સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.45

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુષ્વાવહિતો વ્યાસ કથાં પાપહરાં પરામ્ ॥
એષા કુમુદ્વતી જાતા યથા પદ્માવતી પુરી ॥
તથાહં સંપ્રવક્ષ્યામિ યથા મે લોમશોઽબ્રવીત્

॥ લોમશ ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ વત્સ મયા દૃષ્ટા બહુપુણ્યતમા પુરી ॥
એકદા તીર્થયાત્રાયાં ગતોઽહં વૈ કુશસ્થલીમ્ ॥
ગુહ્યાદ્ગુહ્યતરં સ્થાનં યત્ર સંનિહિતો હરઃ

યસ્ય દર્શનમાત્રેણ બ્રહ્મહત્યાં વ્યપોહતિ ॥
યત્ર તત્ર સ્થિતા વિપ્રા બ્રહ્મઘોષમકુર્વત

યજ્ઞાંશ્ચૈવ તથા ચિત્રાનૃત્વિજોદારકર્મણઃ ॥
ઋષયશ્ચ મહાભાગાઃ પ્રકુર્વંતિ સમાહિતાઃ

ઋષિપત્ન્યસ્તથા સાધ્વ્યઃ પરિચર્યાં પ્રકુર્વતે ॥
દશ વિષ્ણુસમાઃ ખ્યાતાસ્તત્રૈવ નિવસંતિ તે

રુદ્રા હ્યેકાદશ પ્રોક્તા દ્વાદશાર્કાસ્તથૈવ ચ ॥
અષ્ટૌ ચ વસવઃ ખ્યાતા વિશ્વે દેવાસ્ત્રયોદશ

અષ્ટૌ ચ દિગ્ગજાશ્ચૈવ મનવશ્ચ ચતુર્દશ ॥
મરુદ્ગણાશ્ચ તે સર્વે તત્રૈવેંદ્રપુરોગમાઃ

ગંધર્વાસરસશ્ચૈવ કિંનરોરગરાક્ષસાઃ ।
સિદ્ધાસ્તપસ્વિનો વત્સ તત્રૈવ સમુપસ્થિતાઃ

અષ્ટૌ વૈ ભૈરવાઃ ખ્યાતાશ્ચત્વારઃ પવનાત્મજાઃ ॥
વિનાયકાશ્ચ ષટ્ પ્રોક્તા દેવ્યશ્ચ ચતુર્વિંશતિઃ ॥

એતે દેવગણાઃ પ્રોક્તા રૌદ્રાશ્ચૈવ તથા ગણાઃ ॥
બ્રહ્મા વેદવિદાં શ્રેષ્ઠો મરિચિકશ્યપાદયઃ

દક્ષઃ પ્રજાપતિશ્રેષ્ઠો દિતિર્વૈ દેવમાતરઃ ।
સુરભીપ્રમુખા ગાવઃ સ્થાવરાણિ ચરાણિ ચ

તીર્થાનિ યાનિ સર્વાણિ નદ્યઃ પ્રસ્રવણાનિ ચ ॥
ક્ષેત્રાણિ ચૈવ સર્વાણિ ભુવિ પુણ્યતમાનિ વૈ

સપ્ત પુર્યસ્ત્રયો ગ્રામા નવારણ્યા નવોષરાઃ ॥
ચતુર્દશાનિ ગુહ્યાનિ મુક્તિદ્વારાણિ ભૂતલે

સમુદ્રાશ્ચૈવ ચત્વારો રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ ॥
સતી પતિવ્રતાઃ સાધ્વ્યસ્તથા બ્રહ્મર્ષયોઽમલાઃ ॥
રાજર્ષયસ્તથા શાંતા બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ

વેદાઃ પુરાણસ્મૃતયો ગાથા ગીતિપ્રહે લિકાઃ ॥
ઉપાસાંચક્રિરે તસ્ય દેવદેવેડુમાપતેઃ

તસ્ય દર્શનમાત્રેણ જાતોઽહં વિજ્વરોઽમલઃ ॥
દીર્ઘાયુર્દીર્ઘતપસા જરારોગવિવર્જિતઃ

સ્નાતોઽહં સર્વતીર્થેષુ શુચિર્ભૂત્વા સમાહિતઃ ॥
પ્રસન્નમાનસો જાતઃ સર્વપાપપરાઙ્મુખઃ

દૃષ્ટ્વા પદ્માવતીં શુદ્ધાં સર્વકામવરપ્રદામ્ ॥
ન યત્ર દૃશ્યતે કશ્ચિચ્છોકરોગપરો જનઃ

ન દુઃખી ન ચ દારિદ્રો ન મૂર્ખો નાજિતેંદ્રિયઃ ॥
પરસ્પરવિરોધી ન નૃતિર્ય્યક્ષુ ચ દૃશ્યતે

અન્યોન્યં સર્વમિત્રાણિ અન્યોન્યં ચોપકારિણઃ ॥
સર્વે દાંતાશ્ચ શાંતાશ્ચ સર્વે વિદ્યોપદેશિનઃ

ઉદ્યાનાનિ ચ રમ્યાણિ વનાન્યુપવનાનિ ચ ॥
હર્મ્યાણિ ચ સુશુભ્રાણિ શ્રેણીબદ્ધાનિ ભાંતિ વૈ

નાનારત્નસમાકીર્ણૈર્હેમકુંભૈઃ સુશોભનૈઃ ॥
વિરાજંતે વિચિત્રાણિ ગીતવાદ્યમહોત્સવૈઃ

સદૈવ વસતે યત્ર ઉમયા સહ શંકરઃ ॥
ચંદ્રચૂડઃ કૃત્તિવાસાશ્ચિતાભસ્માંગલેપનઃ

ચંદ્રજ્યોત્સ્નાકલાપૂર્ણમરીચિભિઃ સદા બભૌ ॥
યત્ર નો કૃષ્ણપક્ષોઽભૂન્નામાવાસ્યા ન વૈ તમઃ

સદૈવ પુષ્પિતા શ્યામા બાલ્યરૂપવતી યથા ॥
હર્મ્યપૃષ્ઠે ગવાક્ષે ચ દ્વારાજિરગૃહાંતરે

ગિરિગહ્વરકુંજેષુ ગુહાધ્વાંતાંતરેષુ ચ ॥
આશ્રમેષુ ચ રમ્યેષુ વનેષૂપવનેષુ ચ

ગૃહદીર્ઘિકાસુ રમ્યાસુ શાલામાલાસુ સર્વતઃ ॥
ચંદ્રજ્યોત્સ્નાસમાપૂર્ણા દૃશ્યંતે ધવલા દિશઃ

કુમુદ્વતીપ્રફુલ્લાનિ વિરાજંતે સરાંસિ ચ ॥
જ્યોતિર્ગણસમાકીર્ણં શરદીવ નભઃસ્થલમ્

નદ્યઃ સરાંસિ સર્વાણિ વાપીકૂપસુપલ્વલાઃ ॥
કુમુદ્વત્યા સમાકીર્ણા આસીચ્ચાંદ્રમસી મહી

યસ્માત્સર્વેષુ કાલેષુ પ્રફુલ્લા ચ કુમુદ્વતી ॥
તસ્માત્પદ્માવતી હ્યેષા જાતા કુમુદ્વતી પુરી

કુમુદ્વત્યાં નરા યે તુ શ્રાદ્ધં કુર્યુઃ સમાહિતાઃ ॥
ન તેષાં પિતરઃ સ્વર્ગાચ્ચ્યવંતે હિ કદાચન

અક્ષયં લભતે શ્રાદ્ધં પિતૄણાં દત્તમક્ષયમ્ ॥
સ્નાનં દાનં તથા હોમો દેવતારાધનં તથા

યત્કિંચિત્ક્રિયતે કર્મ તત્સર્વં ચાક્ષયં ભવેત્ ॥
એવં કુમુદ્વતી જાતા પુરી વ્યાસ સનાતની

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડેઽવન્તીક્ષેત્રમાહાત્મ્યે કુમુદ્વતીપ્રભાવકથનંનામ પઞ્ચચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ