સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 4.93

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
નર્મદેશસ્ય માહાત્મ્યં શ્રુતં કલ્મષનાશનમ્ ॥
ઇદાનીં કથય સ્કંદ સતીશ્વર સમુદ્ભવમ્

સ્કંદ ઉવાચ ॥ ॥
મિત્રાવરુણસંભૂત કથયામિ કથાં શૃણુ ॥ યથા સતીશ્વરં લિંગં કાશ્યામાવિર્બભૂવ હ

પુરા તતાપ સુમહત્તપઃ શતધૃતિર્મુને ॥
તપસા તેન દેવેશઃ સંતુષ્ટો વરદોઽભવત્

ઉવાચ ચાપિ બ્રહ્માણં નિતરાં બ્રાહ્મણપ્રિયઃ ॥
સર્વજ્ઞનાથો લોકાત્મા વરં વરય લોકકૃત્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
યદિ પ્રસન્નો દેવેશ વરં દાસ્યસિ વાંછિતમ્ ॥
તદા ત્વં મે ભવ સુતો દેવી દક્ષસુતાઽસ્તુ ચ

ઇતિ શ્રુત્વા મહાદેવઃ સર્વદો બ્રહ્મણો વરમ્ ॥
સ્મિત્વા દેવીમુખં વીક્ષ્ય પ્રોવાચ ચતુરાનનમ્

બ્રહ્મંસ્ત્વદ્વાંછિતં ભૂયાત્કિમદેયં પિતામહ ॥
ઇત્યુક્ત્વા બ્રહ્મણો ભાલાદાવિરાસીચ્છશાંકભૃત્

રુદન્સ ઉત્તાનશયો બ્રહ્મણો મુખમૈક્ષત ॥
તતો બ્રહ્માપિ તં બાલં રુદંતં પ્રવિલોક્ય ચ

કિં માં જનકમાપ્યાપિ ત્વં રોદિષિ મુહુર્મુહુઃ ॥
શ્રુત્વેતિ પૃથુકઃ પ્રાહ યથોક્તં પરમેષ્ઠિના

નામ્ને રોદિમિ મે સ્રષ્ટુર્નામ દેહિ પિતામહ ॥
રોદનાદ્રુદ્ર ઇત્યાખ્યાં સમાયા ડિંભકો લભત્

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
અર્ભકત્વં ગતોપીશઃ કિં રુરોદ ષડાનન ॥
યદિ વેત્સિ તદાચક્ષ્વ મહત્કૌતૂહલં હિ મે

॥ સ્કંદ ઉવાચ ॥ ॥
સર્વજ્ઞસ્ય કુમારત્વાત્કિંચિત્કિંચિદવૈમ્યહમ્ ॥
રોદને કારણં વચ્મિ શૃણુ કુંભસમુદ્ભવ

મનસીતિ વિચારોભૂદ્દેવસ્ય પરમાત્મનઃ ॥
બુદ્ધિવૈભવમસ્યાહો વીક્ષિતું પરમેષ્ઠિનઃ

સત્યલોકાધિનાથસ્ય ચતુરાસ્યસ્ય વેધસઃ ॥
ઇત્યાનંદાત્સમુદ્ભૂતો વાષ્પપૂરો મહેશિતુઃ

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
કિં બુદ્ધિવૈભવં ધાતુઃ શંભુના મનસીક્ષિતમ્ ।
યેનાનંદાશ્રુ સંભારો બાલ્યેપ્યભવદીશિતુઃ

એતત્કથય મે પ્રાજ્ઞ સર્વજ્ઞાનંદવર્ધન ॥
શ્રુત્વાગસ્ત્યુદિતં વાક્યં તારકારિરુવાચ હ

દેવે ન મનસિ ધ્યાતમિતિ કુંભજને મુને ॥
વિનાપત્યં જનેતારં ક ઉદ્ધર્તુમિહ પ્રભુઃ

એકો મનોરથશ્ચાયં દ્વિતીયોયં સુનિશ્ચિતમ્ ॥
અપત્યત્વં ગતે ચાસ્મિન્સ્મર્તુરુત્પત્તિહારિણિ

ક્ષણંક્ષણં સમાલોક્યમંગસ્પર્શે ક્ષણંક્ષણમ્ ॥
એકશય્યાસનાહારં લપ્સ્યતેઽનેન ક્ષણેક્ષણે !। ૧૯ ॥
યોયં ન ગોચરઃ ક્વાપિ વાણીમનસયોરપિ ॥
સ મેઽપત્યત્વમાસાદ્ય કિં ન દાસ્યતિ ચિંતિતમ્

યોઽમું સકૃત્સ્પૃશેજ્જંતુર્યોમું પશ્યેત્સકૃન્મુદા ।
ન સ ભૂયોભિજાયેત ભવેચ્ચાનંદમેદુરઃ

ગૃહક્રીડનકં મે સૌ યદિ ભૂયાત્કથંચન ॥
તદાપરસ્ય સૌખ્યસ્ય નિધાનં સ્યામસંશયમ્

વિધેઃ સમીહિતં ચેતિ નૂનં જ્ઞાત્વા સ સર્વવિત્ ॥
આનંદવાષ્પકલિતં ચક્ષુસ્ત્રયમદીધરત્

શ્રુત્વૈત્યગસ્તિઃ સ્કંદસ્ય ભાષિતં પર્યમૂમુદત્ ॥
નનામ ચાંઘ્રી પ્રોવાચ જયસર્વજ્ઞનંદન

વિધેરપિ મનોજ્ઞાતં શંભોરપિ મનોગતમ્ । ।
સમ્યક્ચિત્તં ત્વયા જ્ઞાતં નમસ્તુભ્યં ચિદાત્મને

સ્કંદોપિ નિતરાં તુષ્ટઃશ્રોતુરાનંદદર્શનાત્ ॥
ધન્યોસ્યગસ્ત્ય ધન્યોસિ શ્રોતું જાનાસિ તત્ત્વતઃ

ન મે શ્રમો વૃથા જાતો બ્રુવતસ્તે પુરઃ કથામ્ ॥
ઇત્યગસ્તિં સમાભાષ્ય પુનઃ પ્રાહ ષડાનનઃ ॥ ૨૭ । ।
દેવે રુદ્રત્વમાપન્ને દેવી દક્ષસુતાભવત્ ॥
સાપિ તપ્ત્વા તપસ્તીવ્રં સતી કાશ્યાં વરાર્થિની

દદર્શ લિંગરૂપેણ પ્રાદુર્ભૂતં હરં પુરઃ ॥
અલં તપ્ત્વા મહાદેવિ પ્રોક્તવંતમિતિ સ્ફુટમ્

ઇદં સતીશ્વરં લિંગં તવ નામ્ના ભવિષ્યતિ .॥
યથા મનોરથસ્તેઽત્ર ફલિતો દક્ષકન્યકે

તથૈતલ્લિંગમારાધ્યાન્યસ્યાપિ હિ ફલિષ્યતિ ॥
કુમારી પ્રાપ્સ્યતિ પતિં મનસોપિ સમુચ્છ્રિતમ્

એતલ્લિંગં સમારાધ્ય કુમારોપિ વરાંગનામ્ ॥
યસ્ય યસ્ય હિ યઃ કામસ્તસ્ય તસ્ય હિ સ ધ્રુવમ્

ભવિષ્યતિ ન સંદેહઃ સતીશ્વરસમર્ચગાત્ ॥
સતીશ્વરં સમભ્યર્ચ્ય યો યો યં યં સમીહતે

તસ્ય તસ્ય સ સ ક્ષિપ્રં ભવિષ્યતિ મનોરથઃ

ઇતોષ્ટમે ચ દિવસે ત્વજ્જનેતા પ્રજાપતિઃ ॥
મહ્યં દાસ્યતિ કન્યાં ત્વાં સફલસ્તે મનોરથઃ ॥
ઇત્યુક્ત્વા દેવદેવેશસ્તત્રૈવાંતર્હિતોભવત્ ॥ ૩૫ । ।
સાપિ સ્વભવનં યાતા સતી દાક્ષાયણી મુદા । ।
પિતાપિ તસ્મૈ પ્રાદાત્તાં રુદ્રાય દિવસેષ્ટમે

॥ સ્કંદ ઉવાવ ॥ ॥
ઇત્થં સતીશ્વરં લિંગં કાશ્યાં પ્રાદુરભૂન્મુને ॥
સ્મરણાદપિ લિંગં ચ દદ્યાત્સત્ત્વગુણં પરમ્

રત્નેશાત્પૂર્વતો ભાગે દૃષ્ટ્વા લિંગં સતીશ્વરમ્ । ।
મુચ્યતે પાતકૈઃ સદ્યઃ ક્રમાજ્જ્ઞાનં ચ વિંદતિ

॥
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ચતુર્થે કાશીખંડ ઉત્તરાર્ધે સતીશ્વરપ્રાદુર્ભાવો નામ ત્રિનવતિતમોઽધ્યાયઃ