સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.53

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥ ॥
પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાનિ તાનિ સર્વાણિ સુવ્રત ॥
અવંત્યાં સુન્દરે તીર્થે તિષ્ઠંતિ સર્વદા ભુવિ

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
કિમિદં સુન્દરં કુણ્ડં કદાકાલેઽભવત્ક્ષિતૌ ॥ ॥
નિર્મિતં કેન કો દેવઃ કિં વા તસ્ય ફલં સ્મૃતમ્

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ પુણ્યતમે ક્ષેત્રે સુન્દરાખ્યં યદા ઽભવત્ ॥
સર્વપાપપ્રશમનં વાંછિતાર્થફલપ્રદમ્

યસ્ય શ્રવણમાત્રેણ બ્રહ્મહત્યા વ્યપોહતિ ॥
અશ્વમેધાદિકં પુણ્યં વાજપેયશ તાધિકમ્

પુરા કલ્પક્ષયે વ્યાસ નષ્ટકલ્પા ચ મેદિની ॥
પ્રચણ્ડવાતવર્ષાભ્યાં ચૂર્ણિતો મેરુપર્વતઃ

તદાત્ર પતિતં વ્યાસ વૈકુણ્ઠશિખરોત્તમમ્ ॥
મહાકાલવને ઘોરે ગુહ્યે ચાવ્યયકે ધ્રુવે

તત્ક્ષણાત્પતિતે શૃંગે કુણ્ડં જાતં સુનિશ્ચિતમ્ ॥
રત્નસોપાનમચ્છોદં મુક્તાસૈકતપૂરિતમ્

જાંબૂનદકરારોહં હેમપદ્મવિરાજિતમ્ ॥
કલ્પદ્રુમકૃતચ્છાયં ચિંતામણિસમુચ્છ્રિતમ્

હંસકારંડવાકીર્ણં ચક્રવાકોપશોભિતમ્ ॥
બીજૌષધિગણાકીર્ણં સર્વતત્ત્વાભિસંયુતમ્

કલ્પક્ષયે ન ક્ષીયંતે યાનિ તત્ત્વાનિ સર્વશઃ ॥
તાનિ તત્ર પ્રતિષ્ઠંતિ મૂર્તિમંતિ પરાણિ ચ

વેદશાસ્ત્રપુરાણાનિ ગાથાગીતિક્ષરાક્ષરાઃ ॥
ૐકારશ્ચ વષટ્કારો ગાયત્રી ત્રિપદા પરા ॥

કલાઃ કાષ્ઠા મુહૂર્તાશ્ચ લવત્રુટિપલં ઘટિઃ ॥
અહર્નિશશ્ચ યામાશ્ચ પક્ષમાસાવૃતુસ્તથા

સંવત્સરયુગાશ્ચૈવ કુણ્ડે તિષ્ઠંતિ મૂર્તિતઃ ॥
દેવા યક્ષાશ્ચ નાગાશ્ચ ગુહ્યકાઃ કિન્નરાસ્તથા

ગંધર્વાપ્સરસો યક્ષાઃ સિદ્ધાઃ કિંપુરુષાસ્તથા ॥
ઉપાસાંચક્રિરે તસ્ય કલ્પદોષભયાતુરાઃ

બ્રહ્મા રુદ્રશ્ચ કાલશ્ચ લોકપાલા મહૌજસઃ ॥
કેચિદ્ધ્યાનપરાઃ સિદ્ધાસ્તાપસાઃ શંસિતવ્રતાઃ

તિષ્ઠંતિ બહુયુગ વ્યાસ યાવત્કલ્પઃ સમાપ્યતે ॥
સુદર્શનસમાકારં પૂરિતં ચામૃતાંબુભિઃ

દિવ્યપાદપસંયુક્તં પારિજાતગુણાન્વિતમ્ ॥
દિવ્યસ્ત્રીસ્નાનગંધોદૈર્વાસિતોદ્ગારિસૌરભમ્

ક્વચિન્મયૂરા નૃત્યંતિ ક્વચિત્કૂજંતિ કોકિલાઃ ॥
ક્વચિત્કેકારવાઃ ક્વાપિ મેઘઘોષસમાકુલમ્ ॥

સુન્દરં સુન્દરાકારં સુન્દરં તેન ચોચ્યતે ॥
બહુપુણ્યકરં વ્યાસ સર્વપાપહરં પરમ્

યત્ર સંનિહિતો વિષ્ણુઃ શિવઃ શક્ત્યા યુતો વશી ॥
ઉપાસાંચક્રિરે શશ્વત્સર્વકાલેષુ સર્વદા

પક્ષાર્ધં પક્ષમેકં ચ સુન્દરકુણ્ડે નરો વસેત્ ॥
વૈકુણ્ઠે નિયતં વાસો યાવત્કલ્પશતં ભવેત્

પક્ષિકીટપતંગાશ્ચ મૃતા યાંતિ શિવાલયમ્ ॥
કિં પુનર્માનવા લોકે સ્નાનપૂતાશ્ચ તત્ર વૈ

યે દદતિ તિલાન્ધેનું ગજવા જિરથાવનીઃ॥
દાસીર્દાસાન્સુવર્ણં ચ રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ

શય્યાદાનવિમાનાનિ દાનાનિ વિવિધાનિ ચ ॥
ન તેષાં દાનજં વેદ્મિ કીદૃગ્વ્યાસ ફલં ભવેત્

ભૂયઃ શૃણુ પરં વ્યાસ સુન્દરકુણ્ડફલં સ્મૃતમ્॥
એકદા બહુપાપેન પતિતઃ પાપયોનિષુ

પિશાચો મોક્ષમાપન્નઃ શિવ રૂપધરો ગતઃ॥
પિશાચમોચને સ્નાત્વા દૃષ્ટ્વા દેવં મહેશ્વરમ્

મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યો યદ્યપિ બ્રહ્મહા ભવેત્

॥વ્યાસ ઉવાચ॥
કોઽસૌ પિશાચ ઇતિ ખ્યાતઃ કિં તેન દુષ્કૃતં કૃતમ્ ॥
યેન પાપપ્રસંગેન પિશાચત્વમુપાગતઃ

કથં તીર્થપ્રસંગોઽસ્ય જાતો વૈ દ્વિજ સત્તમ ॥
એતદ્વેદિતુમિચ્છામિ ત્વત્તો બ્રહ્મવિદાંવર

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ વ્યાસ મહાખ્યાનં તીર્થમાહાત્મ્યમુત્તમમ્ ॥
યસ્ય શ્રવણમાત્રેણ સર્વપાપક્ષયો ભવેત્

બ્રાહ્મણો દેવલો નામ દાક્ષિણાત્યો દ્વિજાધમઃ ॥
સદા પાપરતો લોભી કૂટસાક્ષી ચ લંપટઃ

ગુરુદ્રોહી કિતવો ધૂર્તો ગુરુહા ગુરુતલ્પગઃ ॥
હેમહારી સુરાપી ચ બ્રહ્મહા સ્વામિદ્રોહકઃ

અભક્ષ્યભક્ષકશ્ચૈવ વેદશાસ્ત્રવિવર્જિતઃ ॥
અનેકજન્માર્જિતપાપી સર્વધર્મબહિષ્કૃતઃ ।

વિશ્વાસઘાતકો માની ચોરસંગરતઃ ખલઃ ॥
દેશાંતરગતો મંદશ્ચૌરકાર્યાર્થસાધકઃ

બહવો નિહતા માર્ગે પાપાચારેણ જંતવઃ॥
મગધે સ ગતો દુષ્ટઃ પ્રસંગાત્પાપકારિણામ્

તત્રૈકો બ્રાહ્મણો દાંતો વેદવેદાંગપારગઃ ॥
સાગ્નિકઃ શુદ્ધસત્ત્વસ્થો બ્રહ્મકર્મરતઃ સદા

શ્વશુરગૃહે સ્થિતા ભાર્યા તામાદાય યશસ્વિનીમ્ ॥
ચલિતો યાનમારુહ્ય તેન પાપેન ઘાતિતઃ

તસ્ય સ્ત્રી ચ વરારોહા રૂપલાવણ્યશાલિની ॥
પતિવ્રતા મહાભાગા દૃઢચિત્તા શુચિસ્મિતા

હતે ભર્તરિ દુઃખાર્તા પતિવિરહકાતરા ॥
વને ઘોરે પરિભ્રષ્ટા કાષ્ઠાન્યાદાય ભામિની

આરુરોહ ચિતાં દીપ્તાં પતિના હૃષ્ટમાનસા ॥
સ ચ દુષ્ટતરઃ સર્વં તસ્ય વિપ્રસ્ય જીવનમ્

ગૃહીત્વા ચલિતો માર્ગે ગૃહીતો રાજકિંકરૈઃ ॥
બંધયિત્વા ચ તૈઃ સર્વૈસ્તેન વિત્તેન વૈ સહ ॥
નીતોઽસૌ રાજભવનં નિવેદિતો રાજસંનિધૌ

પાતિતો વૈ ગલે બદ્ધ્વા રજ્જુના વૃક્ષકોટરે ॥
ચાંડાલૈર્ઘૃષ્ટિતો ભૂમાવિતસ્તતઃ શ્વપાકિભિઃ

તેન કર્મવિપાકેન રૌરવં નરકં ગતઃ ॥
ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ વિષ્ઠાયાં કૃમિતાં ગતઃ

તતોઽન્યં નરકં પ્રાપ્તો યમશાસનકારકૈઃ ॥
અસિપત્રવનં ઘોરમાયસં તપ્તસાયકમ્

મુદ્ગરૈસ્તાડ્યમાનો હિ શૃંખલાભિશ્ચ કિંકરૈઃ ॥
કુંભીપાકગતૌ રૌતિ વૈતરણ્યાં સુપીડિતઃ

એવં બહુવિધાન્કુણ્ડાન્ભુક્ત્વા પાપી નવાન્નવાન્ ॥
તતઃ પ્રેતત્વમાપન્નો યુગાનાં પંચસપ્તતિમ્

મહાકાયો મહારાવો મહોદરઃ સૂચીમુખઃ ॥
ક્ષુત્તૃડ્ભ્યાં ચ પરાક્રાંતો મરુદેશં સમાશ્રિતઃ

તતઃ કષ્ટતરાં પ્રાપ્ય પૈશાચીં તનુમાશ્રિતઃ ॥
કુટિલો દુષ્ટભાવશ્ચ દુષ્ટચારી દિગંબરઃ

વિણ્મૂત્રદૂષિતોચ્છિષ્ટપૂતિપર્યુષ્ટભોજનઃ ॥
શ્મશાનોચ્છિષ્ટભોજી ચ કૃત્તિવાસા વિલોચનઃ

ભગ્નવાપીતડાગે ચ શુષ્કવૃક્ષે નિરૂદકે ॥
પ્રાકારપરિખાગારે શૂન્યાગારે નદીતટે

નિવાસો રોચતે તસ્ય સર્વદા સર્વસંધિષુ ॥
એવં બહુયુગે યાતે મહાકાલવને ગતઃ

યત્ર માહેશ્વરં લિંગં સુન્દરં કુંડમુત્તમમ્ ॥
તત્રોષિતત્વમાત્રેણ સિંહેન વિનિપાતિતઃ

ઘાતયિત્વા ચ તં પાપં જલાર્થી કુંડમાવિશત્ ॥
દંષ્ટ્રાંતરગતં ચાસ્થ્યપતત્તસ્ય મુખાજ્જલે

તેન પુણ્યપ્રભાવેન સર્વપાપં ક્ષયં ગતમ્ ॥
મૃતમાત્રે ચ લિંગં તન્નેત્રાંતરગતં તદા

હિત્વા પૈશાચકં દેહં જ્યોતિસ્તલ્લિંગમાવિશત્॥
તદારભ્ય પરં વ્યાસ તીર્થં પૈશાચમોચનમ્॥

પિશાચમોચનેશેતિ દેવઃ ખ્યાતિં તતો ગતઃ ॥
તાવદ્ગર્જંતિ પાપાનિ મદોન્મત્તગજા યથા

યાવન્નાયાતિ શિપ્રાયાસ્તીર્થે પૈશાચમો ચને ॥
પિશાચમોચને સ્નાત્વા શુચિર્ભૂત્વા સમાહિતઃ

પિશાચમોચનં દેવં પૂજયિત્વા યથાવિધિ ॥
સર્વપાપવિશુદ્ધાત્મા જાયતે નાત્ર સંશયઃ

પિશાચમોચને વ્યાસ મહાદાનાનિ કારયેત્ ॥
ન તસ્ય પુનરાવૃત્તિઃ શિવલોકાત્કદાચન

પિશાચમોચનકથાં પવિત્રાં પાપહારિણીમ્ ॥
યઃ પઠેચ્છણુયાચ્ચૈવ હયમેધફલં લભેત્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડેઽવ ન્તીક્ષેત્રમાહાત્મ્યે સુન્દરકુંડપિશાચમોચનતીર્થમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ત્રિપઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ