સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 5.29-2

॥ શ્રીહર ઉવાચ ॥ ॥
એકોનત્રિંશતં વિદ્ધિ દેવં રામેશ્વરં પ્રિયે ॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ મુચ્યતે બ્રહ્મહત્યયા

પુરા ત્રેતાયુગે દેવિ રામઃ શસ્ત્રભૃતાં વરઃ ॥
શૂરઃ સર્વગુણોપેતઃ પિતૃભક્તો બભૂવ હ

રેણુકાગર્ભસંભૂતઃ સ્વયં રામો બભૂવ હ ॥
વિષ્ણુરેવાવતીર્ણોઽસૌ ભૃગોઃ શાપાત્સુદુસ્તરાત્

સ કદાચિન્નિયુક્તોઽસૌ મુનિના જમદગ્નિના ॥
શિરશ્છિન્ધીત્યુવાચેદં માતુસ્તે વિપુલં સુત

સ પિતુર્વચનં શ્રુત્વા ભ્રાતૄણાં માતુરેવ ચ ॥
શિરાંસિ ચિચ્છિદે રામો જમદગ્નિર્વરં દદૌ

સર્વેષાં પૃથિવીશાનાં ત્વમજેયો ભવિષ્યસિ ॥
સર્વક્ષયકરો ભાવી ન ચિરાદેવ ભાર્ગવ

ગૃહાણ પરશું પુત્ર વહ્નિજ્વાલોદ્ભવં દૃઢમ્॥
અનેન શિતશસ્ત્રેણ તતઃ ખ્યાતો ભવિ ષ્યતિ

અથ કેનાપિ કાલેન કાર્ત્તવીર્યાર્જુનો નૃપઃ ॥
હૈહયાનાં કુલે જાતઃ સહસ્રબાહુવિશ્રુતઃ

જઘાન જમદગ્નિં તુ કામધેનુકૃતે કુધીઃ ॥
પિતરં નિહતં દૃષ્ટ્વા રામઃ કુદ્ધોઽબ્રવીદિદમ્

અથ પશ્યંતુ મે વીર્યં ત્રયો લોકાઃ સનાતનમ્ ॥
સ ચ પશ્યતુ દુર્બુદ્ધિર્બ્રહ્મહા કૃતવીર્યજઃ

મત્પિતા નિહતો યેન સત્કર્મનિરતઃ સદા ॥
તસ્ય બાહુસહસ્રં તુ છેત્સ્યામીહ ન સંશયઃ

ઇત્યુક્ત્વા ક્રોધરક્તાક્ષઃ કાર્ત્તવી ર્યાર્જુનં ભુવિ ॥
ધર્ષયિત્વા યથાકામં ક્રોશમાનં પુનઃપુનઃ

કૃત્સ્નં બાહુસહસ્રં ચ ચિચ્છેદ ભૃગુનંદનઃ ॥
પરશ્વધેન તીક્ષ્ણેન જ્ઞાતિભિઃ સહિતં તદા

રથસ્થં પાતયામાસ જઘાન નૃપતિં પ્રિયે ॥
ત્રિઃસપ્તકૃત્વઃ પૃથિવી તેન નિઃક્ષત્રિયા કૃતા

કૃત્વા નિઃક્ષત્રિયાં ચૈવ ભાર્ગવઃ સ મહાબલઃ ॥
સર્વપાપવિનાશાય વાજિમેધેન ચેષ્ટવાન્

તસ્મિન્યજ્ઞે મહાદાને દક્ષિણાં ભૃગુનંદનઃ ॥
મારીચાય દદૌ પ્રીતઃ કશ્યપાય વસુન્ધરામ્

વારુણાંસ્તુરગાઞ્છુભ્રાન્રથં ચ રથિનાં વરઃ ॥
હિરણ્યમક્ષયં ધેનૂર્ગજેંદ્રાશ્ચ મહામતિઃ

તદા તસ્મિન્મહાયજ્ઞે વાજિમેધે મહાયશાઃ ॥
તથાપિ ન ગતા હત્યા હ્યનેકપ્રાણિસંભવા

એવં કિલ પુરાણેષુ સર્વાગમભિદાદિષુ ॥
વિશ્વસ્તઘાતિનાં ચૈવ નિષ્કૃતિઃ શ્રૂયતે યથા

અશ્વમેધેન યજ્ઞેન બ્રહ્મહત્યા વિનશ્યતિ ॥
અથવા દ્વાદશાબ્દેન યદ્યેકાઽઽસ્યા કૃતા ભુવિ

મયા પુનર્નૃશંસેન બહવઃ પ્રાણિનો હતાઃ ॥
વિશ્વસ્તાશ્ચ પ્રમત્તાશ્ચ ગર્ભસ્થાશ્ચ પુનઃપુનઃ

સ્ત્રિયો વૃદ્ધાશ્ચ બાલાશ્ચ માતા ચૈવ વિશેષતઃ ॥
ઇતિ દુઃખાન્વિતો રામો વિષાદં પરમં ગતઃ

ચિંતયિત્વા મુહૂર્તં તુ ગતો રૈવતકં ગિરિમ્ ॥
તથા તપો ઽતપદ્ધોરં બહૂન્વર્ષગણાન્પ્રિયે

તથાપિ ન ગતા હત્યા હ્યનેકપ્રાણિસંભવા ॥
અથ રામો જગામાથ મહેન્દ્રે મલયે તથા

સહ્યે હિમાલયે રમ્યે પુણ્યે બદરિકાશ્રમે ॥
ચરિત્વા પર્વતાન્સર્વાન્સ્નાનાર્થં નર્મદાં યયૌ

યમુનાં ચંદ્રભાગાં ચ ગંગાં ત્રિપથગામિનીમ્ ॥
ઇરાવતીં વિતસ્તાં ચ પરાં ચર્મણ્વતીં શુભામ્

વિશાલાં કપિલાં દુર્ગાં ગંભીરાં ગોમતીં શિવામ્ ॥
ગોદાવરીં દશાર્ણાં ચ પુણ્યાં ભીમરથીં તથા

ગયાં ચૈવ કુરુક્ષેત્રં નૈમિષં પુષ્કરં તથા ॥
અટ્ટહાસં પ્રભાસં ચ કેદારમમરેશ્વરમ્

કૃતયાત્રોઽપિ દુઃખાર્ત્તશ્ચિંતયામાસ ભાર્ગવઃ ॥
ન નૂનં તીર્થમાહાત્મ્યં દૃશ્યતે ભુવિ સાંપ્રતમ્

ન ગતા બ્રહ્મહત્યા મે કૃતો ધર્મો નિરર્થકઃ ॥
મિથ્યા તત્કથ્યતે શાસ્ત્રે તીર્થદાનાદિભિઃ શુભૈઃ ॥
યદિ સ્યાત્સત્યમેતચ્ચ નષ્ટં જાતં કથં મમ

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ નારદો મુનિપુંગવઃ ॥
આજગામ તમુદ્દેશં યત્ર રામો વ્યવસ્થિતઃ ॥

વિષણ્ણવદનો દીનશ્ચિંતયાનઃ પુનઃપુનઃ ॥
દૃષ્ટ્વા તથાવિધો રામઃ પ્રત્યુવાચાથ નારદમ્

ભોભો નારદ દેવર્ષે શૃણુ મે પરમં વચઃ ॥
જનની નિહતા પૂર્વં પિતુર્વાક્યાહિજોત્તમ

પિતુઃ પરાભવાદ્ભૂમૌ ભૃમિપાલા મયા હતાઃ ॥
ગર્ભા વિદારિતાઃ સ્ત્રીણાં બાલા વૃદ્ધાશ્ચ યોષિતઃ

નિરંતરા હતા લોકા વિશોકેનાદયાલુના ॥
પશ્ચાદ્ધૃણા સમુત્પન્ના પરલોકં મમેક્ષતઃ

યજ્ઞઃ કૃતોઽશ્વમેધશ્ચ દત્તં દાનમનેકધા॥
સ્નાતોહં સર્વતીર્થેષુ સર્વપ્રસ્રવણેષુ ચ

પર્વતેષુ તપસ્તપ્તં હુતં જપ્તં નિરંતરમ્॥
બ્રહ્મહત્યાવિનાશાર્થંં કિં કિં નાત્ર મયા કૃતમ્

પરં નૈવ ગતા હત્યા તસ્માત્સર્વં નિરર્થકમ્

ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા નારદો ભગવાનૃષિઃ ॥
પ્રત્યુવાચ હિતં સત્યં ચિરં ધ્યાત્વા વચસ્તદા ॥
ભોભો રામ કિમાત્માનં ન સ્મરસ્યધુના હરિમ્

ત્વયૈવ કથિતં પૂર્વં બ્રહ્મહત્યાવિનાશનમ્ ॥
મહાકાલવને ક્ષેત્રે ક્ષેત્રાણામુત્તમં પરમ્ ॥
તસ્મિન્ક્ષેત્રે મહાલિંગં બ્રહ્મહત્યાવિનાશનમ્

જટેશ્વરો મહાભાગ વિદ્યતે સર્વસિદ્ધિદમ્ ॥
કૃતાવતાર રામ ત્વં તત્ર ગચ્છાવિલંબિતમ ॥
નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સ્મૃત્વા ક્ષેત્રમનુત્તમમ્

જગામ ત્વરિતં દેવિ મહાકાલવને તતઃ ॥
લિંગમારાધયામાસ તતો હત્યા ગતા ક્ષયમ્ ॥
લિંગમધ્યાદહં દેવિ પ્રસન્નો નિર્ગતસ્તદા

જામદગ્ન્યો મયા પ્રોક્તઃ કાંતકામં દદામ્યહમ્ ॥
સ પ્રોવાચ તતો રામો ભક્તિનમ્રાત્મકંધરઃ ॥

ત્વત્પાદપંકજે ભૂયાદ્ભક્તિર્મે વિપુલા સદા ॥
વરમેતં પ્રયચ્છાદ્ય યદિ તુષ્ટો મહેશ્વર

ઇત્યુક્તોઽહં તદા તેન યથા તુષ્ટેન પાર્વતિ ॥
તસ્મૈ દત્તા મયાભીષ્ટા વરા કીર્ત્તિકરા સ્થિતિઃ

અદ્યપ્રભૃતિ તે નામ્ના દેવઃ ખ્યાતો ભવિષ્યતિ ॥
તદા રામેશ્વર ઇતિ ત્રિષુ લોકેષુ ગીયતે

ભક્ત્યા યે પૂજયિષ્યંતિ દેવં રામેશ્વરં પરમ્ ॥
આજન્મપ્રભવં પાપં તેષાં ન૩યતિ તત્ક્ષણાત્

સ એવ પુણ્યવાન્પૂજ્ય ઇહ લોકે પરત્ર ચ ॥
યઃ પશ્યતિ નરો ભક્ત્યા દેવં રામેશ્વરં શિવમ્

યેઽનુમોદંતિ દેવસ્ય દર્શનં યજનં તથા ॥
તેઽપિ પાપવિનિર્મુક્તાઃ પ્રયાંતિ મમ મંદિરમ્ ॥

યચ્ચાપિ પાતકં ઘોરં બ્રહ્મહત્યાસહસ્રકમ્ ॥
તત્પાપં વિલયં યાતિ રામેશ્વરસમર્ચનાત્

દુષ્પ્રાપ્યં યત્ફલં વિપ્રૈર્વાજપેયાદિભિર્મખૈઃ ॥
પ્રાપ્યતે તત્સુખેનૈવ શ્રીરામેશ્વરદર્શનાત્

યે હતાભિમુખાઃ શૂરા ગોવિપ્રાર્થે રણાજિરે॥
ગતિરભ્યધિકા તેભ્યો દૃષ્ટ્વા રામેશ્વરં શિવમ્ ॥

જિતાસ્તેન સદા લોકા રામેણેવ જગત્ત્રયમ્ ॥
દૃષ્ટં યેન સદા ભક્ત્યા લિંગં રામેશ્વરં શિવમ્

એષ તે કથિતો દેવિ પ્રભાવઃ પાપનાશનઃ ॥
રામેશ્વરસ્ય દેવસ્ય શૃણુ ત્વં ચ્યવનેશ્વરમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવંત્ય ખણ્ડે ચતુરશીતિલિંગમાહાત્મ્યે રામેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનં નામૈકોનત્રિંશોધ્યાયઃ