સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.38

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥ ॥
નાસ્તિ શેષં યદા રક્તં પીયમાનં ચ રક્ષસઃ ॥
ચામુંડાયાસ્તતો રક્તમભૂદાસ્યં ચ ભાસુરમ્

કૃષ્ણં કૃતાંતકલ્પાંતં કરાલદશનાધરમ્ ॥
પ્રજ્વલત્યંધકે શાંતં જ્વલત્કેસરલોચનમ્

ઘોરઘર્ઘરનિર્ઘોષસ્ફીતફેત્કારવિસ્વરમ્ ॥
તાર્ક્ષ્યપક્ષકૃતાપીડં તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રાકુરોજ્જ્વલમ્

તસ્મિન્મુખે કપાલાગ્રં નિધાય રુષિતાનના ॥
અપિબદ્રુધિરં ચંડી ચણ્ડ દોર્દંડમંડિતા

તયા પિબંત્યા દૈત્યેંદ્રઃ શરીરે કૃશતાં ગતઃ ॥
ક્ષયં નિન્યેઽથ સંક્ષીણક્ષુદ્રક્ષુભિતવીક્ષણઃ

ઇત્થં નિર્વીર્યદેહોઽસૌ બભૂવાંધ કદાનવઃ ॥
સર્વાં સંહૃત્ય માયાં યો બલં ક્ષીણમથાકરોત્

તીવ્રં ભયં સમાસાદ્ય પ્રાણત્રાણપરાયણઃ ॥
દૃષ્ટ્વા નાન્યાં ગતિં લોકે દૈત્યસ્તુષ્ટાવ શંકરમ્

કૃતાંજલિપુટો ભૂત્વા રોમાંચિતશરીરકઃ ॥
સાત્ત્વિકં ભાવમાપન્નસ્ત્યક્ત્વા ચૈવ રજસ્તમઃ

લોકાનાં કારણં દેવં વિબુધાધિ પતિં પ્રભુમ્ ॥
શશ્વદ્બુદ્ધ્યાન્વિતો ભક્ત્યા નિર્મલેનાંતરાત્મના

શ્લાઘ્યં શિવં ચ તુષ્ટાવ દેવં ચંદ્રાર્ધશેખરમ્

॥ અંધક ઉવાચ ॥ ॥
કૃત્સ્નસ્ય યોઽસ્ય જગતઃ સચરાચરસ્ય કર્તા કૃતસ્ય ચ તથા સુખદુઃખદાતા॥
સંસારહેતુરપિ યઃ પુનરંતકાલે તં શંકરં શરણદં શરણં વ્રજામિ

યં યોગિનો વિગતમોહતમોરજસ્કા ભક્ત્યૈકતાનમનસો વિનિવૃત્તકામાઃ ॥
ધ્યાયંતિ યેઽખિલધિયોઽમિતદિવ્યભૂતિં તં શંકરં શરણદં શરણં વ્રજામિ

યશ્ચંદ્રખંડમમલં વિલસન્મયૂખં બદ્ધ્વા સદા સુરસરિચ્છિરસા બિભર્તિ ॥
યસ્યાર્ધદેહમભજદ્ગિરિરાજપુત્રી તં શંકરં શરણદં શરણં વ્રજામિ ॥

યઃ સિદ્ધચારણનિષેવિતપાદપદ્મો ગંગાં મહોર્મિવિષમાં ગગનાત્પતંતીમ્ ॥
મૂર્ધ્ના દધે સ્રજમિવ ત્રિજગત્પુનંતીં તં શંકરં શરણદં શરણં વ્રજામિ

કૈલાસશૈલશિખરં પ્રવિકંપ્યમાનં કૈલાસશૃંગસદૃશેન દશાનનેન ॥
યઃ પાદપદ્મપરિપીડનસેવ્યમાનસ્તં શંકરં શરણદં શરણં વ્રજામિ

દક્ષાધ્વરે ચ નયને ચ તથા ભગસ્ય પૂષ્ણસ્તથા દશનપંક્તિમશાતયદ્યઃ ॥
વ્યષ્ટંભયત્કુલિશહસ્તમથેંદ્રમીશં તં શંકરં શરણદં શરણં વ્રજામિ

યેનાસકૃદ્દિતિસુતાશ્ચ દનોઃ સુતાશ્ચ વિદ્યાધરોરગગણાશ્ચ વરૈઃ સમગ્રૈઃ ॥
સંયોજિતા મુનિવરાઃ ફલમૂલભક્ષાસ્તં શંકરં શરણદં શરણં વ્રજામિ

એવં કૃતેપિ વિષયેષ્વપિ સક્તભાવા જ્ઞાનેન ચ શ્રુતગુણૈરપિ તેન યુક્તાઃ ॥
યં સંશ્રિતાઃ સુખભુજઃ પુરુષા ભવંતિ તં શંકરં શરણદં શરણં વ્રજા મિ

બ્રહ્મેંદ્રવિષ્ણુમરુતાં ચ સષણ્મુખાનાં યોઽદાદ્વરાન્સુબહુશો ભગવાન્મહેશઃ ॥
સૂતં ચ મૃત્યુવદનાત્પુનરુજ્જહાર તં શંકરં શરણદં શરણં વ્રજામિ

આરાધિતસ્તુ તપસા હિમવન્નિકુંજે ધૂમ્રવ્રતેન તપસા ચ પરૈરગમ્યઃ ॥
સંજીવનીં સમદદાદ્ભૃગવે મહાત્મા તં શંકરં શરણદં શરણં વ્રજામિ

ક્રીડાર્થમેવ ભગવાન્ભુવનાનિ સપ્ત નાનાનદીવિહગપાદપમંડિતાનિ ॥
સબ્રહ્મકાનિ સસૃજે સુકૃતાભિધાનિ તં શંકરં શરણદં શરણં વ્રજામિ

યઃ સવ્યપાણિકમલાગ્રનખેન દેવસ્તત્પંચમં પ્રસભમેવ કરાલરંધ્રમ્ ॥
બ્રાહ્મ્યં શિરસ્તરણિપદ્મનિભં ચકર્ત તં શંકરં શરણદં શરણં વ્રજામિ

યે ત્વાં સુરોત્તમગુરું પુરુષા વિમૂઢા જાનંતિ નાસ્ય જગતઃ સચરાચરસ્ય ॥
ઐશ્વર્યમાનવિગમેઽનુશયેન પશ્ચાત્તે યાતનામનુભવંતિ યથાહમેવ

યઃ પઠેત્સ્તુતિમિમાં શુચિકર્મા યઃ શૃણોતિ સતતં શિવભક્તઃ ॥
વિપ્રસંસદિ સદા શુભકર્મા સ પ્રયાતિ શિવલોક મખંડમ્

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥ ॥
તસ્યૈવં સ્તુવતો દેવઃ શૂલપાણિર્વૃષધ્વજઃ ॥
પૂર્ણે વર્ષશતસ્યાંતે પ્રીતઃ પ્રોવાચ શંકરઃ

પુત્ર તુષ્ટોઽસ્મિ ભદ્રં તે જાતસ્ત્વં નિર્મલોઽધુના ॥
દિવ્યં દદામિ તે ચક્ષુઃ પશ્ય માં વિગતજ્વરઃ

યચ્ચ તે મનસા વાપિ કિંચિચ્ચ કાંક્ષિતં ફલમ્ ॥
તત્તત્સર્વં પ્રદાસ્યામિ બ્રૂહિ દાનવસત્તમ

॥ દાનવ ઉવાચ ॥ ॥
બ્રાહ્મ્યં વૈષ્ણવમેંદ્રં વા પદમાવૃત્તિલક્ષણમ્ ॥
વિદિતં મમ તત્સર્વં મનાગપિ ન કાંક્ષયે

યદિ તુષ્ટોઽસિ દેવેશ ગાણપત્યં દદસ્વ મે ॥
સવિશેષં વિશુદ્ધં ચ તદક્ષય્યં ચ સર્વદા

॥ મહાદેવ ઉવાચ ॥ ॥
અમરો જરયા ત્યક્તઃ સર્વદુઃખવિવર્જિતઃ ॥
ભવિષ્યસિ ગણાધ્યક્ષઃ સર્વલોકનમસ્કૃતઃ

કામરૂપો મહાયોગી મહાસત્ત્વો મહાબલઃ ॥
અણિમાદિગુણૈર્યુક્તઃ પ્રિયશ્ચ મમ સર્વદા

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥ ॥
તતશ્ચ સોંઽધકઃ શ્રીમાન્વરાઁલ્લબ્ધ્વા સુદુર્લભાન્ ॥
મહાદેવગણો ભૂત્વા તત્રૈવાંતરધીયત

ગતેંઽધકે તતો દેવ્યો બ્રહ્માણ્યાદ્યાઃ સમાગતાઃ ॥
સ દેવો યત્ર ભગવાનંધકસ્ય વરપ્રદઃ

તાસ્તષ્ટુવુર્મહાદેવમથ તુષ્ટો મહેશ્વરઃ ॥
ચામુંડા ચ મહેશેન સમાશ્વસ્તા શિવાઽભવત્

શંકરં પ્રણતં દૃષ્ટ્વા તાસામગ્રે વ્યવસ્થિતમ્ ॥
બ્રહ્માદયોઽપિ તે હૃષ્ટાસ્તુષ્ટુબુર્વિવિધૈઃ સ્તવૈઃ

પ્રશાંતાસ્તા યદા હૃષ્ટાઃ શંભુના રુધિરાશનાઃ॥
તદા વોચદિદં વાક્યં તાસાં સ્થિત્યર્થમુત્તમમ્

આવંત્યે વિષયે સર્વા યસ્માજાતા મહાબલાઃ ॥
આવંત્યમાતરસ્તસ્માત્ખ્યાતા લોકે ભવિષ્યથ ॥

અવંત્યાં પ્રીતિસંપન્નાઃ સર્વપાપપ્રણાશિનીઃ ॥
સ્થિરા વસંત્યો લોકાનાં વરદાશ્ચ ભવિષ્યથ

શ્રાવણસ્ય તુ માસસ્ય અમાવાસ્યાં સમાહિતાઃ ॥
યે દ્રક્ષ્યંતિ સદા ભક્ત્યા તેષાં લોકા મહોદયાઃ

અપુત્રો લભતે પુત્રાન્ધનાર્થી લભતે ધનમ્ ॥
રૂપવાન્સુભગો ભોગી સર્વશાસ્ત્રવિશારદઃ

હંસયુક્તેન યાનેન પિતૃલોકે મહીયતે ॥
પુરીમિમાં ચ રક્ષધ્વં કલ્પેકલ્પે ક્રમેણ તુ

એવમુક્ત્વા તુ દેવેશો ગતઃ કૈલાસ પર્વતમ્ ॥
સ્તૂયમાનો ગણૈ રૌદ્રૈર્દૈત્યામરગણેશ્વરૈઃ

અસુરસુરગણાનાં નાયકસ્યાનુકીર્તિં કથયતિ કથનીયાં શ્રદ્ધયા યઃ શૃણોતિ ॥
સકલ સુખનિધાનં રુદ્રલોકં સ કાંતં સુરગણદનુનાથૈરર્ચિતં યાત્યનંતમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવંત્યખંડેઽવન્તીક્ષેત્રમાહાત્મ્યેઽન્ધકવૃત્તાંતવર્ણનંનામાષ્ટાત્રિંશોઽધ્યાયઃ