સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 5.36-2

॥ શ્રીહર ઉવાચ ॥ ॥
માર્કણ્ડેયેશ્વરં વિદ્ધિ ષટ્ત્રિંશત્તમમીશ્વરમ્ ॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ પુત્રવાઞ્જાયતે નરઃ

બ્રહ્મવંશસમુત્પન્નો મૃકણ્ડોનામ તાપસઃ ॥
વેદાધ્યયનસંપન્નઃ સ ચાપુત્રો બભૂવ હ

પુત્રાર્થં ચિન્તયામામ કથં પુત્રો ભવેદિતિ ॥
અપુત્રસ્ય કુતો લોક ઇતિ વેદેષુ પઠ્યતે

તસ્માત્તપઃ કરિષ્યામિ યેન મે તનયો ભવેત્ ॥
એવં સંચિત્ય બહુધા સ જગામ હિમાલયમ્

ચકાર વસતિં ચાપિ તપસે ભાવિતાત્મવાન્ ॥
વાયુભક્ષોંબુભક્ષશ્ચ નિરાહારોર્ધ્વપાદકઃ

શાકમૂલફલાહારઃ પર્ણાશ્યેકદ્વિપર્ણભુક્ ॥
એવમાદીનિ ચાન્યાનિ તપાંસિ સુબહૂન્યપિ

ચકાર સ મુનિસ્તત્ર વર્ષાણિ દ્વાદશૈવ તુ ॥
ન તુષ્ટોઽહં તદા દેવિ તપસા દુષ્કરેણ તુ

તતો જ્ઞાત્વા મતિં તસ્ય વિજ્ઞપ્તોઽહં તદા ત્વયા ॥
કરોત્યેવ તપઃ ક્રૂરં પુત્રહેતોર્મુનિર્મહાન્

તેજસા દીપયઞ્છૈલં શોષયન્સલિલાશયાન્ ॥
તપસા દુષ્કરેણૈવ ક્ષુભિતા નાકવાસિનઃ

સમુદ્રાઃ ક્ષુભિતાઃ સર્વે ચન્દ્રાદિત્યૌ તથૈવ ચ ॥
ઋષયો વિસ્મૃતિં પ્રાપ્તાઃ કંપેતે ચાપિ રોદસી ॥
અકાલપ્રલયો દેવ ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

મુનયે તન્મૃકણ્ડાય પુત્રો વૈ દીયતામિતિ॥
મયા પ્રોક્તં વરારોહે પુત્રમિચ્છત્યયોનિજમ્

અક્ષયં સુવિશાલાક્ષિ સહસ્રાક્ષમિવાપરમ્ ॥
ચન્દ્રાભં ચન્દ્રવદનં ચન્દ્રવદ્ભુવનપ્રિયમ્

નીલોત્પલદલશ્યામં નીલોત્પલદલેક્ષણમ્ ॥
વિશાલચારુજઘનં ચારુકુણ્ડલમંડિતમ્ ॥
પુત્રમિચ્છતિ દેવેશિ મૃકણ્ડોઽયં મહામુનિઃ

ત્વયાપ્યુક્તં પુનર્દેવિ કારુણ્યાદ્ભક્તિવત્સલે ॥
ન દદાસિ મુનેઃ પુત્રં તપ્યતો વિષમં તપઃ

ફલસ્ય દાતા તપસાં કથં ત્વં ગીયસે બુધૈઃ ॥
કસ્ત્વાં નુ શરણં ગચ્છેલ્લોકાનાં સમ્ભવં ભવમ્

કરોષિ સર્વદૈત્યાનાં સર્વદેવાકુલાકુલમ્ ॥
ત્વયાહં સુચિરં દેવં સત્કૃતા કરુણાકર

નાન્યો મામનુકમ્પાર્થં પ્રયચ્છેત્પ્રવરં વરમ્ ॥
સ ત્વં સર્વજગન્નાથ પ્રભુઃ કર્ત્તા પ્રશાસિતા

હેતુઃ સ્વામી મહેશાનો દયાલુર્ભક્તવત્સલઃ ॥
સર્વેશ્વર સ્તુતોઽભીષ્ટં કિં ન વિપ્રાય દીયતે

તપસા ક્ષીણપાપસ્ય બ્રહ્મત્વે ભાવિતાત્મનઃ ॥
અસ્ય પુત્રપ્રદાનં ત્વં કુરુ મદ્વચનાચ્છિવ

મયા ત્વં વર્ણિતા દેવિ સ્નેહાક્ષરપદૈઃ શુભૈઃ ॥
લોલપંકજપત્રાક્ષિ ગૌરિ ભૂધરગાત્રજે

સ્કંદમાતઃ કલાપૂર્ણચંદ્રબિમ્બનિભાનને ॥
કૃશોદરિ વિનિઃસ્પૃષ્ટચામીકરનિભદ્યુતે

ત્વયોક્તં પ્રકરિષ્યામિ વાક્યં દ્વિરદગામિનિ ॥
ત્વં સિદ્ધિઃ સાધકા સાધ્યં ત્વં ક્રિયા પ્રક્રમાશ્રયા

ત્વં માયા શ્રીર્દ્યુતિઃ શ્રીમચ્છ્રદ્ધારુચિરસંતતિઃ ॥
કૃત્વા માનં બહુવિધં મયૈવ સહ સુન્દરિ

ભ્રાજસે વિવિધાકારા મોહયિત્વાખિલં જગત્ ॥
ત્વયાપ્યુક્તં પુનર્દેવિ ક્રિયતાં તુ વચો મમ

મુનયેઽસ્મૈ તપઃક્ષીણસર્વગાત્રાય સાંપ્રતમ્ ॥
વરઃ પ્રદીયતામસ્મૈ બ્રાહ્મણાય મહેશ્વર

મયાપ્યુક્તં વિશાલાક્ષિ શ્રૂયતાં વચનં મમ ॥
અસૌ ગચ્છતુ વિપ્રેંદ્રો મહાકાલવનોત્તમે

પત્તનેશ્વરપૂર્વે તુ તત્રાસ્તે લિંગમુત્તમમ્ ॥
પુત્રપ્રદં વિશાલાક્ષિ મહાપાતકનાશનમ્

મદીયં વચનં શ્રુત્વા ત્વયાપ્યુક્તો દ્વિજોત્તમઃ ॥
મહાકાલવનં ગચ્છ પુત્રાર્થમૃષિ સત્તમ ॥
તત્ર લિંગં સમારાધ્ય લપ્સ્યસે પુત્રમુત્તમમ્

ત્વયા સંપ્રેરિતો વિપ્રસ્તથેતિ કૃતનિશ્ચયઃ ॥
આશયા પરયા યુક્તઃ પુત્રકામો જગામ સઃ

તત્ર દૃષ્ટ્વા મહાલિંગં પુત્રદં પાપનાશનમ્ ॥
ભક્ત્યા સંસેવયામાસ તપસા દુષ્કરેણ તુ

અથ કેનાપિ કાલેન નિઃસૃતોઽહં ત્વયા સહ॥
લિંગમધ્યાદ્વરારોહે સ ચ પ્રોક્તો દ્વિજોત્તમઃ

શર્વોઽહમિતિ જાનીહિ બ્રૂહિ કિં કરવાણિ તે ॥
આવાં પુરા પ્રસન્નૌ તે જ્ઞાતં તવ વિચેષ્ટિતમ્

યમિચ્છસિ વરં બ્રહ્મંસ્તદદ્ય પ્રદદામિ તે ॥
મયા પ્રોક્તઃ પ્રસન્નેન મુનિઃ પરમવિસ્મિતઃ

પ્રહ્વઃ પ્રાહ સુહૃદયે સ હૃષ્ટો મુનિ સત્તમઃ ॥
અપત્યહેતોર્દેવેશૌ કિમલભ્યં ભવેન્મમ

મયા પ્રોક્તસ્તદા દેવિ મૃકણ્ડો મુનિસત્તમઃ ॥
અયોનિજસ્તે તનયો માનુષો વૈ ભવિ ષ્યતિ ॥
ઐશ્વર્યજ્ઞાનસંપન્નો દીર્ઘાયુઃ સર્વવિત્સુધીઃ

એતસ્મિન્નંતરે દેવિ પ્રાદુર્ભૂતો મહાતપાઃ ॥
પુત્રઃ પરમધર્માત્મા માર્કણ્ડેયો મહામુનિઃ ॥

સ જાતમાત્રો ધર્માત્મા તત્રૈવ તપસિ સ્થિતઃ ॥
દેવમારાધયામાસ સ તુષ્ટોઽથ વરં દદૌ

ત્વયાહં જાતમાત્રેણ તપસા તોષિતો યતઃ ॥
તસ્માત્ખ્યાતિં ગમિષ્યામિ ત્વન્નામ્ના દ્વિજસત્તમ

યે માં પશ્યંતિ વિપ્રેંદ્ર ભક્ત્યા પરમયા યુતાઃ ॥
પ્રાપ્નુવંતિ ગતિં નિત્યં તે સદાનંદ દાયિનીમ્

પ્રસંગાદ્યે ગમિષ્યંતિ તે સદા દુઃખવર્જિતાઃ ॥
દેવદેવં સમારાધ્ય મોદિષ્યંતિ હિ તે નરાઃ

ત્ર્યક્ષા ગણેશ્વરાઃ સિદ્ધાઃ સિદ્ધગંધર્વસેવિતાઃ ॥
તે ભવિષ્યંતિ સતતં મમ ભક્તાશ્ચ યે નરાઃ

યે માં સંપૂજયિષ્યંતિ હૃદ્યૈઃ પુષ્પૈઃ સુગંધિભિઃ ॥
દીર્ઘાયુષો ભવિષ્યંતિ સદા દુઃખવિવર્જિતાઃ

ઇત્યુક્તે તેન લિંગેન માર્કણ્ડેયો મહાતપાઃ ॥
તપશ્ચચાર તત્રૈવ મહાકાલવને સ્થિતઃ

પ્રભાવઃ કથિતો દેવિ માર્કંડેયેશ્વરસ્ય ચ ॥
શિવેશ્વરસ્ય દેવસ્ય માહાત્મ્યં શૃણુ સાંપ્રતમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવંત્યખણ્ડે ચતુરશીતિલિઙ્ગમાહાત્મ્યે માર્કંડેયેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ષટ્ત્રિશોઽધ્યાયઃ