સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 5.56-3

ઉત્તાનપાદ ઉવાચ -
અન્યચ્ચ શ્રોતુમિચ્છામિ કેન ગઙ્ગાવતારિતા ।
રુદ્રશીર્ષે સ્થિતા દેવી પુણ્યા કથમિહાગતા

પુણ્યા દેવાશિલા નામ તસ્યા માહાત્મ્યમુત્તમમ્ ।
એતદાખ્યાહિ મે સર્વં પ્રસન્નો યદિ શઙ્કર

ઈશ્વર ઉવાચ -
શૃણુષ્વૈકમના ભૂત્વા યથા ગઙ્ગાવતારિતા ।
દેવૈઃ સર્વૈર્મહાભાગા સર્વલોકહિતાય વૈ

અસ્તિ વિન્ધ્યો નગો નામ યામ્યાશાયાં મહીપતે ।
ગીર્વાણાસ્તુ ગતાઃ સર્વે તસ્ય મૂર્ધ્નિ નરેશ્વર

તત્ર ચાહ્વાનિતા ગઙ્ગા બ્રહ્માદ્યૈરખિલૈઃ સુરૈઃ ।
અભ્યર્ચ્યેશં જગન્નાથં દેવદેવં જગદ્ગુરુમ્

જટામધ્યસ્થિતાં ગઙ્ગાં મોચયસ્વેતિ ભૂતલે ।
ભાસ્વન્તી સા તતો મુક્તા રુદ્રેણ શિરસા ભુવિ

તત્ર સ્થાને મહાપુણ્યા દેવૈરુત્પાદિતા સ્વયમ્ ।
તતો દેવનદી જાતા સા હિતાય નૃણાં ભુવિ

વસન્તિ યે તટે તસ્યાઃ સ્નાનં કુર્વન્તિ ભક્તિતઃ ।
પિબન્તિ ચ જલં નિત્યં ન તે યાન્તિ યમાલયમ્

યત્ર સા પતિતા કુણ્ડે શૂલભેદે નરાધિપ ।
દેવનદ્યાઃ પ્રતીચ્યાં તુ તત્ર પ્રાચી સરસ્વતી

યામ્યાયાં શૂલભેદસ્ય તત્ર તીર્થમનુત્તમમ્ ।
તત્ર દેવશિલા પુણ્યા સ્વયં દેવેન નિર્મિતા

તત્ર સ્નાત્વા તુ યો ભક્ત્યા તર્પયેત્પિતૃદેવતાઃ ।
પિતરસ્તસ્ય તૃપ્યન્તિ યાવદાભૂતસમ્પ્લવમ્

તત્ર સ્નાત્વા તુ યો ભક્ત્યા બ્રાહ્મણાન્ ભોજયેન્નૃપ ।
સ્વલ્પાન્નેનાપિ દત્તેન તસ્ય ચાન્તો ન વિદ્યતે

ઉત્તાનપાદ ઉવાચ -
કાનિ દાનાનિ દત્તાનિ શસ્તાનિ ધરણીતલે ।
યાનિ દત્ત્વા નરો ભક્ત્યા મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ

દેવશિલાયા માહાત્મ્યં સ્નાનદાનાદિજં ફલમ્ ।
વ્રતોપવાસનિયમૈર્યત્પ્રાપ્યં તદ્વદસ્વ મે

ઈશ્વર ઉવાચ -
આસીત્પુરા મહાવીર્યશ્ચેદિનાથો મહાબલઃ ।
વીરસેન ઇતિ ખ્યાતો મણ્ડલાધિપતિર્નૃપ

રાષ્ટ્રે તસ્ય રિપુર્નાસ્તિ ન વ્યાધિર્ન ચ તસ્કરાઃ ।
ન ચાધર્મોઽભવત્તત્ર ધર્મ એવ હિ સર્વદા

સદા મુદાન્વિતો રાજા સભાર્યો બહુપુત્રકઃ ।
એકાસીદ્દુહિતા તસ્ય સુરૂપા ગિરિજા યથા

ઇષ્ટા સા પિતૃમાતૃભ્યાં બન્ધુવર્ગજનસ્ય ચ ।
કૃતં વૈવાહિકં કર્મ કાલે પ્રાપ્તે યથાવિધિ

અનન્તરં ચેદિપતિર્દ્વાદશાબ્દમખે સ્થિતઃ ।
તતસ્તસ્યાસ્તુ યો ભર્તા સ મૃત્યુવશમાગતઃ

વિધવાં તાં સુતાં દૃષ્ટ્વા રાજા શોકસમન્વિતઃ ।
ઉવાચ વચનં તત્ર સ્વભાર્યાં દુઃખપીડિતામ્

પ્રિયે દુઃખમિદં જાતં યાવજ્જીવં સુદુઃસહમ્ ।
નૈષા રક્ષયિતું શક્યા રૂપયૌવનગર્વિતા

દૂષયેત કુલં ક્વાપિ કથં રક્ષ્યા હિ બાલિકા ।
નોપાયો વિદ્યતે ક્વાપિ ભાનુમત્યાશ્ચ રક્ષણે ।
પરસ્પરં વિવદતોઃ શ્રુત્વા તત્કન્યકાબ્રવીત્

ભાનુમત્યુવાચ -
ન લજ્જામિ તવાગ્રેઽહં જલ્પન્તી તાત કર્હિચિત્ ।
સત્યં નોત્પદ્યતે દોષો મદર્થે તે નરાધિપ

અદ્યપ્રભૃત્યહં તાત ધારયિષ્યે ન મૂર્ધજાન્ ।
સ્થૂલવસ્ત્રપટાર્દ્ધં તુ ધારયિષ્યામિ તે ગૃહે

કરિષ્યામિ વ્રતાન્યાશુ પુરાણવિહિતાનિ ચ ।
આત્માનં શોષયિષ્યામિ તોષયિષ્યે જનાર્દનમ્

મમૈષા વર્તતે બુદ્ધિર્યદિ ત્વં તાત મન્યસે ।
ભાનુમત્યા વચઃ શ્રુત્વા રાજા સંહર્ષિતોઽભવત્

તીર્થયાત્રાં સમુદ્દિશ્ય કોશં દત્ત્વા સુપુષ્કલમ્ ।
વિસૃજ્ય પુરુષાન્વૃદ્ધાન્ કૃત્વા તસ્યાઃ સુરક્ષણે

પુરુષાન્ સાયુધાંશ્ચાપિ બ્રાહ્મણાન્સપુરોહિતાન્ ।
દાસીદાસાન્પદાતીંશ્ચ ચાસ્યાઃ સંરક્ષણક્ષમાન્

તતઃ પિતુર્મતેનૈવ ગઙ્ગાતીરં ગતા સતી ।
અવગાહ્ય તટે દ્વે તુ ગઙ્ગાયાઃ સ નરાધિપ

નિત્યં સમ્પૂજ્ય સદ્વિપ્રાન્ગન્ધમાલ્યાદિભૂષણૈઃ ।
દ્વાદશાબ્દાનિ સા તીરે ગઙ્ગાયાઃ સમવસ્થિતા

ત્યક્ત્વા ગઙ્ગાં તદા રાજ્ઞી ગતા કાષ્ઠાં તુ દક્ષિણામ્ ।
પ્રાપ્તા સા સચિવૈઃ સાર્દ્ધં યત્ર રેવા મહાનદી

સમાઃ પઞ્ચ સ્થિતા તત્ર ઓઙ્કારેઽમરકણ્ટકે ।
ઉદગ્યામ્યેષુ તીર્થેષુ તીર્થાત્તીર્થં જગામ સા

સ્નાત્વા સ્નાત્વા પૂજ્ય વિપ્રાન્ ભક્તિપૂર્વમતન્દ્રિતા ।
વારુણીં સા દિશં ગત્વા દેવનદ્યાશ્ચ સઙ્ગમે

દદર્શ ચાશ્રમં પુણ્યં મુનિસઙ્ઘૈઃ સમાકુલમ્ ।
દૃષ્ટ્વા મુનિસમૂહં સા પ્રણિપત્યેદમબ્રવીત્

માહાત્મ્યમસ્ય તીર્થસ્ય નામ ચૈવાસ્ય કીદૃશમ્ ।
કથયન્તુ મહાભાગાઃ પ્રસાદઃ ક્રિયતાં મમ

ઋષય ઊચુઃ ।
ચક્રતીર્થં તુ વિખ્યાતં ચક્રં દત્તં પુરા હરેઃ ।
મહેશ્વરેણ તુષ્ટેન દેવદેવેન શૂલિના

અત્ર તીર્થે તુ યઃ સ્નાત્વા તર્પયેત્પિતૃદેવતાઃ ।
અનિવર્તિકા ગતિસ્તસ્ય જાયતે નાત્ર સંશયઃ

દ્વિતીયેઽહ્નિ તતો ગચ્છેચ્છૂલભેદે તપસ્વિનિ ।
પૂર્વોક્તેન વિધાનેન સ્નાનં કુર્યાદ્યથાવિધિ

જન્મત્રયકૃતૈઃ પાપૈર્મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ ।
જલેન તિલમાત્રેણ પ્રદદ્યાદઞ્જલિત્રયમ્

તૃપ્યન્તિ પિતરસ્તસ્ય દ્વાદશાબ્દાન્યસંશયમ્ ।
યઃ શ્રાદ્ધં કુરુતે ભક્ત્યા શ્રોત્રિયૈર્બ્રાહ્મણૈર્નૃપ

વાર્દ્ધુષ્યાદ્યાસ્તુ વર્જ્યન્તે પિત્ઃણાં દત્તમક્ષયમ્ ।
અપરેઽહ્ણિ તતો ગચ્છેત્પુણ્યાં દેવશિલાં શુભામ્

વીક્ષ્યતે જાહ્નવી પુણ્યા દેવૈરુત્પાદિતા પુરા ।
સ્નાત્વા તત્ર જલં દદ્યાત્તિલમિશ્રં નરાધિપ

સકૃત્પિણ્ડપ્રદાનેન મુચ્યતે બ્રહ્મહત્યયા ।
એકાદશ્યામુપોષિત્વા પક્ષયોરુભયોરપિ

ક્ષપાજાગરણં કુર્યાત્પઠેત્પૌરાણિકીં કથામ્ ।
વિષ્ણુપૂજાં પ્રકુર્વીત પુષ્પધૂપનિવેદનૈઃ

પ્રભાતે ભોજયેદ્વિપ્રાન્ દાનં દદ્યાત્સશક્તિતઃ ।
ચતુર્થેઽહ્નિ તતો ગચ્છેદ્યત્ર પ્રાચી સરસ્વતી

બ્રહ્મદેહાદ્વિનિષ્ક્રાન્તા પાવનાર્થં શરીરિણામ્ ।
તત્ર સ્નાત્વા નરો ભક્ત્યા તર્પયેત્પિતૃદેવતાઃ

શ્રાદ્ધં કૃત્વા યથાન્યાયમનિન્દ્યાન્ ભોજયેદ્દ્વિજાન્ ।
પિતરસ્તસ્ય તૃપ્યન્તિ દ્વાદશાબ્દાન્યસંશયમ્

સર્વદેવમયં સ્થાનં સર્વતીર્થમયં તથા ।
દેવકોટિસમાકીર્ણં કોટિલિઙ્ગોત્તમોત્તમમ્

ત્રિરાત્રં કુરુતે યોઽત્ર શુચિઃ સ્નાત્વા જિતેન્દ્રિયઃ ।
પક્ષં માસં ચ ષણ્માસમબ્દમેકં કદાચન

ન તસ્ય સમ્ભવો મર્ત્યે તસ્ય વાસો ભવેદ્દિવિ ।
નિયમસ્થો વિમુચ્યેત ત્રિજન્મજનિતાદઘાત્

વિના પુંસા તુ યા નારી દ્વાદશાબ્દં શુચિવ્રતા ।
તિષ્ઠતે સાક્ષયં કાલં રુદ્રલોકે મહીયતે

મુનીનાં વચનં શ્રુત્વા મુદા પરમયા યયૌ ।
તતોઽવગાહ્ય તત્તીર્થમહર્નિશમતન્દ્રિતા

દૃષ્ટ્વા તીર્થપ્રભાવં તુ પુનર્વચનમબ્રવીત્ ।
શ્રૂયતાં વચનં મેઽદ્ય બ્રાહ્મણાઃ સપુરોહિતાઃ

ન ત્યજામીદૃશં સ્થાનં યાવજ્જીવમહર્નિશમ્ ।
મત્પિતુશ્ચ તથા માતુઃ કથયધ્વમિદં વચઃ

ત્વત્કન્યા શૂલભેદસ્થા નિયતા વ્રતચારિણી ।
એવમુક્ત્વા સ્થિતા સા તુ તત્ર ભાનુમતી નૃપઃ

એકાન્તરોપવાસસ્થા શનૈર્માસોપવાસિતા ।
દેવશિલાસ્થિતા નિત્યં દધ્યૌ સા ચક્રપાણિનમ્

અહર્નિશં દહેદ્ધૂપં ચન્દનં ચ સદીપકમ્ ।
પાદશૌચં સ્વયં કૃત્વા સ્વયં ભોજયતે દ્વિજાન્ ।
દ્વાદશાબ્દાનિ સા રાજ્ઞી સુવ્રતા તત્ર સંસ્થિતા

ઈશ્વર ઉવાચ -
અન્યદ્દેવશિલાયાસ્તુ માહાત્મ્યં શૃણુ ભૂપતે ।
કથયામિ મહાબાહો સેતિહાસં પુરાતનમ્

કશ્ચિદ્વનેચરો વ્યાધઃ શબરઃ સહ ભાર્યયા ।
દુર્ભિક્ષપીડિતસ્તત્ર આમિષાર્થં વનં ગતઃ

નાપશ્યત્પક્ષિણસ્તત્ર ન મૃગાન્ન ફલાનિ ચ ।
સરસ્તતો દદર્શાથ પદ્મિનીખણ્ડમણ્ડિતમ્

દૃષ્ટ્વા સરોવરં તત્ર શબરી વાક્યમબ્રવીત્ ।
કુમુદાનિ ગૃહાણ ત્વં દિવ્યાન્યાહારસિદ્ધયે

દેવસ્ય પૂજનાર્થં તુ શૂલભેદસ્ય યત્નતઃ ।
વિક્રયો ભવિતા તત્ર ધર્મશીલો જનો યતઃ

ભાર્યાયા વચનં શ્રુત્વા જગ્રાહ કુમુદાનિ સઃ ।
ઉત્તીર્ણસ્તુ તટે યાવદ્દૃષ્ટ્વા શ્રીવૃક્ષમગ્રતઃ

શ્રીફલાનિ ગૃહીત્વા તુ સુપક્વાનિ વિશેષતઃ ।
શૂલભેદં સ સમ્પ્રાપ્તો દદર્શ સુબહૂઞ્જનાન્

ચૈત્રમાસે સિતે પક્ષે એકાદશ્યાં નરાધિપ ।
તસ્મિન્નહનિ નાશ્નીયુર્બાલા વૃદ્ધાસ્તથા સ્ત્રિયઃ

મણ્ડપં દદૃશે તત્ર કૃતં દેવશિલોપરિ ।
વસ્ત્રૈઃ સંવેષ્ટિતં દિવ્યં સ્રઙ્માલ્યૈરુપશોભિતમ્

ઋષયશ્ચાગતાસ્તત્ર યે ચાશ્રમનિવાસિનઃ ।
સોપવાસાઃ સનિયમાઃ સર્વે સાગ્નિપરિગ્રહાઃ

દેવનદ્યાસ્તટે રમ્યે મુનિસઙ્ઘૈઃ સમાકુલે ।
આગચ્છદ્ભિર્નૃપશ્રેષ્ઠ માર્ગસ્તત્ર ન લભ્યતે

દૃષ્ટ્વા જનપદં તત્ર તાં ભાર્યાં શબરોઽબ્રવીત્ ।
ગચ્છ પૃચ્છસ્વ કિમપિ કિમદ્ય સ્નાનકારણમ્

પર્વાણિ યાનિ શ્રૂયન્તે કિંસ્વિત્સૂર્યેન્દુસમ્પ્લવઃ ।
અયનં કિં ભવેદદ્ય કિં વાક્ષયતૃતીયકા

તતઃ સ્વભર્તુર્વચનાચ્છબરી પ્રસ્થિતા તદા ।
પપ્રચ્છ નારીં દૃષ્ટ્વાગ્રે દત્ત્વાગ્રે કમલે શુભે

તિથિરદ્યૈવ કા પ્રોક્તા કિં પર્વ કથયસ્વ મે ।
કિમયં સ્નાતિ લોકોઽયં કિં વા સ્નાનસ્ય કારણમ્

નાર્યુવાચ -
અદ્ય ચૈકાદશી પુણ્યા સર્વપાપક્ષયંકરી ।
ઉપોષિતા સકૃદ્યેન નાકપ્રાપ્તિં કરોતિ સા

તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા શબરી શાબરાય વૈ ।
કથયામાસ ચાવ્યગ્રા સ્ત્રીવાક્યં નૃપસત્તમ

અદ્ય ત્વેકાદશી પુણ્યા બાલવૃદ્ધૈરુપોષિતા ।
મદનૈકાદશી નામ સર્વપાપક્ષયંકરી

નિયતા શ્રૂયતે તત્ર રાજપુત્રી સુશોભના ।
વ્રતસ્થા નિયતાહારા નામ્ના ભાનુમતી સતી

નૈતયા સદૃશી કાચિત્ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતા ।
દૃશ્યતે સા વરારોહા હ્યવતીર્ણા મહીતલે

ભાર્યાયા વચનં શ્રુત્વા શબરસ્તાં જગાદ હ ।
કમલાનિ યથાલાભં દત્ત્વા ભુઙ્ક્ષ્વ હિ સત્વરમ્

મમૈષા વર્તતે બુદ્ધિર્ન ભોક્તવ્યં મયા ધ્રુવમ્ ।
ન મયોપાર્જિતં ભદ્રે પાપબુદ્ધ્યા શુભં ક્વચિત્

શબર્યુવાચ -
ન પૂર્વં તુ મયા ભુક્તં કસ્મિંશ્ચૈવ તુ વાસરે ।
ભુક્તશેષં મયા ભુક્તં યાવત્કાલં સ્મરામ્યહમ્

ભાર્યાયા નિશ્ચયં જ્ઞાત્વા સ્નાનં કર્તું જગામ હ ।
અર્ધોત્તરીયવસ્ત્રેણ સ્નાનં કૃત્વા તુ ભક્તિતઃ

સર્વાન્ દેવાન્નમસ્કૃત્ય ગતો દેવશિલાં પ્રતિ ।
તસ્થૌ સ શઙ્કમાનોઽપિ નમસ્કૃત્ય જનાર્દનમ્

યસ્યાસ્તુ કુમુદે દત્તે તયા રાજ્ઞ્યૈ નિવેદિતમ્ ।
તદ્દૃષ્ટ્વા પદ્મયુગલં તાં દાસીં સાબ્રવીત્તદા

કુત્ર પદ્મદ્વયં લબ્ધં કથ્યતામગ્રતો મમ ।
શીઘ્રં તત્રૈવ ગત્વા ચ પદ્માનાનય ચાપરાન્

ધાન્યેન વસુના વાપિ કમલાનિ સમાનય ।
ભાનુમત્યા વચઃ શ્રુત્વા ગતા સા શબરં પ્રતિ

શ્રીફલાનિ ચ પુષ્પાણિ બહૂન્યન્યાનિ દેહિ મે

શબર્યુવાચ -
શ્રીફલાનિ સપુષ્પાણિ દાસ્યામિ ચ વિશેષતઃ ।
ન લોભો ન સ્પૃહા મેઽસ્તિ ગત્વા રાજ્ઞીં નિવેદય

તયા ચ સત્વરં ગત્વા યથાવૃત્તં નિવેદિતમ્ ।
શબર્યુક્તં પુરસ્તસ્યાઃ સવિસ્તરપરં વચઃ

તસ્યાસ્તુ વચનં શ્રુત્વા રાજ્ઞી તત્ર સ્વયં ગતા ।
ઉવાચ શબરીં પ્રીત્યા દેહિ પદ્માનિ મૂલ્યતઃ

શબર્યુવાચ -
ન મૂલ્યં કામયે દેવિ ફલપુષ્પસમુદ્ભવમ્ ।
શ્રીફલાનિ ચ પુષ્પાણિ યથેષ્ટં મમ ગૃહ્યતામ્

અર્ચાં કુરુ યથાન્યાયં વાસુદેવે જગત્પતૌ

રાજ્ઞ્યુવાચ -
વિના મૂલ્યં ન ગૃહ્ણામિ કમલાનિ તવાધુના ।
ધાન્યસ્ય ખારિકામેકાં દદામિ પ્રતિગૃહ્યતામ્

દશ વિંશત્યથ ત્રિંશચ્ચત્વારિંશદથાપિ વા ।
ગૃહાણ વા ખારિશતં દુર્ભિક્ષાં બોધિમુત્તર

વસુ રત્નં સુવર્ણં ચ અન્યત્તે યદભીપ્સિતમ્ ।
તત્સર્વં સમ્પ્રદાસ્યામિ કમલાર્થે ન સંશયઃ

શબર્યુવાચ -
નાહારં ચિન્તયામ્યદ્ય મુક્ત્વા દેવં વરાનને ।
દેવકાર્યં વિના ભદ્રે નાન્યા બુદ્ધિઃ પ્રવર્તતે

રાજ્ઞ્યુવાચ -
ન ત્વયાન્નં પરિત્યાજ્યં સર્વમન્ને પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન મમાન્નં પ્રતિગૃહ્યતામ્

તપસ્વિનો મહાભાગા યે ચારણ્યનિવાસિનઃ ।
ગૃહસ્થદ્વારિ તે સર્વે યાચન્તેઽન્નમતન્દ્રિતાઃ

શબર્યુવાચ -
નિષેધશ્ચ કૃતઃ પૂર્વં સર્વં સત્યે પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
સત્યેન તપતે સૂર્યઃ સત્યેન જ્વલતેઽનલઃ

સત્યેન તિષ્ઠત્યુદધિર્વાયુઃ સત્યેન વાતિ હિ ।
સત્યેન પચ્યતે સસ્યં ગાવઃ ક્ષીરં સ્રવન્તિ ચ

સત્યાધારમિદં સર્વં જગત્સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ।
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન સત્યં સત્યેન પાલયેત્

દેવકાર્યં તુ મે મુક્ત્વા નાન્યા બુદ્ધિઃ પ્રવર્તતે ।
ગૃહાણ રાજ્ઞિ પુષ્પાણિ કુરુ પૂજાં ગદાભૃતઃ

શ્રૂયતે દ્વિજવાક્યૈસ્તુ ન દોષો વિદ્યતે ક્વચિત્ ।
કુશાઃ શાકં પયો મત્સ્યા ગન્ધાઃ પુષ્પાક્ષતા દધિ ।
માંસં શય્યાસનં ધાનાઃ પ્રત્યાખ્યેયા ન વારિ ચ

રાજ્ઞ્યુવાચ -
આરામોપહૃતં પુષ્પમારણ્યં પુષ્પમેવ ચ ।
ક્રીતં પ્રતિગ્રહે લબ્ધં પુષ્પમેવં ચતુર્વિધમ્

ઉત્તમં પુષ્પમારણ્યં ગૃહીતં સ્વયમેવ ચ ।
મધ્યમં ફલમારામે ત્વધમં ક્રીતમેવ ચ ।
પ્રતિગ્રહેણ યલ્લબ્ધં નિષ્ફલં તદ્વિદુર્બુધાઃ

પુરોહિત ઉવાચ -
ગૃહાણ રાજ્ઞિ પુષ્પાણિ કુરુ પૂજાં ગદાભૃતઃ ।
ઉપકારઃ પ્રકર્તવ્યો વ્યપદેશેન કર્હિચિત્

ઈશ્વર ઉવાચ -
શ્રીફલાનિ સપદ્માનિ દત્તાનિ શબરેણ તુ ।
ગૃહીત્વા તાનિ રાજ્ઞી સા પૂજાં ચક્રે સુશોભનામ્

ક્ષપાજાગરણં ચક્રે શ્રુત્વા પૌરાણિકીં કથામ્ ।
શબરસ્તુ તતો ભાર્યામિદં વચનમબ્રવીત્

દીપાર્થં ગૃહ્યતાં સ્નેહો યથાલાભેન સુન્દરિ ।
કૃત્વા દીપં તતસ્તૌ તુ કૃત્વા પૂજાં હરેઃ શુભામ્

ચક્રતુર્જાગરં રાત્રૌ ધ્યાયન્તો ધરણીધરમ્ ।
તતઃ પ્રભાતસમયે દૃષ્ટ્વા સ્નાનોત્સુકં જનમ્

સ્નાતિ વૈ શૂલભેદે તુ દેવનદ્યાં તથાપરે ।
સરસ્વત્યાં નરાઃ કેચિન્માર્કણ્ડસ્ય હ્રદેઽપરે

ચક્રતીર્થં ગતાશ્ચક્રુઃ સ્નાનં કેચિદ્વિધાનતઃ ।
શુચયસ્તે જનાઃ સર્વે સ્નાત્વા દેવાશિલોપરિ

શ્રાદ્ધં ચક્રુઃ પ્રયત્નેન શ્રદ્ધયા પૂતચેતસા ।
તાન્દૃષ્ટ્વા શબરો બિલ્વૈઃ પિણ્ડાંશ્ચક્રે પ્રયત્નતઃ

ભાનુમત્યા તથા ભર્તુઃ પિણ્ડનિર્વપણં કૃતમ્ ।
અનિન્દ્યા ભોજિતા વિપ્રા દમ્ભવાર્દ્ધુષ્યવર્જિતાઃ

હવિષ્યાન્નૈસ્તથા દધ્ના શર્કરામધુસર્પિષા ।
પાયસેન તુ ગવ્યેન કૃતાન્નેન વિશેષતઃ

ભોજયિત્વા તથા રાજ્ઞી દદૌ દાનં યથાવિધિ ।
પાદુકોપાનહૌ છત્રં શય્યાં ગોવૃષમેવ ચ

વિવિધાનિ ચ દાનાનિ હેમરત્નધનાનિ ચ ।
ચક્રતીર્થે મહારાજ કપિલાં યઃ પ્રયચ્છતિ ।
પૃથ્વી તેન ભવેદ્દત્તા સશૈલવનકાનના

ઉત્તાનપાદ ઉવાચ -
યાનિ યાનિ ચ દત્તાનિ શસ્તાનિ જગતીપતેઃ ।
તાનિ સર્વાણિ દેવેશ કથયસ્વ પ્રસાદતઃ

ઈશ્વર ઉવાચ -
તિલપ્રદઃ પ્રજામિષ્ટાં દીપદશ્ચક્ષુરુત્તમમ્ ।
ભૂમિદઃ સ્વર્ગમાપ્નોતિ દીર્ઘમાયુર્હિરણ્યદઃ

ગૃહદો રોગરહિતો રૂપ્યદો રૂપવાન્ ભવેત્ ।
વાસોદશ્ચન્દ્રસાલોક્યમર્કસાયુજ્યમશ્વદઃ

વૃષદસ્તુ શ્રિયં પુષ્ટાં ગોદાતા ચ ત્રિવિષ્ટપમ્ ।
યાનશય્યાપ્રદો ભાર્યામૈશ્વર્યમભયપ્રદઃ

ધાન્યદઃ શાશ્વતં સૌખ્યં બ્રહ્મદો બ્રહ્મ શાશ્વતમ્ ।
વાર્યન્નપૃથિવીવાસસ્તિલકાઞ્ચનસર્પિષામ્

સર્વેષામેવ દાનાનાં બ્રહ્મદાનં વિશિષ્યતે ।
યેન યેન હિ ભાવેન યદ્યદ્દાનં પ્રયચ્છતિ

તેન તેન સ ભાવેન પ્રાપ્નોતિ પ્રતિપૂજિતમ્ ।
દૃષ્ટ્વા દાનાનિ સર્વાણિ રાજ્ઞી દત્તાનિ યાનિ ચ

ઉવાચ શબરો ભાર્યાં યત્તચ્છૃણુ નરેશ્વર ।
પુરાણં પઠિતં ભદ્રે બ્રાહ્મણૈર્વેદપારગૈઃ

શ્રુતં ચ તન્મયા સર્વં દાનધર્મફલં શુભમ્ ।
પૂર્વજન્માર્જિતં પાપં સ્નાનદાનવ્રતાદિભિઃ

શરીરં દુસ્ત્યજં મુક્ત્વા લભતે ગતિમુત્તમામ્ ।
સંસારસાગરાદ્ભીતઃ સત્યં ભદ્રે વદામિ તે

અનેકાનિ ચ પાપાનિ કૃતાનિ બહુશો મયા ।
ઘાતિતા જન્તવો ભદ્રે નિર્દગ્ધાઃ પર્વતાઃ સદા

તેન પાપેન દગ્ધોઽહં દારિદ્ર્યં ન નિવર્તતે ।
તીર્થાવગાહનં પૂર્વં પાપેન ન કૃતં મયા

તેનાહં દુઃખિતો ભદ્રે દારિદ્ર્યમનિવર્તિકમ્ ।
માતુર્ગૃહં પ્રયાહિ ત્વં ત્યજ સ્નેહં મમોપરિ ।
નગશૃઙ્ગં સમારુહ્ય મોક્તુમિચ્છામ્યહં તનુમ્

શબર્યુવાચ -
માત્રા પિત્રા ન મે કાર્યં નાપિ સ્વજનબાન્ધવૈઃ ।
યા ગતિસ્તવ જીવેશ સા મમાપિ ભવિષ્યતિ

ન સ્ત્રીણામીદૃશો ધર્મો વિના ભર્ત્રા સ્વજીવિતમ્ ।
શ્રૂયન્તે બહવો દોષા ધર્મશાસ્ત્રેષ્વનેકધા

પારણં કુરુ ભોજેન્દ્ર વ્રતં યેન ન નશ્યતિ ।
યત્તેઽભિવાઞ્છિતં કિંચિદ્વિષ્ણવે કર્તુમર્હસિ

ભાર્યાયા વચનં શ્રુત્વા મુમુદે શબરસ્તતઃ ।
ગૃહીત્વા શ્રીફલં શીઘ્રં હોમં કૃત્વા યથાવિધિ

સર્વદેવાન્નમસ્કૃત્ય ભુક્તોઽપિ ચ તયા સહ ।
ચૈત્ર્યાં તુ વિષુવં જ્ઞાત્વા તસ્થૌ તત્ર દિનત્રયમ્

॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે વ્યાધવાક્યોપદેશકથનપૂર્વકદાનાદિફલવર્ણનં નામ ષટ્પઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ ॥