સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 4.92

॥ સ્કંદ ઉવાચ ॥ ॥
નર્મદેશસ્ય માહાત્મ્યં કથયામિ મુને તવ ॥
યસ્ય સ્મરણમાત્રેણ મહાપાતકસંક્ષયઃ

અસ્ય વારાહકલ્પસ્ય પ્રવેશે મુનિપુંગવૈઃ ॥
આપૃચ્છિ કા સરિચ્છ્રેષ્ઠા વદ તાં ત્વં મૃકંડજ

માર્કંડેય ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુધ્વં મુનયઃ સર્વે સંતિ નદ્યઃ પરઃશતમ્ ॥
સર્વા અપ્યઘહારિણ્યઃ સર્વા અપિ વૃષપ્રદાઃ

સર્વાભ્યોપિ નદીભ્યશ્ચ શ્રેષ્ઠાઃ સર્વાઃ સમુદ્રગાઃ॥
તતોપિ હિ મહાશ્રેષ્ઠાઃ સરિત્સુ સરિદુત્તમાઃ

ગંગા ચ યમુનાચાથ નર્મદા ચ સરસ્વતી ॥
ચતુષ્ટયમિદં પુણ્યં ધુનીષુ મુનિપુંગવાઃ

ઋગ્વેદમૂર્તિર્ગંગા સ્યાદ્યમુના ચ યજુર્ધ્રુવમ્ ॥
નર્મદા સામમૂર્તિસ્તુ સ્યાદથર્વા સરસ્વતી

ગંગા સર્વસરિદ્યોનિઃ સમુદ્રસ્યાપિ પૂરણી ॥
ગંગાયા ન લભેત્સામ્યં કાચિદત્ર સરિદ્વરા ॥

કિંતુ પૂર્વં તપસ્તપ્ત્વા રેવયા બહ્વનેહસમ્ ॥
વરદાનોન્મુખો ધાતા પ્રાર્થિતશ્ચેતિ સત્તમ

ગંગા સામ્યં વિધે દેહિ પ્રસન્નોસિ યદિ પ્રભો ॥
બ્રહ્મણાથ તતઃ પ્રોક્તા નર્મદા સ્મિતપૂર્વકમ્

યદિ ત્ર્યક્ષસમત્વં તુ લભ્યતેઽન્યેન કેનચિત્ ॥
તદા ગંગાસમત્વં ચ લભ્યતે સરિતાન્યયા

પુરુષોત્તમ તુલ્યઃ સ્યાત્પુરુષોન્યો યદિ ક્વચિત ॥
સ્રોતસ્વિની તદા સામ્યં લભતે ગંગયા પરા

યદિ ગૌરી સમા નારી ક્વચિદન્યા ભવેદિહ ॥
અન્યા ધુનીહ સ્વર્ધુન્યાસ્તદા સામ્યમુપૈષ્યતિ

યદિ કાશીપુરી તુલ્યા ભવેદસ્યા ક્વચિત્પુરી ॥
તદા સ્વર્ગતરંગિણ્યાઃ સામ્યમન્યા નદી લભેત્

નિશમ્યેતિ વિધેર્વાક્યં નર્મદા સરિદુત્તમા ॥
ધાતુર્વરં પરિત્યજ્ય પ્રાપ્તા વારાણસીં પુરીમ્

સર્વેભ્યોપિ હિ પુણ્યેભ્યઃ કાશ્યાં લિંગપ્રતિષ્ઠિતેઃ ॥
અપરા ન સમુદ્દિષ્ટા કૈશ્ચિચ્છ્રેયસ્કરી ક્રિયા

અથ સા નર્મદા પુણ્યા વિધિપૂર્વાં પ્રતિષ્ઠિતિમ્ ॥
વ્યધાત્પિલિપિલાતીર્થે ત્રિવિષિષ્ટપસમીપતઃ

તતઃ શંભુઃ પ્રસન્નોભૂઽત્તસ્યૈ નદ્યૈ શુભાત્મને ॥
વરં વૃણીષ્વ સુભગે યત્તુભ્યં રોચતેઽનઘે

સરિદ્વરા નિશમ્યેતિ રેવા પ્રાહ મહેશ્વરમ્ ॥
કિં વરેણેહ દેવેશ ભૃશં તુચ્છેન ધૂર્જટે ॥

નિર્દ્વંદ્વા ત્વત્પદદ્વંદ્વે ભક્તિરસ્તુ મહેશ્વર ॥
શ્રુત્વેતિ નિતરાં તુષ્ટો રેવાગિરમનુત્તમામ્

પ્રોવાચ ચ સરિચ્છેષ્ઠે ત્વયોક્તં યત્તથાસ્તુ તત્ ॥
ગૃહાણ પુણ્યનિલયે વિતરામિ વરાંતરમ્

યાવંત્યો દૃષદઃ સંતિ તવ રોધસિ નર્મદે ॥
તાવંત્યો લિંગરૂપિણ્યો ભવિષ્યંતિ વરાન્મમ

અન્યં ચ તે વરં દદ્યા તમપ્યાકર્ણયોત્તમમ્ ॥
દુષ્પ્રાપં યજ્ઞતપસાં રાશિભિઃ પરમાર્થતઃ

સદ્યઃ પાપહરા ગંગા સપ્તાહેન કલિંદજા ॥
ત્ર્યહાત્સરસ્વતી રેવે ત્વં તુ દર્શનમાત્રતઃ ॥

અપરં ચ વરં દદ્યાં નર્મદે દર્શનાઘહે ॥
ભવત્યા સ્થાપિતં લિંગં નર્મદેશ્વરસંજકમ્

યત્તલ્લિંગં મહાપુણ્યં મુક્તિં દાસ્યતિ શાશ્વતીમ ॥
અસ્ય લિંગસ્ય યે ભક્તાસ્તાન્દૃષ્ટ્વા સૂર્યનંદનઃ

પ્રણમિષ્યંતિ યત્નેન મહાશ્રેયોભિવૃદ્ધયે ॥
સંતિ લિંગાન્યનેકાનિ કાશ્યાં દેવિ પદેપદે

પરં હિ નર્મદેશસ્ય મહિમા કોપિ ચાદ્ભુતઃ ॥
ઇત્યુક્ત્વા દેવદેવેશસ્તસ્મિઁલ્લિંગે લયં યયૌ

નર્મદાપિ પ્રહૃષ્ટાસીત્પાવિત્ર્યં પ્રાપ્ય ચાદ્ભુતમ્ ॥
સ્વદેશં ચ પરિપ્રાપ્તા દૃષ્ટમાત્રાઘહારિણી

વાક્યં મૃકંડજમુનેસ્તેપિ શ્રુત્વા મુનીશ્વરાઃ ॥
પ્રહૃષ્ટચેતસો જાતાશ્ચક્રુઃ સ્વં સ્વં તતો હિતમ્

॥ સ્કંદ ઉવાચ ॥ ॥
નર્મદેશસ્ય માહાત્મ્યં શ્રુત્વા ભક્તિયુતો નરઃ ॥
પાપકંચુકમુત્સૃજ્ય પ્રાપ્સ્યતિ જ્ઞાનમુત્તમમ્

॥
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ચતુર્થે કાશીખંડ ઉત્તરાર્ધે નર્મદેશ્વરાખ્યાનં નામ દ્વિનવતિતમોઽધ્યાયઃ