સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 5.33-2

॥ શ્રીહર ઉવાચ ॥ ॥
ત્રયસ્ત્રિંશત્તમં દેવમાનંદેશ્વરમીશ્વરમ્ ॥
વિદ્ધિ પાપહરં પુણ્યં સર્વસંપત્કરં સદા

પુરા રાથંતરે કલ્પે બભૂવ પૃથિવીપતિઃ ॥
અનમિત્ર ઇતિ ખ્યાતઃ સાર્વભૌમો મહીતલે

ધર્માત્મા મહાત્મા ચ પરાક્રમધનો નૃપઃ ॥
અતીત્ય સર્વભૂતાનિ બભૌ ભાનુરિવાવ્યયઃ

સમઃ શત્રૌ ચ પુત્રે ચ મિત્રે ચ પરધર્મ્મવિત્ ॥
ગિરિભદ્રા ગિરેઃ પુત્રી તેનોઢા વરવર્ણિની

અતીવ વલ્લભા સા ચ પ્રાણેભ્યોઽપિ ગરીયસી ॥
આનંદ ઇતિ પુત્રોઽભૂત્તસ્ય જ્ઞાનરતઃ સુધીઃ

જાતમાત્રો નિજોત્સંગે સ્થિરમુલ્લાપ્ય વૈ પુનઃ ॥
પરિષ્વજતિ હાર્દેન ઉલ્લાપયતિ પુનઃપુનઃ

સ જાતિસ્મરણો જાતો માતુરુત્સંગમાસ્થિતઃ ॥
જહાસ ચ તદા માતા સંક્ષુબ્ધા વાક્યમવ્રવીત્

ભીતાસ્મિ કિમિદં વત્સ હાસો યદ્વદને તવ ॥
અકાલબોધઃ સંજાતઃ કિંસ્વિત્પશ્યસિ શોભનમ્

ઇત્યુક્તો માતરં પ્રાહ સર્વોઽપિ સ્વાર્થમીહતે ॥
માં નેતુમિચ્છતિ પુરો માર્જારી કિં ન પશ્યસિ ॥
અંતર્ધાનગતા ચેયં દ્વિતીયા જાતહારિણી

પુત્રપ્રીત્યા ચ માતસ્ત્વમતઃ સ્વાર્થં સમીહસે ॥
ઉલ્લાપ્યોલ્લાપ્ય બહુશઃ પરિષ્વજસિ માં બત

ઉદ્ભૂતે બાલકે સ્નેહાત્સંભ્રમાત્સ્ત્રીજનોઽપ્યયમ્ ॥
તતોયમાગતો હાસઃ શૃણુ ચાપ્યત્ર કારણમ્ ॥

સ્વાર્થે પ્રસક્તા માર્જારી લોલુપા મામવેક્ષતે ॥
તથાંતર્દ્ધાનગા ચેયં દ્વિતીયા જાતહારિણી

ત્વં તુ ક્રમેણોપભોગ્યં મત્તઃ ફલમભીપ્સસિ ॥
ન માં જાનાસિ કોઽપ્યેવં ન વૈ ચોપકૃતં મયા

સંગતિર્નાતિ બાલાનાં પંચસપ્તદિનાત્મકમ્ ॥
તથાપિ સ્નિહ્યસિ પ્રીત્યા પરિષ્વ જસિ સંતતમ્

તતેતિ વત્સ ભો ભદ્ર ઇત્યલીકં બ્રવીષિ મામ્ ॥
પુત્રસ્ય વચનં શ્રુત્વા ક્રુદ્ધા માતાઽબ્રવીદિદમ્

નાહં ત્વામુપકારાર્થં વત્સ પ્રીત્યા પરિષ્વજે ॥
સ્વાર્થો મયા પરિત્યક્તો યસ્ત્વત્તો મે ભવિષ્યતિ

ઇત્યુક્ત્વા સા તમુત્સૃજ્ય નિષ્ક્રાંતા સૂતિકાગૃહાત્ ॥
જહાર તત્પરિત્યક્તં સા તદા જાતહારિણી

સા હૃત્વા તં તદા બાલં પૂર્વજાતિસ્મરં પ્રિયે ॥
હૈમિન્યાઃ શયને ન્યસ્યદ્વિક્રાંતસ્ય મહીભૃતઃ

મત્વા સ્વકીયં પુત્રં તુ વિક્રાંતેન મહીભૃતા ॥
કૃતં વૈ નામકરણમાનંદ ઇતિ વિશ્રુતમ્

વિક્રાંતસ્ય સુતો નીતો બોધસ્ય ચ દ્વિજન્મનઃ ॥
ચૈત્રનામા કૃતસ્તેન સંસ્કૃતો વેદમંત્રકૈઃ

તૃતીયં ભક્ષયામાસ બોધપુત્રં નિશાચરી॥
જાતિસ્મરોઽપ્યથાનંદઃ કૃતોપનયનસ્તદા

ગુરુણા સમનુજ્ઞાતં ક્રિયતામભિવાદનમ્ ॥
જનન્યાઃ પ્રાગુપસ્થાનમિત્યુક્તો વાક્યમબ્રવીત્

વંદ્યા મે કતમા માતા જનિત્રી પાલિની ચ વા ॥
આનંદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ગુરુર્વચનમબ્રવીત્

નન્વિયં તે મહાભાગ જનિત્રી જનકાત્મજા ॥
વિક્રાંતસ્યાગ્રમહિષી હૈમિનીનામ નામતઃ

॥ ॥ આનંદ ઉવાચ ॥ ॥
ચૈત્રસ્ય પ્રસવિત્રીયં ચૈત્રોઽયં દ્વિજવેશ્મનિ ॥
સંસ્કૃતો બ્રાહ્મણૈર્મંત્રૈર્ગિરિભદ્રાસુતસ્ત્વહમ્

ગુરુરાહ તતઃ કસ્ત્વં ચૈત્રઃ કો વા ત્વયોચ્યતે ॥
તતઃ સ કથયામાસ પૂર્વવૃત્તાંતમાદિતઃ

॥ ગુરુરુવાચ ॥ ॥
અતીવ ગહનં વત્સ સંકટં મહદાગતમ્ ॥
ન વેદ્મિ કિંચિન્મોહેન ભ્રમંતિ મમ બુદ્ધયઃ

॥ આનંદ ઉવાચ ॥ ॥
મોહસ્યાવસરઃ કોઽત્ર જગત્યેવં વ્યવસ્થિતઃ ॥
કઃ કસ્ય પુત્રો વિપ્રર્ષે કો વા કસ્ય ન બાંધવઃ

અતઃ સંસારતા હંતિ સંસારં પ્રાણિનામિહ ॥
મહામોહહતં ચેતશ્ચિત્રમત્ર કથં ગુરો

બ્રહ્મપુત્રસ્ય દુષ્ટસ્ય દુઃસહસ્ય સુતા ભુવિ ॥
જાતહારિણિકાનામ પરિવર્ત્તયતે સુતાન્

માતૃદ્વયં મયા પ્રાપ્તમસ્મિન્નેવ હિ જન્મનિ ॥
માતૃદ્વયમથો પ્રાપ્તં જાતિં સંસ્મરતા સતા

સોઽહં તપઃ કરિષ્યામિ ચૈત્ર આનીયતામિતિ ॥
તતઃ સુવિસ્મિતો રાજા સભાર્યઃ સહ બંધુભિઃ

તસ્માન્નિવર્ત્ત્ય મમતા મનુમેને ચ તં પ્રતિ ॥
ચૈત્રમાનીય તનયં રાજ્યયોગ્યં ચકાર સઃ

સન્માન્ય બ્રાહ્મણં યેન પુત્રબુદ્ધ્યા સ પાલિતઃ ॥
સોઽપ્યાનંદસ્તપસ્તેપે મહાકાલવને શુભે

ઇંદ્રેશ્વરસ્ય દેવસ્ય પશ્ચિમે લિંગમુત્તમમ્ ॥
ભક્ત્યા હ્યારાધયામાસ તપસા દુષ્કરેણ તુ

તપસ્યંતં તતસ્તં તુ દેવઃ પ્રાહ શુચિસ્મિતે ॥
કિમર્થં તપ્યસે વત્સ તપસ્તીવ્રં બ્રવીમિ તે

મનુના ભવતા ભાવ્યં ષષ્ઠેન વ્રજ તત્કુરુ ॥
અલં તે તપસા તસ્મિંસ્તતો મુક્તિમવાપ્સ્યસિ

ઇત્યુક્તો દેવદેવેન તથેત્યાહ મહામતિઃ ॥
બભૂવ સ મનુર્દેવિ બ્રહ્મતુલ્યો મહાયશાઃ

પુત્રાનુત્પાદયામાસ લિંગસ્યાસ્ય સમર્ચનાત્ ॥
કૃતં નામ તદા દેવૈરાનંદેશ્વરમુત્તમમ્

આનંદેન યતઃ પ્રાપ્તા સિદ્ધિર્દેવિ સુદુર્લ્લભા ॥
અતો નામ સુવિખ્યાતમાનંદેશ્વરમીક્ષ્યતામ્

યે પશ્યંતિ વિશાલાક્ષિ આનંદેશ્વરમીશ્વરમ્ ॥
તે પુત્રપૌત્રસંપન્ના ભવિષ્યંતિ મહીતલે

યેષાં ક્ષીણં નૃણાં પાપં કોટિજન્મશતોદ્ભવમ્ ॥
તેષાં ભવતિ સા ભક્તિરાનંદેશ્વરદર્શનાત્

તદૈવ પુરુષો મુક્તો જન્મમૃત્યુજરાદિભિઃ ॥
યદા પશ્યતિ દેવેશમાનંદેશ્વરસંજ્ઞકમ્

મયોક્તં મુક્તિદં નૃણામાનન્દેશ્વરદર્શનમ્ ॥
સ્વર્ગાપવર્ગદં દેવમાનંદં લિંગમુત્તમમ્ ॥
અત્ર દેવૈર્વિશાલાક્ષિ પૂજિતં લિંગમુત્તમમ્ ॥

એષ તે કથિતો દેવિ પ્રભાવઃ પાપનાશનઃ ॥
આનંદેશ્વરદેવસ્ય શૃણુ ત્વં કંથડેશ્વરમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે ચતુરશીતિલિઙ્ગમાહાત્મ્ય આનંદેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ત્રયસ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ