સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 5.42-2

॥ શ્રીહર ઉવાચ ॥ ॥
દ્વાચત્વારિંશતં દેવં ગંગેશ્વરમથો શૃણુ ॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ સર્વતીર્થફલં લભેત્ ॥
ધ્રુવાધારં જગદ્યોનેઃ પદં નારાયણસ્ય તુ

પદાત્પ્રવૃત્તા યા દેવી ગંગા ત્રિપથગા નદી ॥
સા પ્રવિશ્ય સુધાયોનિં સોમમાધારમંભસામ્

તતઃ સંવર્દ્ધમાનાર્કરશ્મિસંગતિપાવની ॥
પપાત મેરુપૃષ્ઠે ચ સા ચતુર્ધા તતો યયૌ

મેરુકૂટતટાન્તેભ્યો નિપતન્તી યશસ્વિની ॥
વિકીર્યમાણસલિલા નિરાલંબા પપાત સા

મન્દરાદિષુ શૈલેષુ પ્રવિભક્તોદકા સમમ્ ॥
તત્ર સીતેતિ વિખ્યાતા યયૌ ચૈત્રરથં વનમ્

તત્પ્લાયિત્વા ચ યયાવરુણોદં સરિદ્વરા

તથૈવાલકનન્દાખ્યા દક્ષિણે ગન્ધમાદને ॥
મેરુપાદવનં ગત્વા નન્દને દેવનન્દને

માનસં ચ મહાવેગાત્પ્લાવયિત્વા સરોવરમ્ ॥
તસ્માચ્ચ શૈલરાજાનં રમ્યં ત્રિશિખરં ગતા

તસ્માચ્ચ પર્વતાઃ સર્વે પ્લાવિતાસ્તત્ક્ષણાત્પ્રિયે ॥
તાન્પ્લાવયિત્વા સંપ્રાપ્તા હિમવન્તં મહાગિરિમ્

મયા ધૃતા ચ તત્રૈવ જટાજૂટેન પાર્વતિ ॥
ન મુક્તા ચ યદા ગંગા તદા ક્રુદ્ધા મમોપરિ

ગાત્રાણિ પ્લાવયામાસ મદીયાનિ વરાનને ॥
મયા ચ રુદ્ધા ક્રોધેન જટામધ્યે યશસ્વિનિ

તત્રૈવ સા તપશ્ચક્રે બહુકલ્પશતાનિ ચ ॥
ભગીરથેનોપવાસૈઃ સ્તુત્યા ચારાધિતો હ્યહમ્

તદા મુક્તા મયા દેવિ ગંગા ત્રિપથગામિની ॥
મહાકાલમનુપ્રાપ્તા પ્લાવયિત્વોત્તરાન્કુરૂન્

સમુદ્રમહિષી જાતા પ્રાણેભ્યોઽપિ ગરીયસી ॥
નદીનામુત્તમા ગંગા સમુદ્રેણ કૃતા તદા ॥
સ તયા સહિતો રેમે સમુદ્રઃ સરિતાંપતિઃ

તતઃ કદાચિદ્બ્રહ્માણમુપાસાંચક્રિરે સુરાઃ ॥
તથાર્ણવો જગામાથ બ્રહ્મલોકં સનાતનમ્॥
ગંગયા સહિતો દેવિ દર્શનાર્થં મહોત્સવે

અથ ગંગા સરિચ્છ્રેષ્ઠા સમુપાયાત્પિતામહમ્ ॥
તસ્યા વાસઃ સમુદ્ધૂતં મારુતેન શશિપ્રભમ્

તતોઽભવન્સુરગણાઃ સહસાઽવાઙ્મુખાસ્તદા ॥
મહાભિષસ્તુ રાજર્ષિર્નિઃશંકો દૃષ્ટવાન્નદીમ્

તસ્ય ભાવં વિદિત્વાઽથ બ્રહ્મણા સ તિરસ્કૃતઃ ॥
ઉક્તસ્તુ જાતો મર્ત્યેષુ પુનર્લોકાનવાપ્સ્યસિ

ગંગા શપ્તાથ ક્રુદ્ધેન સમુદ્રેણ યશસ્વિનિ ॥
માં વિહાયાન્યસક્તાસિ તસ્માદ્યાસ્યસિ માનુષમ્

લોકમલ્પાયુષં દીના તત્ર દુઃખમવાપ્સ્યસિ ॥
તં શાપં દારુણં શ્રુત્વા ગંગા વચનમબ્રવીત્

વિનાપરાધાચ્છપ્તાહં કસ્માદ્વૈ દેવસંસદિ ॥
પતિવ્રતા પતિપ્રાણા પતિના પરમાર્થતઃ

પ્રમાદાદ્વસ્ત્રમુદ્ધૂતં વાયુના વ્યાપકેન તુ ॥
પ્રત્યુવાચ તતો બ્રહ્મા તાં નદીં લોકપાવનીમ્

વસૂનાં કારણાદ્દેવિ શપ્તા યસ્માન્મહાનદિ ॥
ભાવ્યર્થે તોયનિધિના તસ્માચ્છીઘ્રં વ્રજાધુના

મહાકાલવને રમ્યે સિદ્ધગંધર્વસેવિતે ॥
શિપ્રાયા દક્ષિણે ભાગે વિદ્યતે લિંગમુત્તમમ્

સર્વસિદ્ધિકરં પુણ્યં સર્વપાતકનાશનમ્ ॥
તમારાધય યત્નેન સ તે દાસ્યતિ વાંછિતમ્

પિતામહવચઃ શ્રુત્વા તુષ્ટા ત્રિપથગામિની ॥
ગમનં તત્ર મેઽભીષ્ટ વિદ્યતે યત્સખી મમ ॥
શિપ્રાપિ મે પ્રિયા પુણ્યા મહાપાતકનાશિની

ઇતિ સંચિંત્ય મનસા દિવ્યા દેવનદી તદા ॥
આજગામ મહાકાલે હ્યપશ્યલ્લિંગમુત્તમમ્

પૂજયામાસ પયસા દિવ્યેન વિધિના તદા ॥
દૃષ્ટ્વા શિપ્રાં સખીં તત્ર સંશ્લેષં ચાભવત્તયોઃ

તતઃ પ્રભૃતિ સંજાતા સા શિપ્રા પૂર્વવાહિની ॥
ત્રિષુ લોકેષુ વિખ્યાતો દેવો ગંગેશ્વરઃ સ્વયમ્ ॥
ગંગયારાધિતો યસ્માત્સમીહિતફલપ્રદઃ

સંસ્તુતા દેવગંધર્વૈર્ગંગા દેવનદી તદા ॥
ઋષિભિર્વાલખિલ્યાદ્યૈસ્તથાન્યૈર્મુનિભિર્મુદા

સમુદ્રસ્તત્ર સંપ્રાપ્તો માનિતા સા મહાનદી ॥
લિંગેનોક્તા તદા ગંગા કલયા સ્થીયતામિતિ

તત્સમીપે મહાપુણ્યે યાવત્તિષ્ઠતિ મેદિની ॥
અંગીકૃતં સમુદ્રેણ યથોક્તં ચ તથા સ્ત્વિતિ

એવમુક્ત્વા ગતા ગંગા કલયા તત્ર સંસ્થિતા ॥
ગંગેશ્વરં તુ યઃ પશ્યેત્સ્નાત્વા શિપ્રાંભસિ પ્રિયે

ગોસહસ્રફલં તસ્ય જાયતે નાત્ર સંશયઃ ॥
સર્વતીર્થફલં તસ્ય સર્વધર્મફલં તથા

સર્વયજ્ઞફલં સમ્યક્સર્વદાનફલં તથા ॥
સર્વયોગફલં દેવિ પ્રાપ્નોત્યેવ નિરન્તરમ્

તત્ર તીર્થાનિ સુભગે પૃથિવ્યાં યાનિ કાનિચિત્॥
ધર્મારણ્યં ફલ્ગુતીર્થં પુષ્કરં નૈમિષં ગયા

પ્રયાગં ચ કુરુક્ષેત્રં કેદારમમરેશ્વરમ્ ॥
ચંદ્રભાગા વિપાશા ચ સરયૂર્દેવિકા કુહૂ

ગોદાવરી શતદ્રુશ્ચ બાહુદા વેત્રવત્યપિ ॥
સર્વા એવાત્ર સરિતઃ સંગતાઃ સંતિ ગંગયા

ગુપ્તાનિ પુણ્યતીર્થાનિ સિદ્ધક્ષેત્રાણિ ચૈવ હિ ॥
તત્ર સર્વાણિ તિષ્ઠંતિ કલામાત્રેણ પાર્વતિ

એતેષાં ફલમાપ્નોતિ યઃ પશ્યતિ સમાહિતઃ ॥
સ્નાત્વા ગંગેશ્વરં દેવં સત્યમેતન્મયોદિતમ્ ॥
અતઃ પુણ્યતમં સ્થાનં ગીયતે ગણવંદિતે

એષ તે કથિતો દેવિ પ્રભાવઃ પાપનાશનઃ ॥
ગંગેશ્વરસ્ય દેવસ્ય શૃણ્વંગારેશ્વરં પરમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે ચતુરશીતિલિઙ્ગમાહાત્મ્યે ગંગેશ્વર માહાત્મ્યવર્ણનંનામ દ્વાચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ