સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 5.59-2

॥ શ્રીમહાદેવ ઉવાચ ॥ ॥
એકોનષષ્ટિકં વિદ્ધિ દેવં સિદ્ધેશ્વરં પ્રિયે ॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ સિદ્ધિઃ પુંસાં પ્રજાયતે

આસીદશ્વશિરાનામ રાજા પરમધાર્મિકઃ ॥
સોઽશ્વમેધેન યજ્ઞેન ઇષ્ટ્વા સબહુદક્ષિણમ્

સ્નાતશ્ચાવભૃથે હૃષ્ટો બ્રાહ્મણૈઃ પરિવારિતઃ ॥
યાવદાસ્તે સ રાજર્ષિસ્તાવત્સિદ્ધોઽતિદીપ્તિમાન્

નાનૌષધિપ્રભાવજ્ઞો મંત્રતંત્ર વિશારદઃ ॥
આયયૌ કપિલઃ શ્રીમાન્જૈગીષવ્યશ્ચ સિદ્ધરાટ્

તયોસ્ત્વરિતમુત્થાય સ રાજાભ્યાગતક્રિયામ્ ॥
ચકાર પરયા યુક્તો મુદા વૈ પૃથિ વીપતિઃ

તાવર્ચિતાવાસનસ્થૌ ક્ષમાશીલૌ શુચિવ્રતૌ ॥
મહૌજસૌ મહાભાગૌ મુમુક્ષૂ મુનિપુંગવૌ ॥ ॥
વિદ્યાવિનયસંપન્નૌ બ્રહ્મચર્યપરાયણૌ ॥
અનેકસૃષ્ટિસંહારસ્થિતિકાર્યપરાયણૌ

ઉદયાદિત્યસંકાશૌ વિભાવસુસમદ્યુતી॥
તેજોરાશિસમાયુક્તૌ દુર્નિરીક્ષ્યૌ પૃથગ્જનૈઃ

વિનયેનોપસંગમ્ય પ્રણિપત્યાભિવાદ્ય ચ ॥
સ રાજા પ્રાંજલિર્ભૂત્વા પ્રશ્નમેનમપૃચ્છત

॥ અશ્વશિરા ઉવાચ ॥ ॥
શ્રુતં મયા મુનિશ્રેષ્ઠૌ નાન્યો દેવો જનાર્દ્દનાત્ ॥
ધ્યાતોથ પૂજિતો નૄણાં મુક્તિદો ભવબંધનાત્

સંસ્મૃતે તુ હૃષીકેશે નરાણાં કોટિજન્મજમ્ ॥
અશુભં ક્ષયમાપ્નોતિ કથં ન પ્રણમેદ્ધરિમ્

સમારાધ્ય જગન્નાથં શક્રાદ્યાસ્ત્રિદિવૌકસઃ ॥
વસંતિ મુદિતાઃ સ્વર્ગે દિવ્યદ્યુતિસમન્વિતાઃ

જન્મમૃત્યુજરા રોગૈર્દુઃખાનિ વિવિધાનિ ચ ॥
પ્રયાંતિ વિલયં સદ્યઃ પ્રસન્ને ગરુડધ્વજે

ઇતિ પૃષ્ટસ્તદા તેન પ્રાર્થિતેન યશસ્વિના ॥
ઊચતુસ્તં નૃપં સિદ્ધૌ સિદ્ધિવિજ્ઞાનકોવિદૌ

ક એષ પ્રોચ્યતે રાજંસ્ત્વયા નારાયણોઽધુના ॥
આવાં નારાયણૌ દ્વૌ તુ ત્વત્પ્રત્યક્ષં ગતૌ નૃપ

॥ અશ્વશિરા ઉવાચ ॥ ॥
ભવંતૌ બ્રાહ્મણૌ સિદ્ધૌ તપસા દગ્ધકિલ્વિષૌ ॥
યુવાં નારાયણૌ કસ્માદિતિ વાક્યમુવાચ સઃ

શંખચક્રગદાપાણિઃ પીતવાસા જનાર્દ્દનઃ ॥
ગરુડસ્થો હૃષીકેશઃ કસ્તસ્ય સદૃશો ભુવિ

તસ્ય રાજ્ઞો વચઃ શ્રુત્વા સંસિદ્ધૌ યોગકોવિદૌ ॥
દર્શયામાસતુસ્તૌ હિ કૃત્વા નારાયણં વપુઃ

કપિલો મંત્રમાહાત્મ્યાત્સ્વયં વિષ્ણુર્બભૂવ હ ॥
શંખચક્રગદાપાણિઃ પીતવાસાશ્ચ તત્ક્ષણાત્

જૈગીષવ્યશ્ચ ગરુડસ્તત્ક્ષણાત્સમજાયત ॥
તતઃ સમભવત્તત્ર રાજવેશ્મનિ કૌતુકમ્

દૃષ્ટ્વા નારાયણં દેવં ગરુડસ્થં સનાતનમ્ ॥
આશ્ચર્યં તાદૃશં દૃષ્ટ્વા સ રાજા વિસ્મયાન્વિતઃ ॥
ઉવાચ ક્ષામ્યતાં સિદ્ધૌ નાયં વિષ્ણુરથેદૃશઃ

તસ્ય બ્રહ્મા સમુત્પન્નો નાભિપંકજમધ્યતઃ ॥
તસ્માત્તુ બ્રહ્મણો રુદ્રઃ સ વિષ્ણુઃ પરમેશ્વરઃ

ઇતિ રાજ્ઞો વચઃ શ્રુત્વા તદા તૌ સિદ્ધસત્તમૌ ॥
ચક્રતુઃ પરમાં માયાં યોગાચાર્યૌ સુમાંત્રિકૌ

કપિલઃ પદ્મનાભસ્તુ પદ્મમધ્યે પ્રજાપતિઃ ॥
બભૂવ સ્વયમેવાત્ર સહસા યોગતસ્તદા

જૈગીષવ્યોઽથ રુદ્રસ્તુ તસ્યૈવાંકે વ્યવસ્થિતઃ ॥
દદર્શ મહદાશ્ચર્યં સ રાજા યોગમોહિતઃ

કૌતુકાત્પ્રત્યુવાચેદં ભીતઃ કંપિતકન્ધરઃ ॥
નેત્થં ભવતિ વિશ્વેશો માયા યોગિનાં તદા ॥
સર્વરૂપી હરિઃ શ્રીમાન્સર્વગઃ સર્વદઃ સ્મૃતઃ

તતો વાક્યાવસાને તુ તસ્ય રાજ્ઞશ્ચ સંસદિ ॥
મશકા મત્કુણા યૂકા ભ્રમરાઃ પક્ષિણો મૃગાઃ

અશ્વા ગાવો હયાઃ સિંહા વ્યાઘ્રા ગોમહિષાસ્તથા ॥
અન્યેપિ પશવઃ કીટા ગ્રામ્યારણ્યાશ્ચ સર્વશઃ

દૃશ્યંતે રાજભવને કોટિશઃ પર્વતાત્મજે ॥
તં દૃષ્ટ્વા ભૂતસંઘાતં રાજા વિસ્મિતમાનસઃ

યાવચ્ચિંતયતે કિં સ્યાત્તાવજ્જ્ઞાતં નૃપેણ હિ ॥
જૈગીષવ્યસ્ય માહાત્મ્યં કપિલસ્ય મહાત્મનઃ

કૃતાંજલિપુટો ભૂત્વા સ રાજાઽશ્વશિરાસ્તદા ॥
પપ્રચ્છ ચ દ્વિજૌ ભક્ત્યા કિમિદં સિદ્ધસત્તમૌ

સામર્થ્યમીદૃશં લબ્ધં કસ્માદ્વૈ તપસો બલાત્ ॥
અદ્ય મે સફલોત્પત્તિરદ્ય મે સફલં શ્રુતમ્

સફલા મે મનોવૃત્તિર્યુવયોર્દર્શનેન વૈ ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા કપિલો વાક્યમબ્રવીત્

મહાકાલવને રાજન્વિદ્યતે લિંગમુત્તમમ્ ॥
ખ્યાતં સિદ્ધેશ્વરં નામ્ના સિદ્ધૈરભ્યર્ચિતં સદા

સૌભાગ્યેશ્વરપૂર્વે તુ સૌભાગ્યારોગ્યદાયકમ્ ॥
પ્રભાવાત્તસ્ય લિંગસ્ય પ્રાપ્તા સિદ્ધિરનુત્તમા

જૈગીષવ્યેન સિદ્ધેન મયા વૈં નૃપસત્તમ ॥
તસ્માદ્વ્રજ મહાબાહો મહાકાલવનં શુભમ્

તત્ર દ્રક્ષ્યસિ સર્વેશં શંખચક્રગદાધરમ ॥
લિંગમૂર્ત્તૌ સ્થિતં વિષ્ણું યસ્તે સિદ્ધિં પ્રદાસ્યતિ

સંસિદ્ધા બહવસ્તત્ર સનકાદ્યા નરેશ્વર ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા કપિલસ્ય મહાત્મનઃ

જગામ સહસા તત્ર સ રાજાશ્વશિરાસ્તદા ॥
દદર્શ ચૈવ તૌ સિદ્ધૌ સિદ્ધેશ્વરસમીપતઃ

અન્યે ચ બહવઃ સિદ્ધાઃ સિદ્ધનાથાસ્તથા પરે ॥
જ્ઞાત્વા સિદ્ધેશ્વરં દેવં સિદ્ધસંઘૈઃ સમર્ચિતમ્

લિંગમધ્યે સ્થિત વિષ્ણું જ્ઞાત્વા સ નૃપસત્તમઃ ॥
પૂજયામાસ ભાવેન પરમેણ સમાધિના

તતસ્તુષ્ટોઽબ્રવીદ્દેવો વરં વરય સુવ્રત ॥
યત્તેભિલષિતં સર્વમહં દાસ્યામિ ભૂપતે

લિંગસ્ય વચનં શ્રુત્વા નૃપેણોક્તં ચ તચ્છૃણુ ॥
યદિ મેઽસ્તિ દયા દેવ પ્રસન્નોઽસિ હિ ચેત્પ્રભો

યત્તે રૂપં પરં નાથ તદ્દર્શય મમાચ્યુત ॥
એતદેવ હિ મે દેવ સદાભિલષિતં હૃદિ

આજન્મનો જગન્નાથ કદા દ્રક્ષ્યે જનાર્દ્દનમ્ ॥
એતદિચ્છામ્યહં દેવ વરાણાં પ્રવરં વરમ્ ॥
દીયમાનં ત્વયાભીષ્ટં ખ્યાતં સિદ્ધેશ્વરં ક્ષિતૌ

નૃપસ્ય વચનં શ્રુત્વા લિંગેનોક્તં વરાનને ॥
ન મે વિદુર્દેવગણા નાસુરા ન મહર્ષયઃ

પરં રૂપં નૃપશ્રેષ્ઠ કૃષ્ણોઽહં લિંગતાં ગતઃ ॥
મમલોકં તુ યે પ્રાપ્તા મુનયો મંત્રભૂષિતાઃ

ન ચૈતે માં વિજાનંતિ પરમાર્થેન પાર્થિવ ॥
યદેતદ્દૃશ્યતે તેજો લિંગરૂપેણ મામકમ્

એતદેવ હિ બ્રહ્માદ્યા ધ્યાયન્તિ ત્રિદશાસ્ત્વમી ॥
અતો ન મે પરં રૂપં દ્રષ્ટું કશ્ચિત્ક્ષમો ભવેત્

અનેકજન્મસંશુદ્ધા યોગિનો મદનુગ્રહાત્ ॥
પ્રવિશંતિ તનૌ મહ્યં મુક્તાઃ સંસારબંધનૈઃ

એવં હિ બુવતસ્તસ્ય સિદ્ધિઃ પ્રાપ્તા નૃપેણ હિ॥
વિષ્ણુરૂપં સમાસ્થાય તસ્મિઁલ્લિંગે લયં ગતઃ

અતો દેવિ સુવિખ્યાતં લિંગં સિદ્ધેશ્વરં પરમ્ ॥
યે પશ્યંતિ નરા ભક્ત્યા તેષાં સિદ્ધિશ્ચ શાશ્વતી

અંજનં પાદલેપં ચ પાદુકાસિદ્ધિરેવ ચ ॥
ગુટિકા ખડ્ગસિદ્ધિશ્ચ મહાસિદ્ધિઃ સુદુર્લભા

દિવ્યૌષધૈશ્ચ યા સિદ્ધિર્મંત્રસ્પર્શોદ્ભવા ચ યા ॥
એતાસ્તુ સિદ્ધયઃ પ્રોક્તા અપરા લઘિમાદયઃ

ધર્માર્થકામ સિદ્ધિશ્ચ મોક્ષસિદ્ધિરનુત્તમા ॥
જાયતે નાત્ર સન્દેહઃ શ્રીસિદ્ધેશ્વરદર્શનાત્

એષ તે કથિતો દેવિ પ્રભાવઃ પાપનાશનઃ ॥
સિદ્ધેશ્વરસ્ય દેવસ્ય મતંગેશમથો શૃણુ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવંત્યખંડે ચતુરશીતિ લિઙ્ગમાહાત્મ્યે સિદ્ધેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામૈકોનષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ