॥
संवेष्टितो दस्युभिस्तैस्तया नार्या विशेषतः

ततोन्ये समपातं च आगत्य नृपसत्तमम् ॥
संवेष्ट्य संस्थितैः सर्वैस्ततो रुद्धो महीपतिः

रुद्धे राजनि ते सर्वे एकीभूतास्तु दस्यवः ॥
घातिताः पशुपालेन न मृताः पुनरुत्थिताः

तस्य तां धृष्टतां ज्ञात्वा स्थैर्यं च नृपतेर्मृधे॥
तस्यैव नृपतेर्देहे लीनास्ते दश दस्यवः

अमूर्ता इव ते सर्वे एकीभूतास्ततोऽभवन् ॥
तान्दृष्ट्वा दुःखितो राजा पशुपालोऽभवत्क्षणात्

अथापश्यत्तदाऽऽयांतं नारदं मुनिपुंगवम् ॥
ब्रह्मपुत्रं तपोयुक्तं पप्रच्छ स नृपस्तदा

॥ पशु पाल उवाच ॥ ॥
भगवन्ब्रह्मपुत्राद्य मया दृष्टं तु कौतुकम् ॥
अकस्मात्पुरुषाः पंच समायाता भयावहाः

तैरहं वेष्टितो दुष्टैर्व्याकुलश्च कृतस्तदा ॥
मुष्टिभिर्हन्यमानोऽहं स्वस्थो जातो द्विज क्षणात्

ततोऽन्ये पुरुषाः पञ्च समायाता नियुध्य माम् ॥
हन्यतां हन्यतामेष मुक्तिकामो नृपाधमः

एवं तैः पीडितोऽत्यर्थं पुनर्मोहमुपागतः ॥
एतस्मिन्नन्तरे सा स्त्री मामुवाच पुनःपुनः

दृढो भव महाराज मा विषादं कुरु प्रभो ॥
हीनवीर्या ह्यमी चोराः समर्थस्त्वं स्थिरो भव

तस्या वाक्येन विप्रेंद्र मया धैर्येण संयुगे ॥
दश प्रधान पुरुषा जितास्ते न मृताः प्रभो

प्रलीना मच्छरीरे तु केप्यते कापि साऽबला ॥
पशुपालवचः श्रुत्वा नारदो वाक्यमब्रवीत्

ये त्वया पुरुषा दृष्टास्त्वयि लीना जिता मृधे ॥
बुद्धीन्द्रियाणि ते पञ्च पंच कर्मेन्द्रियाणि च ॥
भ्रमन्ती या च नारी सा त्वया दृष्टा नृपोत्तम ॥

मनोरूपेण सा बुद्धिर्भ्रमत्येव हि न स्थिरा ॥
जितानि तानि पूर्वेण ब्रह्मणा लोककर्तृणा

सोऽपि क्रोधवशं नीत इन्द्रियैर्विषयैः प्रियैः ॥
पितामहेन स्वे यज्ञे शम्भोर्भागो न कल्पितः

महादेवो जगन्नाथः सृष्टिसंहारकारकः ॥
इंद्रियैर्मोहितो राजन्क्रोधं चक्रे सुरा न्प्रति

सुरा विभूतयो यस्य क्रीडार्थं भुवनत्रयम् ॥
तेन भागनिमित्तार्थं चक्रे सज्यं धनुस्तदा

पूष्णश्च दंताः संभग्ना मोहितश्च दिवाकरः ॥
नेत्रे भग्ने भगस्यापि विद्धो यज्ञो मृगाकृतिः

पशवश्च कृता देवा मुनयो वेदवर्जिताः ॥
ऋषीणां धर्मशास्त्राणि हृतानि विभुना तथा

दुर्जयानीन्द्रियाण्याहुर्मुनयो वेदपारगाः ॥
मनोरूपेण या बुद्धिः सा चातीव सुदुर्जया

तस्माद्राजन्महाबाहो मा विषादं वृथा कृथाः ॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नारदस्य महात्मनः ॥
पशुपालो महादेवि वक्तुं समुपचक्रमे

॥ पशुपाल उवाच ॥ ॥
कथं ते भगवन्मुक्ता देवाः शक्रपुरोगमाः ॥
पशुभावाच्च ब्रह्मापि श्रोतुमिच्छामि कथ्यताम्

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नारदः पुनरब्रवीत् ॥
पशु त्वेऽपि गता देवा ऋषिभिर्मुनिभिः सह

ब्रह्माणमग्रतः कृत्वा गताः शरणमीश्वरम् ॥
स्तुतिभिस्तोषितो देवो भक्तानुग्रहकारकः

उवाच वचनं राजन्यत्कर्तव्यं तदुच्यताम्

देवा ऊचुः॥
वेदशास्त्राणि विज्ञानं देहि नो भव मा चिरम्॥
देवस्त्वं पूर्ववद्देव यदि तुष्टो महेश्वरः

॥ईश्वर उवाच ॥ ॥
भवंतः पशवः सर्वे मया सार्द्धं च गम्यताम् ॥
महाकालवने क्षेत्रे पशुभावविमोक्षके

अहं पतिर्वो भविता ततो मोक्षमवाप्स्यथ ॥
भवतामनुकंपार्थं लोकानुग्रहकारणम् ॥
लिंगरूपी भविष्यामि नाम्ना पशुपतीश्वरः

अथ ते त्रिदशाः सर्वे दृष्ट्वा देवं तमीश्वरम् ॥
पशुभावविनिर्मुक्ता गता हृष्टास्त्रिविष्टपम् ॥
ब्रह्मा पशुपतिं प्राह प्रसन्नेनांतरात्मना

ये त्वां पश्यन्ति देवेश भक्त्या परमया युताः ॥
तेषां कुले पशुत्वं च ये गताः पितरः प्रभो ॥
स्वकैः कर्मविपाकैश्च तेषां मोक्षो भविष्यति

अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि यत्पापं क्रियते नरैः ॥
तत्पापं विलयं यातु तस्य देवस्य पूजनात्

ते नराः पशवो लोके किं तेषां जीविते फलम् ॥
यैर्न दृष्टः पशुपतिः पशुयोनिविमोचकः

कौमारे यौवने बाल्ये वार्द्धके यदुपार्जितम् ॥
तत्पापं विलयं याति दृष्ट्वा पशुपतिं शिवम्

पौषमासे तु संप्राप्ते ये त्वां पश्यंति मानवाः ॥
तेषां त्वं वरदो देव सदाभीष्टकरो भवेत्

सूर्यग्रहे यथा दत्तं कुरुक्षेत्रे विशेषतः ॥
पात्रे दानं सुवर्णस्य प्रोक्तमक्षय्यमव्ययम्

पौषमासे दिनैकेन नराणामधिकं तथा ॥
तद्दर्शनेन देवेश भविष्यति न संशयः

इत्युक्त्वा भगवान्ब्रह्मा ब्रह्मलोकं गतो नृप ॥
कृतकृत्यः प्रहृष्टात्मा मुनिभिः कविभिः सह

तस्मात्त्वमपि राजेंद्र यदीच्छसि परां गतिम् ॥
समाराधय तल्लिंगं पशुयोनिविमोचनम् ॥
महाकालवनं गत्वा इन्द्रेश्वरस्य दक्षिणे

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नारदस्य महात्मनः ॥
जगाम पशुपालोऽपि महाकालवनं प्रिये ॥
दर्शनात्तस्य लिंगस्य गतोऽसौ परमां गतिम्

एष ते कथितो देवि प्रभावः पापनाशनः ॥
पशुपत्याख्यदेवस्य शृणु ब्रह्मेश्वरं शिवम्

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे चतुरशीतिलिङ्गमाहात्म्ये पशुपती श्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुष्षष्टितमोऽध्यायः