સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.42

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥ ॥
પુરા ચૈશાનકલ્પે તુ સ્મૃતાવંતી યથા પુરી ॥
તથા શૃણુ સુરૈઃ પૂર્વં દૈત્યસૈન્યપરાજિતૈઃ

આશ્રિતં મેરુશિખરં વનકંદગુહાવૃતમ્॥
તત્ર ગત્વા દ્વિજશ્રેષ્ઠ મંત્રં ચ ચક્રુરુદ્યતાઃ

અન્યોન્યં ચ સમાસાદ્ય સમભ્યર્ચ્ય પરસ્પરમ્॥
જગ્મુઃ સર્વે સુરગણા યત્ર બ્રહ્મા પ્રજાપતિઃ

નિવેદયાંચક્રિરે સર્વં તત્રાગમનકારણમ્॥
તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા દેવાનાં સ પ્રજેશ્વરઃ

જગામ ત્રિદશૈઃ સાકં દેવદેવં મહેશ્વરમ્॥
સ ચાપિ હ્યગમત્તત્ર વૈકુઠં ધામ યત્ર વૈ

ઋદ્ધિસિદ્ધિપ્રદં નિત્યં મુનિચારણસેવિતમ્ ॥
કિન્નરૈર્ગીયમાનં ચ અપ્સરોગણસેવિતમ્

ઋષિભિર્ભાર્ગવાદિભિર્દેવર્ષિનારદોત્તમૈઃ ॥
સિદ્ધગંધર્વમુખ્યૈશ્ચ કુમારૈઃ સનકાદિભિઃ

પ્રજાપતિગણાકીર્ણં માનવૈશ્ચ ચતુર્દશૈઃ ॥
વસુભિર્વિશ્વેદેવૈશ્ચ પિતૄણામુત્તમૈર્ગણૈઃ

સંસેવ્યં ચ સદાચારૈઃ પુણ્યવદ્ભિર્જનૈસ્તથા ॥
દિવ્યં દિવ્યૈશ્ચ પ્રાસાદૈર્દિવ્યપાદપશોભિતમ્

મણિરત્નૈશ્ચ સોપાનૈ ર્દિવ્યં સરસશોભિતમ્ ॥
હંસકારંડવાકીર્ણં મણિભાભિઃ સુભાસ્વરમ્

ષડૂર્મિરહિતં સ્થાનં યત્ર તિષ્ઠન્તિ પક્ષિણઃ ॥
તત્ર ગત્વા સુરાઃ સર્વે વાસુ દેવદિદૃક્ષયા ॥
સ્તુતિમારેભિરે કર્તું દેવદેવજગત્પતેઃ

॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
નમોઽનંતાય બૃહતે કૂર્માય વૈ નમોનમઃ

નૃસિંહરૂપાયોગ્રાય નમો વારાહરૂપિણે ॥
રાઘવાય ચ રામાય બ્રહ્મણેઽનંતશક્તયે

વાસુદેવાય શાંતાય યદૂનાં પતયે નમઃ ॥
નમો બુદ્ધાય શુદ્ધાય કલ્કયે મ્લેચ્છનાશિને

ઇતિ સ્તવાભિયુક્તાનાં વાગુવાચાશરીરિણી ॥
શૃણુધ્વં ભોઃ સુરાઃ સર્વે ભૂત્વા ચૈકાગ્રમાનસાઃ

મહાકાલવને રમ્યે બ્રહ્મર્ષિગણસેવિતે ॥
તત્ર પુણ્યા પુરી હ્યેકા સર્વકામફલપ્રદા

નામ્ના કુશસ્થલી રમ્યા સિદ્ધગંધર્વસેવિતા ॥
કલ્પાદૌ કલ્પમધ્યે વા યત્ર સંનિહિતો હરઃ

કલ્પક્ષયે ક્ષયં યાંતિ સ્થાવરાણિ ચરાણિ ચ ॥
તીર્થાનિ ચૈવ સર્વાણિ પુણ્યાન્યાયતનાનિ ચ

સરિતઃ સાગરાઃ સર્વે સરાંસ્યુપવનાનિ ચ ॥
ઔષધીર્વૃક્ષવલ્લીશ્ચ યંત્રં મંત્રં શુભાશુભમ્

જ્યોતીંષિ ચંદ્રસૂર્યૌ ચ સર્વં વિષ્ણુમયં જગત્ ॥
તેષાં બીજં ચ પુણ્યં ચ જીવકર્માશય તથા

સર્વમાદાય ભગવાઞ્છંકરસ્તત્ર તિષ્ઠતિ ॥
સર્વતીર્થમયી ગંગા સર્વદેવમયો હરિઃ

સર્વયજ્ઞમયો વેદઃ સર્વધર્મમયી દયા ॥
રેવા ચ સરિતાં શ્રેષ્ઠા ભુવિ પુણ્યકૃતાધિકા

તસ્માદ્ધિતકરં ક્ષેત્રં કુરૂણાં વૈ સુરોત્તમાઃ ॥
તસ્માદ્દશગુણં મન્યે પ્રયાગં તીર્થમુત્તમમ્

તસ્માદ્દશગુણા કાશી કાશ્યા દશગુણા ગયા ॥
તતો દશગુણા પ્રોક્તા કુશસ્થલી ચ પુણ્યદા

ઉપરાગસહસ્રાણિ વ્યતિપાતાયુતાનિ ચ ॥
અમાલક્ષં તુ એતસ્યાઃ કલાં નાર્હંતિ ષોડશીમ્

લક્ષમિંદુક્ષયે દાનં સહસ્રં ચાયનદ્વયે ॥
વ્યતીપાતે ચ કોટિઃ સ્યાદ્રા કાયાં ચ હ્યનંતકમ્

તસ્માદ્ધિતકરા દેવા પુરી હ્યેષા કુશસ્થલી ॥
અનંતાઽનંતસંખ્યાતં દાનં કિંચિત્કૃતં નરૈઃ

તત્સર્વં ભોઃ સુરશ્રેષ્ઠાઃ સર્વં તચ્ચાક્ષયં ભવેત્ ॥
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન યૂયં યાત હિ મા ચિરમ્

ક્ષીણપુણ્યા ભવંતો વૈ બાધંતે તેન વઃ સુરાઃ ॥
મહાકાલવને રમ્યે પુરી હ્યેષા કુશસ્થલી

તત્ર ગત્વા ભવંતો વૈ સ્નાનદાનાદિકં ભુવિ ॥
આચરધ્વં સુવિધિના પુણ્યાત્સ્વર્ગમવાપ્સ્યથ

એતચ્છુત્વા વચસ્તસ્યા વાણ્યાશ્ચાકાશગં તદા ॥
પ્રણમ્ય શિરસા તસ્યૈ બ્રહ્મેશાનપુરોગમાઃ

પુનર્જગ્મુઃ સુરાઃ સર્વે યત્ર માહેશ્વરં વનમ્ ॥
પુરીં ચૈવ દ્વિજશ્રેષ્ઠ સર્વકામફલપ્રદામ્

ચાતુર્વર્ણ્યસમાકીર્ણામૃષિગંધર્વસેવિતામ્ ॥
પુણ્યવદ્ભિર્જનૈઃ પૂર્ણાં સિદ્ધચારણસેવિતામ્

દરિદ્રો ન જડો મૂર્ખો ન રોગી ન ચ મત્સરી ॥
ન વ્યાધિતો નાપકારી જનઃ ક્વચિત્પ્રદૃશ્યતે

દાતા શાંતાઃ સુશીલાશ્ચ જરારોગવિવર્જિંતાઃ ॥
સ્વધર્મનિરતા નિત્યં સદાચારાતિથિપ્રિયાઃ

નરા યત્ર નિવસંતિ નાર્યશ્ચૈવ પતિવ્રતાઃ ॥
મહોત્સવાઃ સુગીતાનિ હવ્યં કવ્યં ગૃહેગૃહે

ઈદૃશીં ચ પુરીં દૃષ્ટ્વા દેવા હર્ષં પરં ગતાઃ ॥
તત્ર તીર્થં સમાખ્યાતં નામ્ના પૈશાચમોચનમ્

પુણ્યવદ્ભિઃ સદા સેવ્યં સર્વતીર્થનિષે વિતમ્ ॥
તસ્મિન્સ્નાત્વા ચ જપ્ત્વા ચ હુત્વા દત્ત્વા ચ દેવતાઃ

પુણ્યં ચાથાક્ષયં લબ્ધ્વા પુનર્યાતાઃ સુરાલયમ્ ॥
જિત્વાઽસુરાન્મહાદુષ્ટાન્સ્થાનં પ્રાપ્તાઃ સ્વકંસ્વકમ્

યેઽસ્યાં કુર્યુર્મહાભાગાઃ સ્નાનં દાનં તથાર્ચનમ્ ॥
હવનં તર્પણં પિતૄંસ્તત્સર્વં સ્યાદ્ધ્યનંતકમ્

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન એતત્કાર્યં સદા બુધૈઃ॥
દેવતીર્થોષધીબીજભૂતાનાં ચૈવ પાલનમ્

કલ્પેકલ્પે ચ યસ્યાં વૈ તેનાવંતી પુરી સ્મૃતા ॥
અદ્યપ્રભૃતિ પુરી હ્યેષા નામ્નાવંતી કુશસ્થલી

ઇત્યુક્ત્વા વૈ તદા દેવાઃ સ્વધામ પરમં ગતાઃ ॥
તદારભ્ય દ્વિજશ્રેષ્ઠ હ્યવંતી ભુવિ વિશ્રુતા

ય એતાં સુકથાં દિવ્યાં પુણ્યાં ચ પાપહારિણીમ્॥
શૃણુયાચ્છ્રાવયેદ્યો વૈ સર્વપાપૈઃ સ મુચ્યતે

અપુત્રો લભતે પુત્રમધનો ધનમાપ્નુયાત્ ॥
વાજપેયસહસ્રાણાં રાજસૂયશતાધિકમ્

પુણ્યં લબ્ધ્વા નરો નિત્યં શિવલોકે મહીયતે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવંત્યખણ્ડેઽવન્તીક્ષેત્રમાહાત્મ્યેઽવંત્યભિધાનકથાવર્ણનંનામ દ્વિચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ