સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 5.1-3

શ્રીગણેશાય નમઃ

ઓં નમઃ શ્રીપુરુષોત્તમાય ।
ઓં નમઃ શ્રીનર્મદાયૈ ।
ઓં નમો હરિહરહિરણ્યગર્ભેભ્યો નમો વ્યાસવાલ્મીકિશુકપરાશરેભ્યો નમો ગુરુગોબ્રાહ્મણેભ્યઃ ।
ઓં મજ્જન્માતઙ્ગગણ્ડચ્યુતમદમદિરામોદમત્તાલિમાલં સ્નાનૈઃ સિદ્ધાઙ્ગનાનાં કુચયુગવિગલત્કુઙ્કુમાસઙ્ગપિઙ્ગમ્ ।
સાયં પ્રાતર્મુનીનાં કુસુમચયસમાચ્છન્નતીરસ્થવૃક્ષં પાયાદ્વો નર્મદામ્ભઃ કરિમકરકરાક્રાન્તરહંસ્તરંગમ્

ઉભયતટપુણ્યતીર્થા પ્રક્ષાલિતસકલલલોકદુરિતૌઘા ।
દેવમુનિમનુજવન્દ્યા હરતુ સદા નર્મદા દુરિતમ્

નાશયતુ દુરિતમખિલં ભૂતં ભવ્યં ભવચ્ચ ભુવિ ભવિનામ્ ।
સકલપવિત્રિ તવ સુધા પુણ્યજલા નર્મદા ભવતિ

તટપુલિનં શિવદેવા યસ્યા યતયોઽપિ કામયન્તે વા ।
મુનિનિવહવિહિતસેવા શિવાય મમ જાયતાં રેવા

નારાયણં નમસ્કૃત્વા નરં ચૈવ નરોત્તમમ્ ।
દેવીં સરસ્વતીં વ્યાસં તતો જયમુદીરયેત્

નૈમિષે પુણ્યનિલયે નાનાઋષિનિષેવિતે ।
શૌનકઃ સત્રમાસીનઃ સૂત પપ્રચ્છ વિસ્તરાત્

મન્યેઽહં ધર્મનૈપુણ્યં ત્વયિ સૂત સદાર્ચિતમ્ ।
પુણ્યામૃતકથાવક્તા વ્યાસસશિષ્યસ્ત્વમેવ હિ

અતસ્ત્વાં પરિપૃચ્છામિ ધર્મતીર્થાશ્રયં કવે ।
બહૂનિ સન્તિ તીર્થાનિ બહુશો મે શ્રુતાનિ ચ

શ્રુતા દિવ્યનદી બ્રાહ્મી તથા વિષ્ણુનદી મયા ।
તૃતીયા ન મયા ક્વાપિ શ્રુતા રૌદ્રી સરિદ્વરા

તાં વેદગર્ભાં વિખ્યાતાં વિબુધૌઘાભિવન્દિતામ્ ।
વદ મે ત્વં મહાપ્રાજ્ઞ તીર્થપૂગપરિષ્કૃતામ્

કં દેશમાશ્રિતા રેવા કથં શ્રીરુદ્રસંભવા ।
તત્સંશ્રિતાનિ તીર્થાનિ યાનિ તાનિ વદસ્વ મે

સૂત ઉવાચ -
સાધુ પૃષ્ટં કુલપતે ચરિત્રં નર્મદાશ્રિતમ્ ।
ચિત્રં પવિત્રં દોષઘ્નં શ્રુતમુક્તં ચ સત્તમ

વેદોપવેદવેદાઙ્ગાદીન્યભિવ્યસ્ય પૂરિતઃ ।
અષ્ટાદશપુરાણાનાં વક્તા સત્યવતીસુતઃ

તં નમસ્કૃત્ય વક્ષ્યામિ પુરાણાનિ યથાક્રમમ્ ।
યેષામભિવ્યાહરણાદભિવૃદ્ધિર્વૃષાયુષોઃ

શ્રુતિઃ સ્મૃતિશ્ચ વિપ્રાણાં ચક્ષુષી પરિકીર્તિતે ।
કાણસ્તત્રૈકયા હીનો દ્વાભ્યામન્ધઃ પ્રકીર્તિતઃ

શ્રુતિસ્મૃતિપુરાણાનિ વિદુષાં લોચનત્રયમ્ ।
યસ્ત્રિભિર્નયનૈઃ પશ્યેત્સોઽંશો માહેશ્વરો મતઃ

આત્મનો વેદવિદ્યા ચ ઈશ્વરેણ વિનિર્મિતા ।
શૌનકીયા ચ પૌરાણી ધર્મશાસ્ત્રાત્મિકા ચ યા

તિસ્રો વિદ્યા ઇમા મુખ્યાઃ સર્વશાસ્ત્રવિનિર્ણયે ।
પુરાણં પઞ્ચમો વેદ ઇતિ બ્રહ્માનુશાસનમ્

યો ન વેદ પુરાણં હિ ન સ વેદાત્ર કિંચન ।
કતમઃ સ હિ ધર્મોઽસ્તિ કિં વા જ્ઞાનં તથાવિધમ્

અન્યદ્વા તત્કિમત્રાહ પુરાણે યન્ન દૃશ્યતે ।
વેદાઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ પૂર્વં પુરાણે નાત્ર સંશયઃ

બિભેત્યલ્પશ્રુતાદ્વેદો મામયં પ્રતરિષ્યતિ ।
ઇતિહાસપુરાણૈશ્ચ કૃતોઽયં નિશ્ચયઃ પુરા

આત્મા પુરાણં વેદાનાં પૃથગંગાનિ તાનિ ષટ્ ।
યચ્ચ દૃષ્ટં હિ વેદેષુ તદ્દૃષ્ટં સ્મૃતિભિઃ કિલ

ઉભાભ્યાં યત્તુ દૃષ્ટં હિ તત્પુરાણેષુ ગીયતે ।
પુરાણં સર્વશાસ્ત્રાણાં પ્રથમં બ્રહ્મણઃ સ્મૃતમ્

અનન્તરં ચ વક્ત્રેભ્યો વેદાસ્તસ્ય વિનિર્ગતાઃ ।
પુરાણમેકમેવાસીદસ્મિન્ કલ્પાન્તરે મુને

ત્રિવર્ગસાધનં પુણ્યં શતકોટિપ્રવિસ્તરમ્ ।
સ્મૃત્વા જગાદ ચ મુનીન્પ્રતિ દેવશ્ચતુર્મુખઃ

પ્રવૃત્તિઃ સર્વશાસ્ત્રાણાં પુરાણસ્યાભવત્તતઃ ।
કાલેનાગ્રહણં દૃષ્ટ્વા પુરાણસ્ય તતો મુનિઃ

વ્યાસરૂપં વિભુઃ કૃત્વા સંહરેત્સ યુગે યુગે ।
અષ્ટલક્ષપ્રમાણે તુ દ્વાપરે દ્વાપરે સદા

તદષ્ટાદશધા કૃત્વા ભૂલોકેઽસ્મિન્ પ્રભાષ્યતે ।
અદ્યાપિ દેવલોકે તચ્છતકોટિપ્રવિસ્તરમ્

તથાત્ર ચતુર્લક્ષં સંક્ષેપેણ નિવેશિતમ્ ।
પુરાણાનિ દશાષ્ટૌ ચ સામ્પ્રતં તદિહોચ્યતે ।
નામતસ્તાનિ વક્ષ્યામિ શૃણુ ત્વમૃષિસત્તમ

સર્ગશ્ચ પ્રતિસર્ગશ્ચ વંશો મન્વન્તરાણિ ચ ।
વંશાનુચરિતં ચૈવ પુરાણં પઞ્ચલક્ષણમ્

બ્રાહ્મં પુરાણં તત્રાદ્યં સંહિતાયાં વિભૂષિતમ્ ।
શ્લોકાનાં દશસાહસ્રં નાનાપુણ્યકથાયુતમ્

પાદ્મં ચ પઞ્ચપઞ્ચાશત્સહસ્રાણિ નિગદ્યતે ।
તૃતીયં વૈષ્ણવંનામ ત્રયોવિંશતિસંખ્યયા

ચતુર્થં વાયુના પ્રોક્તં વાયવીયમિતિ સ્મૃતમ્ ।
શિવભક્તિસમાયોગાચ્છૈવં તચ્ચાપરાખ્યયા

ચતુર્વિંશતિસંખ્યાતં સહસ્રાણિ તુ શૌનક ।
ચતુર્ભિઃ પર્વભિઃ પ્રોક્તં ભવિષ્યં પઞ્ચમં તથા

ચતુર્દશસહસ્રાણિ તથા પઞ્ચ શતાનિ તત્ ।
માર્કણ્ડં નવસાહસ્રં ષષ્ઠં તત્પરિકીર્તિતમ્

આગ્નેયં સપ્તમં પ્રોક્તં સહસ્રાણિ તુ ષોડશ ।
અષ્ટમં નારદીયં તુ પ્રોક્તં વૈ પઞ્ચવિંશતિઃ

નવમં ભગવન્નામ ભાગદ્વયવિભૂષિતમ્ ।
તદષ્ટાદશસાહસ્રં પ્રોચ્યતે ગ્રન્થસંખ્યયા

દશમં બ્રહ્મવૈવર્તં તાવત્સંખ્યમિહોચ્યતે ।
લૈઙ્ગમેકાદશં જ્ઞેયં તથૈકાદશસંખ્યયા

ભાગદ્વયં વિરચિતં તલ્લિઙ્ગમૃષિપુંગવ ।
ચતુર્વિંશતિસાહસ્રં વારાહં દ્વાદશં વિદુઃ

વિભક્તં સપ્તભિઃ ખણ્ડૈઃ સ્કાન્દં ભાગ્યવતાં વર ।
તદેકાશીતિસાહસ્રં સંખ્યયા વૈ નિરૂપિતમ્

તતસ્તુ વામનં નામ ચતુર્દશતમં સ્મૃતમ્ ।
સંખ્યયા દશસાહસ્રં પ્રોક્તં કુલપતે પુરા

કૌર્મં પઞ્ચદશં પ્રાહુર્ભાગદ્વયવિભૂષિતમ્ ।
દશસપ્તસહસ્રાણિ પુરા સાંખ્યપતે કલૌ

માત્સ્યં મત્સ્યેન યત્પ્રોક્તં મનવે ષોડશં ક્રમાત્ ।
તચ્ચતુર્દશસાહસ્રં સંખ્યયા વદતાં વર

ગારુડં સપ્તદશમં સ્મૃતં ચૈકોનવિંશતિઃ ।
અષ્ટાદશં તુ બ્રહ્માણ્ડં ભાગદ્વયવિભૂષિતમ્

તચ્ચ દ્વાદશસાહસ્રં શતમષ્ટસમન્વિતમ્ ।
તથૈવોપપુરાણાનિ યાનિ ચોક્તાનિ વેધસા

ઇદં બ્રહ્મપુરાણસ્ય સુલભં સૌરમુત્તમમ્ ।
સંહિતાદ્વયસંયુક્તં પુણ્યં શિવકથાશ્રયમ્

આદ્યા સનત્કુમારોક્તા દ્વિતીયા સૂર્યભાષિતા ।
સનત્કુમારનામ્ના હિ તદ્વિખ્યાતં મહામુને

દ્વિતીયં નારસિંહં ચ પુરાણે પાદ્મસંજ્ઞિતે ।
શૌકેયં હિ તૃતીયં તુ પુરાણે વૈષ્ણવે મતમ્

બાર્હસ્પત્યં ચતુર્થં ચ વાયવ્યં સંમતં સદા ।
દૌર્વાસસં પઞ્ચમં ચ સ્મૃતં ભાગવતે સદા

ભવિષ્યે નારદોક્તં ચ સૂરિભિઃ કથિતં પુરા ।
કાપિલં માનવં ચૈવ તથૈવોશનસેરિતમ્

બ્રહ્માણ્ડં વારુણં ચાથ કાલિકાદ્વયમેવ ચ ।
માહેશ્વરં તથા સામ્બં સૌરં સર્વાર્થસંચયમ્

પારાશરં ભાગવતં કૌર્મં ચાષ્ટાદશં ક્રમાત્ ।
એતાન્યુપપુરાણાનિ મયોક્તાનિ યથાક્રમમ્

પુરાણસંહિતામેતાં યઃ પઠેદ્વા શૃણોતિ ચ ।
સોઽનન્તપુણ્યભાગી સ્યાન્મૃતો બ્રહ્મપુરં વ્રજેત્

॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે રેવાખણ્ડે પુરાણસંહિતાવર્ણનાં પ્રથમોઽધ્યાયઃ ॥