સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.57

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ વ્યાસ પ્રવક્ષ્યામિ તીર્થમેકમતઃ પરમ્ ॥
તીર્થાનામુત્તમં તીર્થં ગયાનામેતિ નામતઃ

તત્ર સ્નાત્વા નરો નિત્યં મુચ્યતે ચ ઋણત્રયાત્ ॥
દેવાન્પિતૄન્સમભ્યર્ચ્ય વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
કીકટેષુ ગયા પુણ્યા નદી પુણ્યા પુનઃ પુના ॥
ચ્યવનસ્યાશ્રમઃ પુણ્યઃ પુણ્યો રાજગિરિસ્તથા

સ કથં વિદિતો દેશે મહાકાલવને શુભે ॥
એતદ્વેદિતુમિચ્છામિ વિસ્તરેણ તપોધન ॥ ।

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ વ્યાસ કથાં પુણ્યાં પવિત્રાં પાપહારિણીમ્ ॥
યસ્યાઃ શ્રવણમાત્રેણ પિતરો યાંતિ સદ્ગતિમ્

પુરા કૃતયુગે પુણ્યે યુગાદિદેવનામતઃ ॥
રાજાસીત્સ તુ ધર્માત્મા પુણ્યશ્રવણકીર્તનઃ

તસ્ય પાલયતઃ સમ્યક્પ્રજાઃ પુત્રાનિવૌરસાન્ ॥
બભૂવુઃ સર્વસંપન્ના વર્ધમાનાઃ સમંતતઃ

ધર્મશ્ચતુષ્પદો નિત્યં યસ્મિન્રાજ્ઞિ પ્રશાસતિ ॥
કાલવર્ષી ચ પર્જન્ય ઋતવઃ સ્વાંગચારિણઃ

બહુસસ્યફલા પૃથ્વી ગાવશ્ચ બહુદુગ્ધદાઃ ॥
વેદવાદરતા વિપ્રાઃ ક્ષત્ત્રિયા બાહુશાલિનઃ

વૈશ્યા ધનપરા નિત્યં શૂદ્રાઃ શુશ્રૂષણે રતાઃ ॥
વર્ણાશ્રમરતાઃ સર્વે સર્વે ધર્મોપદેશકાઃ

શ્રુતિસ્મૃતિપરો ધર્મો હૃષ્ટપુષ્ટજનાકરઃ ॥
નાધિવ્યાધ્યભિભૂતશ્ચ લક્ષ્યતે કોઽપિ માનવઃ

દુઃશીલા દુર્ભગા નારી વિધવા નૈવ લક્ષ્યતે ॥
બહુપુત્રાઽલ્પપુત્રા ચ મૃતપુત્રા ન વંધ્યકા

રૂપશીલગુણોપેતા પતિવ્રતપરાયણા ॥
નો માર્ગઃ કંટસંકીર્ણો દસ્યુદોષૈશ્ચ દૂષિતઃ

હૂયતાં ભુજ્યતાં શશ્વદ્દીયતાં ચ ગૃહેગૃહે ॥
દયાદાનતપોહોમજપયજ્ઞક્રિયાપરાઃ

જનાઃ સર્વત્ર દૃશ્યંતે સર્વધર્મ પરાયણાઃ ॥
ચતુષ્પાદચરો ધર્મો હ્યધર્મોઽપાદવિગ્રહઃ

એવં રાજા સ ધર્માત્મા યુગાદિદેવસંજ્ઞિતઃ ॥
યેનેયં પાલિતા પૃથ્વી ધર્મેણ વર્ધિતાઃ પ્રજાઃ

અવંત્યાં ચ પુરા વ્યાસ યજ્ઞકોટિં સમાચરત્ ॥
તસ્મિન્કાલેતિવિક્રાંતસ્તુહંડો નામ દાનવઃ

તેન સર્વં વશં નીતં ચરા ચરમિદંજગત્ ॥
ઘોરં તપ્ત્વા તપઃ પુણ્યં બ્રહ્મલબ્ધવરઃ ખલઃ

નૈવ દેવા ન યજ્ઞાશ્ચ વેદમાર્ગવિવર્જિતાઃ ॥
દેવતાપૂજનં નાસ્તિ સ્વધા સ્વાહા ન દૃશ્યતે

ઉત્સન્નો ધર્મમાર્ગોઽયં શાશ્વતો વૈ દુરાત્મના ॥
નષ્ટપ્રાયાઃ સુરાસ્તેન કૃતાઃ સર્વે દ્વિજોત્તમાઃ

બ્રહ્માણં શરણં જગ્મુઃ પિતૃભિઃ સહ સાધુભિઃ ॥
કિં કુર્મો વા ક્વ ગચ્છામ તુહંડેન પરાજિતાઃ

ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તેષાં બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ॥
સમુત્થાય તતઃ સર્વૈર્વિષ્ણુલોકં જગામ હ

તત્ર ગત્વા સમારાધ્ય વિષ્ણું દેવગણૈઃ સહ ॥
સ્તુતિં પુરુષસૂક્તેન વિષ્ણોરતુલતેજસઃ

પ્રચક્રુઃ સર્વ એવૈતે હ્યાત્મનોભ્યુદયાય ચ ॥
તદા તેષાં શમિચ્છન્તી વાગુવાચાશરીરિણી

શ્રૂયતાં ભોઃ સુરશ્રેષ્ઠા ભવતાં શ્રેય ઉત્તમમ્ ॥
યૂયં યાત ક્ષિતૌ ક્ષિપ્રં મહાકાલવનં પ્રતિ

ગુહ્યાદ્ગુહ્યતરં પુણ્યં પવિત્રં પાપનાશનમ્ ॥
નો યત્ર માયિનાં માયા પ્રકાશયતિ ભૂતલે

સર્વતીર્થમયં તીર્થં કોટિતીર્થવરપ્રદમ્ ॥
યત્ર શિપ્રા સરિચ્છ્રેષ્ઠા સર્વકામફલપ્રદા

દૈત્યાંતકારિણી દિવ્યા મહાકાલી કુલેશ્વરી ॥
કોટિકોટિગણાકીર્ણા માતૄ ણાં શક્તિવર્ધિની

યત્ર ગયા મહાપુણ્યા ફલ્ગુશ્ચૈવ મહાનદી ॥
પુરુષોત્તમગિરિશ્રેષ્ઠો યત્ર બુદ્ધગયા સ્મૃતા

તથૈવાદ્યગયા ખ્યાતા ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતા ॥
વિષ્ણોઃ ષોડશપદીતીર્થં ગદાધરવિનિર્મિતમ્

સર્વપાપહરા પુણ્યા યત્ર પ્રાચી સરસ્વતી ॥
મહાસુરનદી પ્રોક્તા યત્ર તિષ્ઠતિ પુણ્યદા

ન્યગ્રોધશ્ચાક્ષયો નિત્યઃ પુરા પ્રોક્તો મહર્ષિણા॥
તત્રૈવ સા શિલા પ્રોક્તા પ્રેતમોક્ષકરી શુભા

તત્રૈવ સંતિ તાઃ સર્વા દેવતાઃ પિતૃકલ્પજાઃ ॥
સર્વાક્ષરમયોંકારઃ સર્વદેવમયો હરિઃ

સર્વતીર્થમયા દેવા ગયાતીર્થમનુત્તમમ્॥
શીઘ્રં ગચ્છત તત્રૈવ પરાં સિદ્ધિ મવાપ્સ્યથ

યત્ર પ્રવિષ્ટમાત્રેણ પિતરો નિરયસ્થિતાઃ ॥
તે સર્વે સ્વર્ગમાયાંતિ બ્રહ્મભૂયાય કલ્પતે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવંત્યખણ્ડેઽવન્તીક્ષેત્રમાહાત્મ્યે ગયાતીર્થમાહાત્મ્યે ગયાતીર્થપ્રશંસાવર્ણનં નામ સપ્તપઞ્ચા શત્તમોઽધ્યાયઃ