સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 5.1-2

॥અથ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણે પઞ્ચમઆવન્ત્યખંડે ઽવંતીસ્થચતુરશીતિલિઙ્ગમાહાત્મ્યં દ્વિતીયં પ્રારભ્યતે॥(૫-૨)॥
॥ શ્રીગણેશાય નમઃ ॥
શ્રીમહાકાલાય નમઃ ॥
॥ અથાવન્ત્યખણ્ડેઽવન્તીસ્થચતુરશીતિલિઙ્ગમાહાત્મ્યં પ્રારભ્યતે ॥
॥ ઉમોવાચ ॥ ॥
પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાનિ પુણ્યાશ્ચ સરિતસ્તથા ॥
કથ્યતાં તાનિ યત્નેન શ્રાદ્ધં યેષુ પ્રદીયતે

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
અસ્તિ લોકેષુ વિખ્યાતા ગંગા ત્રિપથગામિની ॥
સેવિતા દેવગંધર્વૈર્મુનિભિશ્ચ નિષેવિતા

તપનસ્ય સુતા દેવી યમુના લોકપાવની ॥
પિતૄણાં વલ્લભા દેવિ મહાપાતક હારિણી

ચન્દ્રભાગા વિતસ્તા ચ નર્મદાઽમરકંટકે ॥
કુરુક્ષેત્રં ગયા દેવિ પ્રભાસં નૈમિષં તથા

કેદારં પુષ્કરં ચૈવ તથા કાયાવરોહણમ્ ॥
તથા પુણ્યતમં દેવિ મહાકાલવનં શુભમ્

યત્રાસ્તે શ્રીમહાકાલઃ પાપેંધનહુતાશનઃ ॥
ક્ષેત્રં યોજનપર્યંતં બ્રહ્મહત્યાવિનાશનમ્

ભુક્તિદં મુક્તિદં ક્ષેત્રં કલિકલ્મષનાશનમ્ ॥
પ્રલયેઽપ્યક્ષયં દેવિ દુષ્પ્રાપ્યં ત્રિદશૈરપિ

॥ ઉમોવાચ ॥ ॥
પ્રભાવઃ કથ્યતાં દેવ ક્ષેત્રસ્યાસ્ય મહેશ્વર

યાનિ તીર્થાનિ વંદ્યાનિ યાનિ લિંગાનિ સંતિ વૈ ॥
તાન્યહં શ્રોતુમિચ્છામિ પરં કૌતૂહલં હિ મે

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ દેવિ પ્રયત્નેન પ્રભાવં પાપનાશનમ્ ॥
ક્ષેત્રમાદ્યં મહાદેવિ મમાતીવ પ્રિયં સદા

યત્રાસ્તિ ચ મહાપુણ્યા સર્વપાપહરા પરા ॥
તથા ગંધવતી પુણ્યા દિવ્યા નવનદીપ્રિયા

નીલગંગા ચતુર્થી તુ શ્રેષ્ઠા નદ્યઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥
આસાં તુ સંગમે સ્નાત્વા શ્રાદ્ધં યઃ કુરુતે નરઃ ॥

ગંગાયાસ્ત્રિગુણં દેવિ ચતુર્વર્ગફલપ્રદમ્ ॥
ક્ષેત્રં યોજનપર્યંતમવંત્યા વિદ્ધિ સુવ્રતે

સિદ્ધલિંગાનિ તિષ્ઠંતિ ભુક્તિમુક્તિકરાણિ ચ ॥
ઈશ્વરાશ્ચતુરાશીતિસ્તથાષ્ટૌ સંતિ ભૈરવાઃ

એકાદશ તથા રુદ્રા આદિત્યા દ્વાદશ સ્મૃતાઃ ॥
ષડ્વૈ વિનાયકાશ્ચાત્ર ચતુર્વિંશતિમાતરઃ

યદાહં ગતવાંસ્તત્ર મહાકાલવને શુભે ॥
બ્રહ્મવિષ્ણ્વાદયઃ સર્વે તત્રાજગ્મુર્મુદાન્વિતાઃ

એભિર્વ્યાપ્તં ક્ષેત્રમિદં દેવિ યોજનમાયતમ્ ॥
દશ સ્થાનગતો વિષ્ણુઃ સર્વપાપપ્રણાશનઃ

એતન્નામાનિ યોઽધીતે પ્રભાતે ભક્તિતઃ પુમાન્ ॥
વિમુક્તઃ સર્વપાપૈસ્તુ રુદ્રલોકં સ ગચ્છતિ

॥ ઉમોવાચ ॥ ॥
ચતુરાશીતિલિંગાનિ ત્વયોક્તાનીહ યાનિ તુ॥
તાનિ વિસ્તરતો બ્રૂહિ સર્વપાપહરાણિ તુ

॥ હર ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ દેવિ પ્રવક્ષ્યામિ તેષાં નામાનિ યાનિ ચ ॥
ખ્યાતં પૃથિવ્યાં પ્રથમમગસ્ત્યેશ્વરમુત્તમમ્ ॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ કૃતકૃત્યો નરો ભવેત્

॥
॥ ઉમોવાચ ॥ ॥
અગસ્ત્યેશ્વરનામેહ કથં લબ્ધમનેન વૈ॥
કસ્મિન્સ્થાને કથં જાતં વિસ્તરાદ્વક્તુમર્હસિ

॥ હર ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ દેવિ મહાભાગે કથામસ્ય પુરાતનીમ્ ॥
સર્વપાપપ્રશમનીં સમીહિતફલપ્રદામ્

પુરાઽસુરૈર્જિતા દેવા નિરુત્સાહાશ્ચ તે તતઃ॥
ભાગાશ્ચૈષાં હૃતાઃ સર્વે નિરાશાઃ પિતરઃ કૃતા ॥
ભ્રષ્ટૈશ્વર્ય્યાસ્તદા દેવિ ચેરુર્દેવા મહીતલે

તતઃ કદાચિત્તે દીના દીપ્તમાદિત્યવર્ચસમ્॥
દદૃશુસ્તેજસાયુક્તમગસ્ત્યં વિપુલવ્રતમ્

અભિવાદ્ય તતો દેવા દૃષ્ટ્વા તં તેજસા વૃતમ્ ॥
ઇદમૂચુર્મહાત્માનમગસ્ત્યં લોકવિશ્રુતમ્

દાનવૈર્નિર્જિતા યુદ્ધે સર્વે સ્વર્ગાચ્ચ પાતિતાઃ ॥
તતસ્ત્વં નો ભયાત્તીવ્રાત્ત્રાયસ્વ મુનિપુંગવ

ઇત્યુક્તઃ સ તદા દેવૈરગસ્ત્યઃ કુપિતોઽભવત્ ॥
પ્રજજ્વાલ ચ તેજસ્વી કાલાગ્નિરિવ સંક્ષયે

તદા દીપ્તાંશુજાલેન નિર્દગ્ધા દાનવાસ્તથા ॥
અંતરિક્ષાન્મહાદેવિ પતિતાશ્ચ સહસ્રશઃ

દહ્યમાનાસ્તતો દૈત્યા સ્તસ્યાગસ્ત્યસ્ય તેજસા ॥
ઋષેશ્ચ દાનવાઃ સર્વે પાતાલં વવ્રજુર્ભયાત્

તતો ઽગસ્ત્યો મહાત્મા વૈ તાન્હત્વા શોકમૂર્છિતઃ ॥
બભૂવાતિશયં ચાસૌ ચિંતયોદ્વિગ્નમાનસઃ

કૃતં ઘોરં મહત્પાપં હતા યદ્દાનવા મયા ॥
અહિંસા પરમો ધર્મો મનુના કથ્યતે યતઃ ॥
કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ કથં શુધ્યેય ચાપ્યહમ્

એવં ચિંતયતસ્તસ્ય સમાગચ્છત્પિતામહઃ ॥
પ્રોવાચ સ મુનિં તત્ર કસ્માત્ત્વં શોકવિહ્વલઃ

લક્ષ્યસે મુનિશાર્દૂલ કારણં કથ્યતાં ત્વરમ્ ॥
સ બ્રહ્માણં નમસ્કૃત્ય કથયામાસ પૃચ્છતઃ

દેવદેવ જગન્નાથ દાહોંતર્માનસં મમ ॥
બ્રહ્મહત્યા સમાયાતા યન્મયા દાનવા હતાઃ

મમોપાયં સમાચક્ષ્વ પ્રસાદત્સુરસત્તમ ॥
બહુકાલાર્જિતં દેવ ગતં મે સંક્ષયં તપઃ

પ્રોવાચેદં સુરશ્રેષ્ઠઃ શૃણુ ત્વં યત્નતઃ પરમ્॥
ઉપાયં સર્વપાપસ્ય ક્ષયો યેન ભવેદ્ધ્રુવમ્

મહાકાલવને દિવ્યે યક્ષગંધર્વસેવિતે॥
ઉત્તરે વટયક્ષિણ્યા યત્તલ્લિંગમનુત્તમમ્

પિશાચસ્યાપિ તીર્થસ્ય ભાગે દક્ષિણતઃ સ્થિતમ્ ॥
તં સમારાધ્યતઃ સર્વં પાપં નાશમવાપ્નુયાત્

આરાધય શુભં લિંગં સર્વપાપપ્રણા શનમ્ ॥
બાઢં પ્રોવાચ ધર્માત્મા મહાકાલવનં યયૌ

તસ્મિન્સ લિંગે દેવેશિ સમારાધનતત્પરઃ ॥
બભૂવાહર્નિશં ભક્ત્યા તદ્ધ્યાનૈકરતો મુનિઃ

અહં તુષ્ટસ્તદા દેવિ મુનેસ્તસ્ય મહાત્મનઃ

પ્રોક્તં મયા મહાભાગ મુને શૃણુ સમાહિતઃ ॥
વરં વરય વિપ્રેંદ્ર યત્તે મનસિ વર્ત્તતે

તુષ્ટોઽહમનયા ભક્ત્યા તપસા દુષ્કરેણ તુ ॥
લિંગસ્યાસ્ય પ્રભાવેણ જાતસ્ત્વં નિર્મલોઽધુના

પ્રણષ્ટા બ્રહ્મહત્યા તે દાનવોત્થા મુનીશ્વર ॥
મદીયં વચનં શ્રુત્વા તેનોક્તં વરવર્ણિનિ

યદિ દેવ પ્રસન્નસ્ત્વં શરણાગતવત્સલઃ ॥
ત્વદંઘ્રિયુગલે ભૂયાન્મમ ભક્તિર્મહેશ્વર

તપસ્યથ તથા ધર્મે ન મે વિઘ્નો ભવેદિતિ ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા કુંભયોનેર્મહાત્મનઃ ॥
મયા પ્રોક્તં વિશાલાક્ષિ મુને એવં ભવિષ્યતિ

યસ્ત્વયા પૂજિતો દેવો બ્રહ્મહત્યાવિનાશનઃ ॥
ત્વન્નામ્ના ત્રિષુ લોકેષુ સોઽહં ખ્યાતો ભવિષ્યતિ

અગસ્ત્યેશ્વરદેવોપિ વિખ્યાતો ભુવનત્રયે ॥
એવમુક્તો મયા દેવિ સ વિપ્રસ્તત્ર સંસ્થિતઃ ॥
કૃપયા તસ્ય લિંગસ્ય પંચમુદ્રાવિભૂષિતઃ

યે નરાસ્તન્મહાલિંગં નિરીક્ષિષ્યંતિ ભક્તિતઃ ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તાઃ સર્વકામૈરલંકૃતાઃ

ભવિષ્યંતિ મહાત્માનઃ પુત્રૈશ્વર્યસમન્વિતાઃ ॥
અંતકાલે ચ માં યાંતિ વિમાનૈઃ સર્વકામદૈઃ

સ્તુતા ગંધર્વમુખ્યૈશ્ચ રુદ્રલોકે ચ શાશ્વતે ॥
યેઽર્ચયંતિ સદા દેવમગસ્ત્વેશ્વરસંજ્ઞકમ્

કૃતપુણ્યા નરા મર્ત્ત્યાસ્તે યાંતિ પરમં પદમ્ ॥
સંસ્મૃતે દેવદે વેશે નરાણાં કોટિજન્મજમ્

અશુભં ક્ષયમાપ્નોતિ કસ્તં ન પ્રણમેચ્છિવમ્॥
યઃ પ્રણમ્ય નરો ભક્ત્યા દેવં તં ચ નિષેવતે

મુચ્યતે બ્રહ્મહત્યાદિપા તકૈર્નરકપ્રદૈઃ

રાજસૂયશતેનૈવ યત્પુણ્યં ચ ભવિષ્યતિ ॥
તત્પુણ્યમધિકં દેવિ દર્શનાચ્ચ ભવિષ્યતિ

કિં તીર્થૈર્વિવિધૈઃ સ્નાનૈઃ કિં દાનૈર્વિવિધૈઃ કૃતૈઃ ॥
તે પ્રાપ્સ્યંતિ ફલં સર્વે મત્પ્રસાદાન્ન સંશયઃ

અષ્ટમ્યાં ચ ચતુર્દ્દશ્યાં દિને સોમસ્ય શક્તિતઃ ॥
યઃ કરિષ્યતિ લિંગસ્ય પૂજા ભક્તિસમન્વિતઃ ॥
કુલાનાં તારયત્યેવ માતૃકં પિતૃકં શતમ્

યે ચ પશ્યંતિ પુરુષા ભાવહીનાઃ પ્રસંગતઃ ॥
ન તે પશ્યંતિ સંસારે નરકં વૈ કદા ચન

એતત્તે કથિતં દેવિ લિંગમહાત્મ્યમુત્તમમ્ ॥
પ્રથમં કથિતં લોકે દ્વિતીયં શૃણુ યત્નતઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવંત્યખણ્ડે ચતુરશીતિલિંગમાહાત્મ્યેઽગસ્ત્યેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ પ્રથમોઽધ્યાયઃ