સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 5.44-2

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
ચત્વારિંશત્તમં વિદ્ધિ ચતુર્ભિરધિકં પરમ્॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ સમીહિતફલં લભેત્ ॥
ઉત્તરેશમિતિ ખ્યાતં સમીહિ તફલપ્રદમ્

પુરા નિયુક્તાઃ શક્રેણ યે મેઘા વૃષ્ટિકારકાઃ ॥
તૈઃ પ્લાવિતં જગત્સર્વં સપર્વતમહીતલમ્

એકાર્ણવે તતો જાતે દેવા ભીતા વરાનને ॥
નિઃસ્વાધ્યાયવષટ્કારાઃ સ્વધાસ્વાહાવિવર્જિતાઃ

નૈવાપ્યાયનમસ્માકં વિના હોમેન જાયતે॥
વયમાપ્યાયિતા વિપ્રૈર્યજ્ઞભાગૈર્યથોચિતૈઃ

તેષાં વયં પ્રયચ્છામઃ કામાન્યજ્ઞાદિપૂજિતાઃ ॥
નાસ્તિ તત્સર્વમેવૈતદન્યોન્યમવદન્સુરાઃ

દૃષ્ટ્વા પૃષ્વીં જલે મગ્નાં બ્રહ્માણં શરણં ગતાઃ ॥
કથયામાસુરત્યુગ્રં નમસ્કૃત્ય પિતામહમ્

એકાર્ણવા મહી જાતા વિનષ્ટાઃ ક્રતવઃ પ્રભો ॥
નિઃસ્વાધ્યાયવષટ્કારં જગજ્જાતં પિતામહ

દેવાનાં વચનં શ્રુત્વા બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ॥
મુહૂર્ત્ત ચિંતયામાસ કિમેતદિતિ વિસ્મિતઃ

અકાલે પ્રલયઃ કસ્માન્નિમગ્ના પૃથિવી જલે ॥
ગતા સૃષ્ટિર્મદીયા તુ વ્યર્થં જાતં વચો મમ

ઇતિ સંચિંત્ય હૃદયે સસ્માર બલસૂદનમ્ ॥
સ્મૃતમાત્રસ્તુ બલહા હ્યાજગામ પિતામહમ્

પ્રોવાચ વચનં શ્રુત્વા નમ સ્કૃત્ય પિતામહમ્ ॥
સ્મૃતોઽહં કેન કાર્યેણ દેહ્યાજ્ઞાં મે પિતામહ

બ્રહ્મણોક્તસ્તદા શક્રઃ કિમર્થં પ્લાવિતા મહી ॥
અસંબદ્ધૈસ્ત્વદીયૈશ્ચ મેઘૈઃ કિં સહસા કૃતમ્

તતઃ સર્વે સમાહૂતા મેઘાઃ શક્રેણ પાર્વતિ ॥
પિતામહસમક્ષં તુ સમાયાતાશ્ચ તત્ક્ષણાત્

પિતામહેન શક્રેણ મર્યાદા ચ કૃતા તદા ॥
ગજોનામ મહામેઘઃ પૂર્વસ્યાં દિશિ નિર્મિતઃ

ગજાકારૈસ્તતો મેઘૈઃ સહસ્રૈર્દશભિર્વૃતઃ ॥
ગવયો દક્ષિણામાશાં ષટ્ સહસ્રાધિપઃ કૃતઃ

શરભઃ પશ્ચિમામાશાં સહસ્રાધિપતિઃ કૃતઃ ॥
ઉત્તરોનામ યો મેઘો મેઘૈઃ કોટિભિરાવૃતઃ

ઉત્તરસ્યાં દિશિ તદા પ્રભુત્વે સંપ્રતિષ્ઠિતઃ ॥
મર્યાદા ચ કૃતા દેવિ બ્રહ્મણા વાસવેન તુ

પ્રાવૃટ્કાલે ચ વર્ષધ્વં નક્ષત્રૈર્જલજૈદ્રુતમ્ ॥
આર્દ્રાદિસ્વાતિપર્યંતં નક્ષત્રદ શકં સ્મૃતમ્

બ્રહ્મશક્રવચઃ શ્રુત્વા તથેતિ કૃતનિશ્ચયાઃ ॥
વવૃષુર્નિયતે કાલે તન્નામાનિ ભવંતિ હિ

એવં વ્યવસ્થિતે લોકે મર્યાદાયાં સ્થિતા ઘનાઃ ॥
બ્રાહ્મણા વિજ્વરા જાતાસ્ત્રિદશા મુદિતા ભૃશમ્

ક્રૂરગ્રહૈરથો રુદ્ધાસ્તે મેઘા વૃષ્ટિકારકાઃ ॥
શનૈશ્ચરેણ ભૌમેન ભાસ્કરેણાથ કેતુના

પીડિતાઃ શરણં જગ્મુર્વાસવં ભયવિહ્વલાઃ ॥
નિવેદિતં ભયાત્સર્વં નમસ્કૃત્ય પુનઃપુનઃ

મેઘાનાં વચનં શ્રુત્વા સંત્ર સ્તો વાસવસ્તદા ॥
ઉવાચ વચનં તેષાં નાહં શક્તો નિવારણે ॥
ગ્રહાણામસમર્થોઽહં સર્વદૈવ પયોધરાઃ

અહં રાજ્યાત્પરિભ્રષ્ટઃ કૃતઃ ક્રૂરગ્રહૈઃ પુરા ॥
સ્થાપિતોઽહં કદાચિચ્ચ સુપ્રસન્નૈર્ગ્રહૈઃ પદે

મમ માન્યાશ્ચ પૂજ્યાશ્ચ ગ્રહા એવ યતોધિકાઃ ॥
ગ્રહાઃ સ્રર્વહરાઃ પ્રોક્તા ઇતિ મે વર્ત્તતે મતિઃ ॥

એતસ્મિન્નંતરે ભૂમૌ સંજાતા શતવાર્ષિકી ॥
અનાવૃષ્ટિર્મહારૌદ્રા સર્વપ્રાણિવિનાશિની

અસ્થિકંકાલશકલા શ્વેતપર્વતસન્નિભા ॥
પૃથિવી તત્ક્ષણાજ્જાતા વિના તોયેન પાર્વતિ

દેવાઃ સર્વે પુનર્ભીતા બ્રહ્માણં શરણં ગતાઃ ॥
ઊચુશ્ચ પ્રણતાઃ સર્વે ત્રાહિ નઃ શરણાગતાન્ ॥

અનાવૃષ્ટ્યા જગત્સર્વં પીડિતં ચ પિતામહ ॥
અકાલે પ્રલયો જાતઃ પુનરેવ ચ તાદૃશઃ

ત્વયા ચ વાસવેનૈવ નિયુક્તા યે પયોધરાઃ ॥
કૂરગ્રહૈરતીવોગ્રૈઃ પીડિતાસ્તે પિતામહ

દેવાનાં વચનં શ્રુત્વા બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ॥
અહં બિભેમિ ભો દેવા ગ્રહૈસ્તૈર્બલવત્તરૈઃ

સર્વં જાનામિ માહાત્મ્યં ગ્રહાણાં ક્રૂરચેતસામ્ ॥
શનૈશ્ચરેણ વક્રેણ ભવંતઃ પીડિતાઃ સદા

વરુણો યાદસાં નાથો મંગલેન પ્રપીડિતઃ ॥
રાજ્યભ્રષ્ટસ્તુ બહુધા કેતુના વાસવઃ કૃતઃ

શિરશ્છેદો મયા પ્રાપ્તો વક્રેણ રવિણા પુરા ॥
એકૈકશઃ સમર્થાસ્તે કિં પુનઃ સંઘશસ્ત્વમી ॥
તસ્માત્સર્વે મહાદેવં ગચ્છામઃ શરણં વયમ્

બ્રહ્મણો વચનં શ્રુત્વા સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ।.
બ્રહ્માણં ચ પુરસ્કૃત્ય મામવ શરણં ગતાઃ

ઉક્તોઽહં ત્રિદશૈઃ સર્વૈઃ પાહિ નઃ શરણાગતાન્ ॥
ત્વં નો ધાતા વિધાતા ચ સૃષ્ટિસંહારકારકઃ

ક્રૂરગ્રહૈર્મહાદેવ રુદ્ધા મેઘાઃ સમંતતઃ॥
ન કુર્વંતિ પ્રભો વૃષ્ટિમનાવૃષ્ટિઃ સુદારુણા॥
સર્વપ્રાણિવિનાશાય સંજાતા શતવાર્ષિકી॥
તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા મયા જ્ઞાતં વરાનને॥
ક્રૂરગ્રહાણાં સામર્થ્યં યથા ચ વિદિતં મમ

ઇતિ જ્ઞાત્વા મહાદેવિ ઉપાયશ્ચિંતિતો મયા॥
ઉત્તરો નામ યો મેઘો મેઘૈઃ કોટિભિરાવૃતઃ॥
આહૂતસ્તત્ક્ષણાત્પ્રાપ્તઃ કિં કરોમીત્યુવાચ હ

મયા પ્રોક્તો મમાદેશાદ્ગચ્છ ત્વં ઘનસંયુતઃ ॥
મહાકાલવનં રમ્યં વાંછિતાર્થફલપ્રદમ્

ગંગેશ્વરસ્ય દેવસ્ય દક્ષિણે લિંગમુત્તમમ્ ॥
તમારાધય યત્નેન સ તે દાસ્યતિ વાંછિતમ્

એવમુક્તો મયા મેઘ ઉત્તરો મેઘસંયુતઃ ॥
જગામ ત્વરયા યુક્તો મહાકાલવનોત્તમે

દૃષ્ટ્વા વૃષ્ટિકરં લિંગં પૂજયામાસ ભક્તિતઃ ॥
શિપ્રાજલં ગૃહીત્વા તુ સ્નાત્વા સ્નાત્વા પ્રયત્નતઃ ॥
તાવદ્યાવજ્જલં શિપ્રાં પુનરેવાગતં પ્રિયે

એતસ્મિન્નંતરે તસ્માદુદ્ભૂતં ધૂમમંડલમ્ ॥
લિંગમધ્યાદ્વરારોહે જ્વાલામાલાકુલં મહત્

તતો જ્વાલામયં સર્વ મભૂદમ્બરગોચરમ્ ॥
તસ્ય જ્વાલાસમૂહેન દગ્ધં વૈ ગ્રહમંડલમ્

સનક્ષત્રપથં યાવત્તતો ભીતા ગ્રહાઃ પ્રિયે ॥
તમેવ શરણં પ્રાપ્તા ધૂમજ્વાલાકુલાનનાઃ

તતો બ્રહ્મા ચ વિષ્ણુશ્ચ તદ્દૃષ્ટ્વા મહદદ્ભુતમ્ ॥
દેવૈર્વૃતઃ સહસ્રાક્ષો લિંગાંતિકમુપાગતઃ

તલ્લિંગં સુમહાજ્વાલં જ્વાલાભિઃ પૂરિતાંબરમ્ ॥
દુઃપ્રેક્ષ્યં દુર્વિદં ભીમં વર્દ્ધમાનં દદર્શ સઃ

અક્ષ્ણોર્નિમેષમાત્રેણ વવૃધે યોજનાયુતમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા તુ વર્દ્ધમાનસ્ય લિંગસ્યાત્ય દ્ભુતાકૃતિમ્ ॥
સુરેશો મોહમાપન્નો વિસંજ્ઞાશ્ચ ગ્રહાસ્તદા

તતસ્તુ તસ્ય લિંગસ્ય વારિધારા વિનિઃસૃતાઃ ॥
એકોદ્દેશાદ્વરારોહે ધરા ત્વેકાર્ણ વીકૃતા

લિંગસ્યાન્યપ્રદેશાત્તુ વાયુઃ સમભવન્મહાન્ ॥
ઇતરસ્મિન્પ્રદેશે તુ સમૂહસ્તડિતામભૂત્

સધૂમા સમભૂજ્જ્વાલા લિંગસ્યાન્ય પ્રદેશતઃ

એવમત્યદ્ભુતં દૃષ્ટ્વા વર્દ્ધમાનં સમંતતઃ ॥
લિઙ્ગમવ્યક્તમુદ્ભૂતમાપૂરિતનભોઽન્તરમ્

ગ્રહાશ્ચ વિહ્વલા જાતા ધૂમેનાકુલિતે ન્દ્રિયાઃ ॥
તુષ્ટુવુશ્ચ તદા લિગં દહ્યમાનાઃ સમંતતઃ

॥ ગ્રહા ઊચુઃ ॥ ॥
નમઃ સુરૂપાય સુરાર્ચિતાય નમો વિરૂપપ્રકૃતિક્રિયાય ॥
નમોનમો રૂપનિરાશ્રયાય જલસ્વરૂપાય નમો નમસ્તે

ઇતિ સ્તુતો યદા દેવિ ગ્રહૈઃ ક્રૂરૈસ્તદા પ્રિયે ॥
લિંગાત્પ્રાદુરભૂત્ખસ્થઃ સ્વરૂપો વિગ્રહાકૃતિઃ

ભસ્મધૂસરસર્વાંગો ભોગિભોગાંગદોજ્જ્વલઃ ॥
હિમરાશિનિભાકારો રજતાચલનિર્મલઃ ॥
ઉવાચ ચૈતાન્પ્રણતાન્ગ્રહાન્કંપિતક ન્ધરાન

કિં વા કામં મનોઽભીષ્ટં ભવદ્ભ્યો યદ્દદામ્યહમ્ ॥
મમામોઘમિદં સર્વં દર્શનં ચાતિદુર્લભમ્

ભવદ્ભ્યો લોકતુષ્ટ્યર્થં દર્શનં હિ દદામ્યહમ્ ॥
એવમુક્ત્વા ગ્રહાઃ સર્વે પ્રોચુઃ પ્રાંજલયસ્તદા

યદિ દેયો વરો દેવ યદિ તુષ્ટોઽસિ શંકર ॥
કર્મારંભેષુ સર્વેષુ પૂજાઽ સ્માકં યથા ભવેત્ ॥
તથા કુરુ મહાદેવ તેન તૃપ્તિર્ભવિષ્યતિ

એવં ભવિષ્યતીત્યુક્ત્વા મેઘં ચોત્તરમુક્તવાન્ ॥
તુષ્ટોઽસ્મ્યહં તુ તે વત્સ ગૃહાણ વરમીપ્સિતમ્

તચ્છ્રુત્વા વચનં તત્ર હ્યુત્તરઃ પ્રાહ હર્ષિતઃ ॥
યન્મે તુષ્ટોઽસિ ભગવંસ્તન્મહ્યં દીયતાં વરમ્

યદાસ્માકં મહાબાધાં કદા કોપિ કરિષ્યતિ ॥
તદા વૃષ્ટિર્વિધાતબ્યા ત્વયા દેવ સદા ભુવિ

રક્ષા કાર્યા ચ મેઘાનાં રક્ષણીયાસ્ત્વયા વયમ્॥
એવમસ્ત્વિતિ તેનોક્તં લિંગેન નગગાત્રજે

અદ્યપ્રભૃતિ તે નામ્ના ખ્યાતિં યાસ્યામિ ભૂતલે.॥
ઉત્તરેશ્વરસંજ્ઞોઽહં પ્રભવિષ્યામિ ન સંશયઃ

યે માં સંપૂજયિષ્યંતિ ભક્ત્યા પરમયા યુતાઃ ॥
તેષાં દાસ્યામિ સતતં વાંછિતાર્થફલં ભુવિ

પશ્યંતિ પ્રયતા યે માં કૃત્વા નિયમપૂર્વકમ્ ॥
તે યાસ્યંતિ પુરં શૈવં યાવત્કલ્પાષ્ટકાયુતમ્

આરૂઢાઃ સૂર્યસંકાશૈર્વિમાનૈઃ સાર્વકામિકૈઃ ॥
રુદ્રકન્યાસમાકીર્ણૈર્હંસસારસસંયુતૈઃ

નૃત્ય વાદિત્રનિર્ઘુષ્ટૈરુત્કટધ્વનિનાદિતૈઃ ॥
દોધૂયમાનૈશ્ચ નરૈઃ સ્તૂયમાનાઃ સુરાસુરૈઃ

પ્રસંગાદ્ભક્તિહીનોઽપિ યો માં પશ્યત્યશાઠ્યતઃ ॥
ઐશ્વર્યં તસ્ય દાસ્યામિ હ્યુત્તરેષુ કુરુષ્વથ

સ્મરિષ્યતિ ચ યો નિત્યં પ્રભાતે ચોત્તરેશ્વરમ્ ॥
સ યાતિ પરમં સ્થાનં દાહપ્રલયવર્જિતમ્

એષ તે કથિતો દેવિ પ્રભાવઃ પાપનાશનઃ ॥
ઉત્તરેશ્વરદેવસ્ય શૃણુ ત્રિલોચનેશ્વરમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે ચતુરશીતિલિઙ્ગમાહાત્મ્ય ઉત્તરેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ચતુશ્ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ