સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 5.31-2

॥ શ્રીમહાદેવ ઉવાચ ॥ ॥
એકત્રિંશત્તમં વિદ્ધિ દેવં ખંડેશ્વરં પ્રિયે ॥
સંપૂર્ણં જાયતે યસ્ય દર્શાદ્દાનવ્રતાદિકમ્

આસીત્ત્રેતાયુગે દેવિ ભદ્રાશ્વોનામ પાર્થિવઃ ॥
યસ્ય નામ્નાઽભવદ્વર્ષં ભદ્રાશ્વંનામ નામતઃ

તસ્યાગસ્ત્યઃ કદાચિત્તુ ગૃહમાગમ્ય સત્તમઃ ॥
ઉવાચ સપ્તરાત્રં તુ વસામિ ભવતો ગૃહે

તં રાજા શિરસા નત્વા સ્વાસ્યતામિત્યભાષત ॥
તસ્ય કાંતિમતીનામ ભાર્યા પરમશોભના

તસ્યાસ્તેજઃ સમભવદ્દ્વાદશાદિત્યસંનિભમ્ ॥
સપત્નીનાં શતં તસ્યા વિદ્યતે વરવર્ણિનિ

તા દાસ્ય ઇવ કર્માણિ કુર્વંત્યહરહઃ સદા ॥
કાંતિમત્યાઃ પ્રભાવેન ભયોત્ત્ર સ્તાઃ સુલોચનાઃ

તામગસ્ત્યસ્તથા દૃષ્ટ્વા તન્મુખાસક્તલોચનામ્ ॥
એવંભૂતાં તથા દૃષ્ટ્વા રાજ્ઞીં પરમશોભનામ્ ॥
સાધુસાધુ જગન્નાથેત્યગસ્ત્યઃ પ્રાહ હર્ષિતઃ

દ્વિતીયે દિવસેપ્યેવં રાજ્ઞીં દૃષ્ટ્વા મહાપ્રભામ્ ॥
અહો હ્યંગનયા મુષ્ટં જગદેતચ્ચરાચરમ્

ઇત્યગસ્ત્યો દ્વિતીયેઽહ્નિ રાજ્ઞીં દૃષ્ટેત્યુવાચ હ ॥
તૃતીયેઽહ્નિ ચ તાં દૃષ્ટ્વા પુનરેવમુવાચ હ

અહો મૂઢા ન જાનંતિ લિંગમાહાત્મ્યમુત્તમમ્ ॥
મહાકાલવને ક્ષેત્રે ચ્યવનેશસ્ય પૂર્વતઃ

ખંડવ્રતાનિ જાયંતે પૂર્ણાનિ દર્શનાદ્યદઃ ॥
ચતુર્થે દિવસે હસ્તાવુત્ક્ષિપ્ય પુનરબ્રવીત્

સાધુસાધુ જગન્નાથ સાધુ ભદ્રાશ્વ સુવ્રત ॥
પંચમે દિવસેઽપ્યેવં ષષ્ઠે ચૈવ પુનઃપુનઃ

નૃત્યંતં સપ્તમે દૃષ્ટ્વા દિને પત્ન્યા સમન્વિતઃ ॥
પ્રોવાચ ચૈનં રાજા સ વિસ્મિતેનાંતરાત્મના ॥
કિં હર્ષકારણં બ્રહ્મન્યેન નૃત્યસમન્વિતઃ

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
અહો ભૂપાલ મૂઢસ્ત્વં મહામૂર્ખાશ્ચ મંત્રિણઃ ॥
અહો પુરોહિતો મુગ્ધો યે ન જાનંતિ મે મતમ્

ઈદૃશા અપિ જાયંતે રાજાનો યસ્ય દર્શનાત્ ॥
એવમુક્તસ્તતો રાજા કૃતાંજલિરભાષત

ન જાનીમો વયં બ્રહ્મન્નભિપ્રાયં તવાધુના ॥
કથયસ્વ મહાભાગ યદ્યનુગ્રહકૃદ્ભવાન્

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
ઇયં રાજ્ઞી ત્વદીયાભૂદ્દાસી વૈશ્યસ્ય વૈદિશે ॥
નગરે હરિદત્તસ્ય ત્વમસ્યાઃ પતિરેવ ચ ॥
ખંડવ્રતપ્રભાવેન જાતઃ કર્મકરો ભવાન્

સ ચ વૈશ્યો મહાકાલે ગત્વા દેવં મહેશ્વરમ્॥
અર્ચયામાસ વિવિવદ્ગંધપુષ્પાદિભિઃ શુભૈઃ

અભ્યર્ચ્ય તુ ગૃહં યાવદ્ભવંતૌ રક્ષપાલકૌ ॥
તતઃ કાલેન મહતા મૃતૌ દ્વાવપિ દંપતી

તેન પુણ્યેન તે જન્મ પ્રિયવ્રતગૃહેઽભવત્ ॥
ઇયં ચ પત્ની તે જાતા પુરા વૈશ્યપ્રદાસિકા

પરકીયપ્રસંગેન સંજાતા ભૂભિરુત્તમા ॥
રાજ્યં પત્ની સુતા સાધુરિત્યુક્તં વચનં મયા

તસ્ય દેવસ્ય માહાત્મ્યાદ્યજંતં વિવિધૈર્મખૈઃ ॥
પશ્યામિ ત્વાં મહીપાલ ભૂપાલશતવેદિતમ્

અતઃ સાધુપુરા પ્રોક્તં મયા તવ મહીપતે

ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા કુંભયોનેર્મહાત્મનઃ ॥
મહાકાલવને ગંતું મતિં ચક્રે મહીપતિઃ ॥
તતઃ સાંતઃપુરઃ પ્રાયાત્તેન સાર્દ્ધં મહર્ષિણા

અગસ્ત્યકથિતં લિંગં દદર્શ શ્રદ્ધયા પુનઃ ॥
પૂજયામાસ વિધિવત્પત્ન્યા સાર્દ્ધં મહીપતિઃ

તતસ્તુષ્ટસ્તદા દેવો નૃપં પ્રાહામિતદ્યુતિઃ ॥
મનોઽભીષ્ટં તપસ્તેસ્તુ ભોગમૈશ્વર્યમેવ ચ

કુલં પ્રભાવં સૌભાગ્યં દીર્ઘમાયુરરોગિતામ્ ॥
નિઃસપત્નં તતો રાજ્યં કૃત્વા સ્વર્ગમવાપ્સ્યતિ

ઇત્યુક્તો દેવદેવેન્ ગતોઽસૌ વિષયં સ્વકમ્ ॥
નિષ્કંટકં તતો રાજ્યં કૃત્વા સ્વર્ગં ગતઃ પ્રિયે

અનેકજન્મચરિતં ખંડવ્રતકદમ્બકમ્ ॥
સંપૂર્ણમભવદ્દેવિ લિંગસ્યાસ્ય પ્રભાવતઃ

અતઃ ખણ્ડેશ્વરો દેવો વિખ્યાતો ભુવનત્રયે ॥
યે પશ્યંતિ નરા દેવિ દેવં ખણ્ડેશ્વરં શિવમ્

ખણ્ડવ્રતાનિ પૂર્ણાનિ તેષામાશુ ભવંતિ હિ ॥
તપઃખણ્ડં વ્રતે ખણ્ડં દાનખંડં ચ યત્કૃ તમ્॥
તત્સર્વં પૂર્ણતાં યાતિ શ્રીખંડેશ્વરદર્શનાત્

દૃષ્ટ્વા ખંડેશ્વરં દેવં પાપવિઘ્નૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥
સપ્તજન્મકૃતૈર્દેવિ મનોવાક્કાયકર્મભિઃ

દૃષ્ટ્વા ખણ્ડેશ્વરં દેવં કૃતકૃત્યત્વમાપ્યતે ॥
તસ્ય નશ્યતિ દૌર્ભાગ્યં સપ્તજન્મોદ્ભવં પ્રિયે

ખંડેશ્વરેઽર્ચિતે દેવે સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ॥
સંતુષ્ટા વરદાશ્ચૈવ ભવંતિ વરવર્ણિનિ

દેવં ખંડેશ્વરં યે વૈ યજંતિ શ્રદ્ધયા પ્રિયે ॥
પુણ્યૈર્નાનાવિધૈઃ સ્નાનૈઃ સુગન્ધૈશ્ચ વિશેષતઃ

ધૂપ દીપૈર્નમસ્કારૈર્જપૈઃ સ્તોત્રૈઃ પૃથગ્વિધૈઃ ॥
તે સર્વે કામસંપન્નાઃ શ્રીમન્તો રાજ્યસંયુતાઃ

દીર્ઘાયુષઃ શુભાચારા જાયંતે દેહિનોઽમલાઃ ॥
અતિ શ્રેષ્ઠા ગતિસ્તેષાં વિશોકા નિત્યમક્ષયાઃ ॥
ખંડેશ્વરપ્રસાદેન જાયંતે નાત્ર સંશયઃ

એતે ચ વિષ્ણુબ્રહ્મેંદ્રકુવેરદહનાદયઃ ॥
પરાં સિદ્ધિં સુસંપ્રાપ્તાઃ ખંડેશ્વરસમર્ચનાત્

એષ તે કથિતો દેવિ પ્રભાવઃ પાપનાશનઃ ॥
ખંડેશ્વરસ્ય દેવસ્ય શૃણુ વૈ પત્તનેશ્વરમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવંત્યખંડે ચતુરશીતિલિઙ્ગમાહાત્મ્યે ખણ્ડે શ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામૈકત્રિંશોઽધ્યાયઃ ॥