સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 5.38-2

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
અષ્ટાત્રિંશત્તમં વિદ્ધિ કુસુમેશ્વરસંજ્ઞકમ્ ॥
દેવં સ્વર્ગપ્રદં દેવિ મહાપાતકના શનમ્

પુરા વૈવસ્વતે કલ્પે પ્રાપ્તે વારાહસંજ્ઞકે ॥
પ્રાદુર્ભૂતે વિશાલાક્ષિ કૈલાસાદહમાગતઃ

મહાકાલવને રમ્યે રમમાણસ્ય પાર્વતિ ॥
ત્વયા સાર્દ્ધં મમાક્ષૈશ્ચ પ્રાદુરાસીન્મહાસ્વનઃ

પૃષ્ટોઽહં ચ તદા શ્રુત્વા શબ્દં ચાતીવ દુઃસહમ્ ॥
શબ્દોત્પત્તિર્મયા દેવિ કથિતા સા ત્વદગ્રતઃ

એતે ગણેશાઃ ક્રીડંતિ મધ્યે વૈ વીરકો ગણઃ ॥
કુસુમૈર્ભૂષિતોઽત્યર્થં મમાતીવ સુવલ્લભઃ

કુસુમૈર્હન્યતેઽપ્યર્થં પૂજ્યતે કુસુમોત્કરૈઃ ॥
સ એવ વીરકો દેવિ સદા મે હર્ષદાયકઃ

નાનાશ્ચર્યગુણાધારો ગણેશ્વરશતાર્ચિતઃ ॥
મદીયં વચનં શ્રુત્વા ત્વયાપ્યુક્તં વરાનને

ન દૃશ્યતે વિના પુણ્યૈઃ પુત્રસ્યાનનપંકજમ્ ॥
ઈદૃશસ્ય સુતસ્યાપિ મમોત્કણ્ઠા મહેશ્વર

કદાહમીદૃશં પુત્રં દ્રક્ષ્યામ્યાનન્દદાયકમ્ ॥
મયા તવ વચઃ શ્રુત્વા હસિત્વા ચ પુનઃપુનઃ ॥
પ્રોક્તં પાર્વતિ પુત્રોઽયં પ્રદત્તો વીરકોઽધુના

એષ એવ સુતસ્તેસ્તુ નયનાનન્દદાયકઃ ॥
ત્વયા માત્રા કૃતાર્થસ્તુ વીરકઃ કુસુમાર્ચિતઃ

મદીયં વચનં શ્રુત્વા પ્રેષિતા વિજયા ત્વયા ॥
દત્તો હરેણ મે પુત્રો વિજયે શીઘ્રમાનય

વિજયોવાચ ગણપં ગણમધ્યે ચ વર્ત્તિનમ્ ॥
એહિ વીરક ચાપલ્યાત્ત્વયા દેવઃ પ્રકોપિતઃ ॥
કિમુન્મત્તવદત્યર્થં નૃત્યરાગેણ મોહિતઃ

ઇત્યુક્તો ભયસંત્રસ્તઃ કુસુમૈર્ભૂષિતસ્તદા ॥
ત્વત્સમીપં સમાયાતો વિજયાનુગતઃ શનૈઃ

ભૂષિતં કુસુમૈર્દૃષ્ટ્વા ભયત્રસ્તં ચ વીરકમ્ ॥
ત્વયા ચાકારિતો દેવિ ગિરા મધુરવર્ણયા

એહ્યેહિ જાતોઽસિ મે પુત્રકસ્ત્વં દેવેન દત્તોઽધુના વીરકોસિ ॥
ઉક્તવત્યેવમંકે નિધાયાથ તં પર્યચુમ્બઃ કપોલે કલંવાદિનમ્

મૂર્ધન્યુપાઘ્રાય સમ્માર્જ્ય ગાત્રાણિ સા ભૂષયામાસ દિવ્યૈઃ સ્વયં ભૂષણૈઃ ॥
કિંકિણીમેખલાનૂપુરૈઃ સન્મણીનિષ્કકેયૂરહારોત્કરૈઃ સદ્ગુણૈઃ

કોમલૈઃ પલ્લવૈશ્ચિત્રિતૈશ્ચારુભિર્દિવ્ય મન્ત્રોદ્ભવૈસ્તસ્ય શુભ્રૈસ્તતઃ ॥
ભૂતિભિશ્ચાકરોર્મિશ્રસિદ્ધાર્થકૈરંગરક્ષાવિધીંસ્તસ્યતુષ્ટા સતી

એવમાધાય ચોવક્થ કૃત્વા સ્રજં મૂર્ધ્નિ ગોરોચનાપત્રભંગોજ્વલૈઃ ॥
વત્સ ગચ્છાધુના ક્રીડ સાર્દ્ધં ગણૈરપ્રમત્તો યથા બાલચર્યાં શનૈઃ

સોઽપિ સિદ્ધ્યાકુલે ગણ્ડશૈલે મિલદ્રત્નજાલે વૃહચ્છા લતાલાકુલે ॥
ક્ષણં ફુલ્લમાલાતમાલાલિમાલે ક્ષણં વૃક્ષમૂલે વિલોલાલિમાલે

ક્ષણં સ્વલ્પપંકે જલે પંકજાલે ક્ષણં વૃક્ષખણ્ડે શુભે નિષ્કલંકે ॥
પરિક્રીડતે બાલકો વૈ વિહારી ગણેશાધિપો દેવતાનન્દકારી

એવં વિક્રીડતસ્તસ્ય વીરકસ્ય ગણસ્ય ચ ॥
સંધ્યા તમો મયી પ્રાપ્તા વિજ્ઞપ્તોઽહં ત્વયા પ્રિયે

ઐશ્વર્યં દીયતામસ્ય મમ પુત્રસ્ય શંકર ॥
શરીરાર્દ્ધં ગણેશત્વં લોકપાલત્વમગ્રતઃ

લિંગત્વમક્ષયત્વં ચ સ્થાનં દિવ્યં સુદુર્લ્લભમ્ ॥
વંદ્યમાનં યથા દેવ સિદ્ધગન્ધર્વકિંનરૈઃ ॥
બ્રહ્મેન્દ્રવરુણાદિત્યલોકપાલેશ્વરેશ્વરૈઃ

એતૈરેવ ગણૈઃ સાર્દ્ધં સ્તૂય માનં મહાત્મભિઃ ॥
અલંકૃતો મયા યસ્માત્કુસુમૈર્વિવિધૈઃ શુભૈઃ

કુસુમેશ્વરસંજ્ઞસ્તુ તસ્માત્ખ્યાતો ભવત્વિતિ ॥
મયાપ્યુક્તં વિશાલાક્ષિ વીરકં દયિતં મમ

મત્પ્રભાવસમં દિવ્યં સેવિતં ગણપૈઃ સદા ॥
શૃણુ ગન્ધર્વગીતાનાં માધુર્યમમૃતોપમમ્

પશ્ય કિન્નરનારીણાં ગાયન્તીનાં મનોરમમ્ ॥
પશ્યાપ્સરઃસમૂહસ્યનૃત્યમેતન્નિરન્તરમ્

વિદ્યાધરૈઃ પરિવૃતઃ કુસુમેશો વરાનને ॥
વિશેષતો મયા દેવિ પ્રથમં પ્રમથે શ્વરઃ ॥
કુસુમેશ્વરતાં નીતો યદા કુસુમમંડિતઃ

સ્થાનં દત્તં વિશાલાક્ષિ શિવલિંગસ્ય ચોત્તરે ॥
વરો દત્તો બહુમતો દુષ્પ્રાપ્યસ્ત્રિદશૈરપિ

યે ત્વાં દ્રક્ષ્યંતિ ગણપ કુસુમેશ્વરસંજ્ઞકમ્ ॥
ન તેષાં જાયતે પાપં પદ્મપત્રે યથા જલમ્

કુસુમૈરર્ચયિષ્યંતિ યે નરાઃ કુસુમેશ્વરમ્ ॥
મત્સ્થાનં તે સમાસાદ્ય મોદિષ્યંતિ ગતવ્યથાઃ

યોઽપ્યેકં દિવસં મર્ત્ત્યસ્ત્વાં પશ્યતિ સમાહિતઃ ॥
સ મુક્તઃ પાતકૈઃ સર્વૈર્મમ લોકં ગમિષ્યતિ

યઃ પૂજયતિ ભાવેન કુસુમૈઃ કુસુમેશ્વરમ્ ॥
સ પ્રાપ્સ્યતિ પરં સ્થાનં પુનરાવૃત્તિદુર્લભમ્

એવમાદિવરૈઃ પુષ્ટઃ કૃતોયં કુસુ મેશ્વરઃ ॥
કૃતકૃત્યો ગણો દેવિ લિંગેનેશ્વરતાં ગતઃ

કુસુમેશ્વરદેવસ્ય પ્રભાવઃ કથિતસ્ત્વયમ્ ॥
અક્રૂરેશસ્ય દેવસ્ય શ્રૂયતાં તદનન્તરમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવંત્યખંડે કુસુમેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામાષ્ટાત્રિંશોઽધ્યાયઃ