સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.59

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥ ॥
તતઃ સુરગણાઃ સર્વે ધૂતપાપા સમાહિતાઃ ॥
પુનર્યોગબલં પ્રાપ્ય સ્વાધિકારં યયુઃ પુરા

એવં વ્યાસ ગયાતીર્થં કુમુદ્વત્યાં સુનિશ્ચિત મ્ ॥
ગયાયાં યાનિ તીર્થાનિ પુણ્યાન્યાયતનાનિ ચ

તત્તીર્થેષુ નરઃ સ્નાત્વા તત્તત્તીર્થફલં ભવેત્ ॥
તથૈવ ચ ગયાક્ષેત્રં ગયાશ્રાદ્ધ ફલપ્રદમ્

ફલ્ગુશ્ચ સરિતાં શ્રેષ્ઠા તથૈવ ફલદાયિની ॥
આદિગયા બુદ્ધગયા તથા વિષ્ણુપદી સ્મૃતા

ગયાકોષ્ઠસ્તથા પ્રોક્તો ગદાધરપદાનિ ચ ॥
વેદિકા ષોડશી પ્રોક્તા તથૈવ ચાક્ષયો વટઃ

પ્રેતમુક્તિકરી નિત્યં શિલા ચોક્તા તથૈવ ચ ॥
અચ્છોદા નિમ્નગા પ્રોક્તા પિતૄણાં ચાશ્રમોત્તમઃ

દેવાનાં દાનવાનાં ચ યક્ષકિન્નરરક્ષસામ્ ॥
પન્નગાનાં ચ સર્વેષાં તથૈવાશ્રમ ઉત્તમઃ

એતત્સ્થાનેષુ સર્વેષુ સ્નાનદાનાદિકાઃ ક્રિયાઃ ॥
શ્રાદ્ધં ચ વિધિવદ્દેયં તત્તત્તીર્થફલં લભેત્

ગયાયાં પિતૃરૂપેણ સ્વયમેવ જનાર્દનઃ ॥
તં ધ્યાત્વા પુંડરીકાક્ષં મુચ્યતે ચ ઋણત્રયાત્ ॥

એવં વ્યાસ ગયાતીર્થં પુરાવન્ત્યાં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥
પશ્ચાત્તુ કૈકટે જાતં યત્ર સંનિહિતોઽસુરઃ

તદારભ્ય દ્વિજશ્રેષ્ઠ ગયા તત્ર પ્રતિષ્ઠિતા॥
ગદાધરપદાઘાતૈર્મહાસુરો નિપાતિતઃ

તત્પદે ચ મહિમાનં જનાર્દનસમર્પિતમ્

પંચક્રોશં ગયાક્ષેત્રં ક્રોશમેકં ગયાશિરઃ ॥
યત્ર તત્ર કરિષ્યામિ પિતૄણાં દત્તમક્ષયમ્॥
સર્વદા સર્વકાલેષુ ગયાશ્રાદ્ધં વિધીયતે

સંવત્સરે પરં વ્યાસ દિનમેકં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥
કન્યાસ્થે ચ દિવા નાથે હસ્તનક્ષત્રસંયુતે ॥
મહાલયેતિ તત્પ્રોક્તં પિતૄણાં દત્તમક્ષયમ્

સર્વદા સર્વકાલેષુ ગયાશ્રાદ્ધં વિધીયતે

સંવત્સરે પરં વ્યાસ દિનમેકં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥
અન્વષ્ટકાયાં કુર્વંતિ માતૄણાં શ્રાદ્ધમુત્તમમ્

અક્ષય્યા જાયતે તૃપ્તિઃ પિતૄણાં કલ્પસંખ્યયા ॥
એવં વ્યાસ પુરી રમ્યા સ્નાનદા નાદિકર્મસુ

ભૂયસ્તુ સંપ્રવક્ષ્યામિ માહાત્મ્યં પરમાદ્ભુતમ્ ॥
તચ્છૃણુષ્વ મયા ખ્યાતં પવિત્રં પાપનાશનમ્

સપ્તર્ષીણાં ચ યા ભાર્યા ઋષિપત્ન્યઃ પતિવ્રતાઃ ॥
સ્વાહાદોષપરિભ્રષ્ટા દૂષિતાઃ પાવકેન ચ

ઋષિભિશ્ચ પરિત્યક્તા બભ્રમુશ્ચ વનાદ્વનમ્ ॥
એવં બહુતિથે કાલે નારદો દેવદર્શનઃ

તાસાં ચ પ્રિયમન્વિચ્છન્સમાયાતો વનાંતરે ॥
તાભિશ્ચ સત્કૃતો નિત્યં સમાસીનો ધૃતવ્રતઃ

ઉવાચ શ્લક્ષ્ણયા વાચા દેશકાલોચિતં વચઃ ॥
કિમિદં વિકૃતં જાતં ભવતીનાં પરાભવઃ

કસ્માચ્ચ ઋષિભિસ્ત્યક્તા લોકમાતરઃ પતિવ્રતાઃ

॥
॥ ઋષિપત્ન્ય ઊચુઃ ॥ ॥
ન જાનીમો વયં તાત યેન દોષેણ તાપસૈઃ ॥
વિમુક્તાઃ સાગ્નિકૈઃ ક્ષિપ્રં કાર્તિકેયપ્રસંગતઃ

લોકાપવાદજં કિંચિજ્જાતં દિષ્ટવશાદધમ્ ॥
કિં કુર્મો વા ક્વ ગચ્છામઃ કિં તપઃ કા ચ દેવતા

યસ્યારાધનપુણ્યેન પતિસાંનિધ્યમાપ્નુયુઃ ॥
એતન્નિશ્ચિત્ય ભો બ્રહ્મન્બ્રૂહિ ત્વં વેદતત્ત્વતઃ

ઇતિ પૃષ્ટસ્તદા તાભિરૃષિપત્નીભિર્નારદઃ ॥
ઉવાચ સુચિરં ધ્યાત્વા તાસાં સ શર્મહેતવે

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
શ્રૂયતાં ભોસ્તપઃશ્રેષ્ઠા ભવતીનાં ચ કારણમ્॥
મહાકાલવને રમ્યે ગયાતીર્થમનુત્તમમ્

તત્રૈવ ચાક્ષયો નામ ન્યગ્રોધઃ શાખિનાં વરઃ ॥
તત્રાગમનમાત્રેણ ધૂતદોષા ભવિષ્યથ

સર્વદોષહરં તીર્થં સર્વકામવરપ્રદમ્ ॥
સર્વસૌખ્યકરં પુણ્યં તત્ર ગચ્છત મા ચિરમ્

નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ઋષિપન્ત્યઃ સુચોદિતાઃ ॥
મહાકાલવને વ્યાસ ઇચ્છંત્યઃ પ્રિયમાત્મનઃ

આજગ્મુસ્તદ્વનં તત્ર યત્ર તીર્થં ગયાભિધમ્ ॥
તત્ર ગત્વા શુચીભૂય સ્નાનદાનાદિકાઃ ક્રિયાઃ

કૃતાસ્તાભિશ્ચ પુણ્યાભિર્નભસ્યસ્યાસિતેતરે ॥
પઞ્ચમ્યામૃષિસંજ્ઞાયાં તાભિઃ સુચરિતં વ્રતમ્

ઉપોષ્ય ચૈકરાત્રં તુ જાગરં ચૈવ યોગતઃ ॥
કૃતમાત્રે વ્રતે વ્યાસ ધૂતપાપા બભુઃ ક્ષણાત્ ॥

ભર્તૃકોપપરિભ્રષ્ટાઃ સદ્યઃ પ્રાપ્તા ગૃહાશ્રમમ્॥
ઋષિભિઃ સાગ્નિકં દત્તં પૂર્વવદૃષિસત્તમ

તદાપ્રભૃતિ લોકેસ્મિન્પંચમી ઋષિસંજ્ઞિતા ॥
યે નરાશ્ચાથ નાર્યો યાસ્તાં કુર્વન્તિ તુ ભક્તિઃ

નીવારાહારકં કૃત્વા શુચીભૂય સમાહિતાઃ॥
ન તેષાં જાયતે કિંચિદાપદ્દુઃખં કદાચન॥
દુર્ભગત્વં ચ નારીણાં ન વિયોગશ્ચ માતૃભિઃ।૩૮॥
પુત્રતો ધનતો વાપિ કદાચિત્સંભવિષ્યતિ॥
એવં વ્યાસ સમાખ્યાતં યત્ત્વયા પરિપૃચ્છિતમ્

અવંત્યામીદૃશં તીર્થં વર્તતે ભુવિ સત્તમ ॥
તાદૃશં પુણ્યદં કિંચિન્નાસ્તિ બ્રહ્માંડગોલકે

અસ્મિંસ્તીર્થે નરઃ કશ્ચિન્મહા દાનાનિ ચેચ્ચરેત્ ॥
અક્ષયાણિ ભવંત્યસ્ય વિષ્ણુલોકે મહીયતે

યો વૈ નિયમવાન્ભૂત્વા કથામેતાં શૃણોતિ વા ॥
પઠેચ્ચ સતતં વ્યાસ હય મેધફલં લભેત્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પંચમ આવંત્યખણ્ડેઽવન્તીક્ષેત્રમાહાત્મ્યે ગયાતીર્થમાહાત્મ્ય વર્ણનંનામૈકોનષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ