સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 4.89

॥ સ્કંદ ઉવાચ ॥
પુનઃ સ નારદોઽગસ્ત્ય દેવ્યાઃ પ્રાક્સમુપાગતઃ ॥
તદ્વૃત્તાંતમશેષં ચ હરાયાવેદિતું યયૌ

દૃષ્ટ્વા સ નારદઃ શંભું નંદિના સહ સંકથામ્ ॥
કાંચિત્તર્જનિવિન્યાસ પૂર્વં કુર્વંતમાનમત્

ઉપાવિશચ્ચ શૈલાદિ વિસૃષ્ટાસનમુત્તમમ્ ॥
વૈલક્ષ્યં નાટયન્કિંચિત્ક્ષણં જોષં સમાસ્થિતઃ

આકારેણૈવ સર્વજ્ઞસ્તદ્વૃત્તાંતં વિવેદ હ॥
અવાદીચ્ચ મુનિં શંભુઃ કુતો મૌનાવલંબનમ્

શરારિણાં સ્થિતિરિયમુત્પત્તિપ્રલયાત્મિકા ॥
દિવ્યાન્યપિ શરીરાણિ કાલાદ્યાંત્યેવમેવ હિ

દૃશ્યં વિનશ્વરં સર્વં વિશેષાદ્યદનીશ્વરમ્ ॥
તતોઽત્ર ચિત્રં કિં બ્રહ્મન્કંકાલઃ કાલયેન્ન વૈ

અભાવિનો હિ ભાવસ્ય ભાવઃ ક્વાપિ ન સંભવેત્ ॥
ભાવિનોપિ હિ નાભાવસ્તતો મુહ્યંતિ નો બુધાઃ

શંભૂદીરિતમાકર્ણ્ય સ ઇત્થં મુનિપુંગવઃ ॥
પ્રોક્તવાન્સત્યમેવૈતદ્યદ્દેવેન પ્રભાષિતમ્

અવશ્યમેવ યદ્ભાવ્યં તદ્ભૂતં નાત્ર સંશયઃ ॥
પરં માં બાધતેત્યંતં ચિંતૈકા ચિત્તમાથિની

નાપચીયેત તે કિંચિન્નોપચીયેત તત્ત્વતઃ ॥
અવ્યયત્વાચ્ચ પૂર્ણત્વાદ્ધાનિવૃદ્ધી કૃતસ્ત્વયિ

અહો વરાકઃ સંસારઃ ક્વ ભવિષ્યત્યનીશ્વરઃ ॥
આરભ્યાદ્યદિનં ન ત્વામર્ચયિષ્યંતિ કેપિ યત્

યતઃ પ્રજાપતિર્દક્ષો ન ત્વામાહૂતવાન્ક્રતૌ ॥
તેનાદ્યરીઢિ તં દૃષ્ટ્વા દેવર્ષિમનુજા અપિ

તવ રીઢાં કરિષ્યંતિ કિમૈશ્વર્યેણ રીઢિનામ્ ॥
પ્રાપ્તાવહેડના લોકે જિતકાલભયા અપિ ॥
અથૈશ્વર્યેણ સંપન્નાઃ પ્રતિષ્ઠાભાજનં કિમુ

મહીયસાયુષા તેષાં વસુભિર્ભૂરિભિશ્ચ કિમ્ ॥
યેઽભિમાનધનાનેહ લબ્ધરીઢાઃ પદેપદે

અચેતનાશ્ચ સાવજ્ઞા જીવંતોપિ ન કીર્તયે ॥
અભિમાનધના ધન્યા વરં યોષિત્સુસાસતી

યા ત્વદ્વિનિંદાશ્રવણાત્તૃણીચક્રે સ્વજીવિતમ્॥
ઇત્યાકર્ણ્ય મહાકાલઃ સમ્યગ્જ્ઞાત્વા સતીવ્યયમ્

સત્યં મુને સતી દેવી તૃણીચક્રે સ્વજીવિતમ્ ॥
જોષં સ્થિતે મુનૌ તત્ર તન્મહાકાલસાધ્વસાત્

રુદ્રશ્ચાતીવરુદ્રોભૂદ્બહુકોપાગ્નિદીપિતઃ ॥
તતસ્તત્કોપજાદ્વહ્નિરાવિરાસીન્મહાદ્યુતિઃ

પ્રત્યક્ષઃ પ્રતિમાકારઃ કાલમૃત્યુપ્રકંપનઃ ॥
ઉવાચ ચ પ્રણમ્યેશં ભુશુંડીં મહતીં દધત્

આજ્ઞાં દેહિ પિતઃ કિં તે કરવૈ દાસ્યમુત્તમમ્॥
બ્રહ્માંડમેકકવલં કરવાણિ ત્વદાજ્ઞયા

પિબામિ ચાર્ણવાન્સપ્તાપ્યેકેન ચુલુકેન વૈ ॥
રસાતલં વા પાતાલં પાતાલં વા રસાતલમ્

ત્વદાજ્ઞયા નયામીશ વિનિમય્ય સ્વહેલયા ॥
સલોકપાલમિંદ્રં વા ધૃત્વા કેશૈરિહાનયે

અપિ વૈકુંઠનાથશ્ચેત્તત્સાહાય્યં કરિષ્યતિ ॥
તદા તં કુંઠિતાસ્ત્રં ચ કરિષ્યામિ ત્વદાજ્ઞયા

દનુજા દિતિજાઃ કે વૈ વરા કારણદુર્બલાઃ ॥
તેષુ ચોત્કટતાં કોપિ ધત્તે તં પ્રણિહન્મ્યહમ્

કાલં બધ્નામિ વા સંખ્યે મૃત્યોર્વા મૃત્યુમર્થયે ॥
સ્થાવરેષુ ચરેષ્વત્ર મયિ કુદ્ધે રણાંગણે

ત્વદ્બલેન મહેશાન ન કોપિ સ્થૈર્યમેષ્યતિ ॥
મમપાદતલાઘાતાદેતદ્વૈ ક્ષોણિમંડલમ્

કદલીદલવદ્વાતાદ્વેપતે સરસાતલમ્ ॥
ચૂર્ણીકરોમિ દોર્દંડઘાતાચ્ચૈતાન્કુલાચલાન્

કિં બહૂક્તેન દેહ્યાજ્ઞાં મમાસાધ્યં ન કિંચન ॥
ત્વત્પાદબલમાસાદ્ય કૃતં વિદ્ધ્યદ્યચિંતિતમ્

ઇતિ પ્રતિજ્ઞાં તસ્યેશઃ શ્રુત્વા કૃતમમન્યત ॥
કૃતકૃત્યમિવાત્યંતં તં મુદા પ્રત્યુવાચ ચ

મહાવીરોસિ રે ભદ્ર મમ સર્વગણેષ્વિહ ॥
વીરભદ્રાખ્યયા ત્વં હિ પ્રથિતિં પરમાં વ્રજ

કુરુ મે સત્વરં કાર્યં દક્ષયજ્ઞં ક્ષયં નય ॥
યે ત્વાં તત્રાવમન્યંતે તત્સાહાય્યવિધાયિનઃ

તે ત્વયાપ્યવમંતવ્યા વ્રજ પુત્ર શુભોદય ॥
ઇત્યાજ્ઞાં મૂર્ધ્નિ ચાધાય સ તતઃ પારમેશ્વરીમ્

હરં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય જગ્મિવાનતિરંહસા ॥
તતસ્તદનુગાઞ્શંભુઃ સ્વનિઃશ્વાસસમુદ્ગતાન્

શતકોટિમિતાનુગ્રાન્ગણાનન્ન્યાનવાસૃજત્ ॥
તે ગણા વીરભદ્રં તં યાંતં કેચિત્પુરોગતાઃ

કેચિત્તદનુગા જાતાઃ કેચિત્તત્પાર્શ્વગા યયુઃ॥
અંબરં તૈઃ સમાક્રાંતં તેજોવીજિત ભાસ્કરૈઃ

શૃંગાગ્રાણિ ગિરીણાં ચ કૈશ્ચિદુત્પાટિતાનિ વૈ ॥
આચૂડમૂલાઃ કૈશ્ચિચ્ચ વિધતા વૈ શિલોચ્ચયાઃ

ઉત્પાટ્ય મહતો વૃક્ષાન્કેચિત્પ્રાપ્તા મખાંગણમ્ ॥
કૈશ્ચિદુત્પાટિતા યૂપાઃ કેચિત્કુંડાન્યપૂપુરન્

મંડપં ધ્વંસયામાસુઃ કેચિત્ક્રોધોદ્ધુરાગણાઃ ॥
અચીખનન્વૈ વેદીશ્ચ કેચિદ્વૈ શૂલપાણયઃ ॥
અભક્ષયન્હવીંષ્યન્યે પૃષદાજ્યં પપુઃ પરે

દધ્વંસુરન્નરાશીંશ્ચ કેચિત્પર્વતસન્નિભાન્ ॥
કેચિદ્વૈ પાયસાહારાઃ કેચિદ્વૈ ક્ષીરપાયિનઃ ॥

કેચિત્પક્વાન્નપુષ્ટાંગા યજ્ઞપાત્રાણ્યચૂર્ણયન્ ॥
અમોટયન્સ્રુચાદંડાન્કેચિદ્દોર્દંડશાલિનઃ ॥ 4.2.89.૪૦
વ્યભજઞ્છકટાન્કેચિત્પશૂન્કેચિદજીગિલન્ ॥
અગ્નિં નિર્વાપયામાસુઃ કેચિદત્યગ્નિતેજસઃ

સ્વયં પરિદધુશ્ચાન્યે દુકૂલાનિ મુદા યુતાઃ ॥
જગૃહુઃ કેચન પુરા રત્નાનાં પર્વતં કૃતમ્

એકેન ચ ભગો દેવઃ પશ્યંશ્ચક્રે વિલોચનઃ ॥
પૂષ્ણો દંતાવલીમન્યઃ પાતયામાસ કોપિતઃ

યજ્ઞઃ પલાયિતો દૃષ્ટઃ કેનચિન્મૃગરૂપધૃક્ ॥
શિરોવિરહિતશ્ચક્રે તેન ચક્રેણ દૂરતઃ

એકઃ સરસ્વતીં યાંતીં દૃષ્ટ્વા નિર્નાસિકાં વ્યધાત્ ॥
અદિતેરોષ્ઠપુટકૌ છિન્નાવન્યેન કોપિના

અર્યમ્ણો બાહુયુગલં તથોત્પાટિતવાન્પરઃ॥
અગ્નેરુત્પાટયામાસ કશ્ચિજ્જિહ્વાં પ્રસહ્ય ચ

ચિચ્છેદ વાયોર્વૃષણં પાર્ષદોન્યઃ પ્રતાપવાન્ ॥
પાશયિત્વા યમં કશ્ચિત્કો ધર્મ ઇતિ પૃષ્ટવાન્

યત્ર ધર્મે મહેશો ન પ્રથમં પરિપૂજ્યતે ॥
નૈરૃતં સંગૃહીત્વાન્યઃ કેશેષ્વાતોલ્યચાસકૃત્

અનીશ્વરં હવિર્ભુક્તં ત્વયેત્યા તાડયત્પદા ॥
કુબેરમપરો ધૃત્વા પાદયોરધુનોદ્બલાત્

વામયામાસ બહુશો ભક્ષિતા હ્યધ્વરાહુતીઃ ॥
એકાદશાઽપિ યે રુદ્રા લોકપાલૈકપંક્તયઃ

રુદ્રાખ્યા ધારણવશાત્પ્રમથૈસ્તેઽવહેલિતાઃ ॥
વરુણોદરમાપીડ્ય પ્રમથોન્યો બલેનહિ

બહિરુદ્ગિરયામાસ યદ્દત્તં ચેશવર્જ્જિતમ્ ॥
માયૂરીં તનુમાસાદ્ય સહસ્રાક્ષો મહામતિઃ

ઉડ્ડીય ગિરિમાશ્રિત્યચ્છન્નઃ કૌતુકમૈક્ષત ॥
બ્રાહ્મણાન્પ્રમથા નત્વા યાતયાતેતિચાબ્રુવન્

પ્રમથાઃ કાલયામાસુરન્યાનપિ ચ યાચકાન્ ॥
ઇત્થં પ્રમથિતે યાગે પ્રમથૈઃ પ્રથમાગતૈઃ ॥
વીરભદ્રઃ સ્વતઃ પ્રાપ્તઃ પ્રમથાનીકિની વૃતઃ

યજ્ઞવાટં શ્મશાનાભં દૃષ્ટ્વા તૈઃ પ્રમથૈઃ પુરા ॥
અતિશોચ્યાં દશાં નીતં વીરભદ્રસ્તતો જગૌ ॥

ગણાઃ પશ્યત દુર્વૃત્તૈઃ પ્રારબ્ધાનાં ચ કર્મણામ્ ॥
અનીશ્વરૈરવસ્થેયં કુતો દ્વેષો મહેશ્વરે

યે દ્વિષંતિ મહાદેવં સર્વકર્મૈકસાક્ષિણમ્ ॥
ધર્મકાર્યે પ્રવૃત્તાસ્તુ તે પ્રાપ્સ્યંતીદૃશં દશામ્

ક્વ સ દક્ષો દુરાચારઃ ક્વ ચ યજ્ઞભુજઃ સુરાઃ ॥
ધૃત્વા સર્વાનાનયત યાત દ્રુતતરં ગણાઃ

ઇત્યાજ્ઞા વીરભદ્રસ્ય પ્રાપ્ય તે પ્રમથા દ્રુતમ્॥
યાવદ્યાંત્યગ્રતસ્તાવદૃષ્ટઃ કુદ્ધો ગદાધરઃ

તેન તે પ્રમથાઃ સર્વે મહાબલપરાક્રમાઃ ॥
શુષ્કપર્ણતૃણાવસ્થાં પ્રાપિતા વાત્યયેવ હિ

અથ નષ્ટેષુ સર્વેષુ પ્રમથેષુ હરેર્ભયાત્ ॥
ચુકોપ વીરભદ્રઃ સ પ્રલયાનલસંનિભઃ

દદર્શ શાર્ઙ્ગિણં ચાગ્રે સ્વગણૈશ્ચ પરિષ્ટુતમ્ ॥
ચતુર્ભુજૈરસંખ્યાતૈર્જિતદૈત્યમહાબલૈઃ

ચક્રિભિર્ગદિભિર્જુષ્ટં ખડ્ગિભિશ્ચાપિ શાર્ઙ્ગિભિઃ ॥
વીરભદ્રસ્તતઃ પ્રાહ દૃષ્ટ્વા તં દૈત્યસૂદનમ્

ત્વં તુ યજ્ઞપુમાનત્ર મહાયજ્ઞપ્રવર્તકઃ ॥
રક્ષિતા નિજવીર્યેણ દક્ષસ્ય ત્ર્યક્ષવૈરિણઃ

કિં વા દક્ષં સમાનીય દેહિ યુધ્યસ્વ વા મયા ॥
ન દાસ્યસિ ચ ચેદ્દક્ષં તતસ્તં રક્ષ યત્નતઃ

પ્રાયશઃ શંભુભક્તેષુ યતસ્ત્વં પ્રોચ્યસેઽગ્રણીઃ ॥
એકોનેઽબ્જસહસ્રેપ્રાગ્દદૌ નેત્રાંબુજં ભવાન્

તુષ્ટેન શંભુના દત્તં તુભ્યં ચક્રં સુદર્શનમ્ ॥
યત્સાહાય્યમવાપ્યાજૌ ત્વં જયેર્દનુજાધિપાન્

ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય વીરભદ્રસ્ય ચોર્જિતમ્॥
જિજ્ઞાસુસ્તદ્બલં વિષ્ણુર્વીરભદ્રમુવાચ હ

ત્વં શંભોઃ સુત દેશીયો ગણાનાં પ્રવરોસ્યહો ॥
રાજાદેશમનુપ્રાપ્ય તતોપ્યતિબલો મહાન્

યોસિ સોસ્યહમપ્યત્ર દક્ષરક્ષણદક્ષધીઃ ॥
પશ્યામિ તવ સામર્થ્યં કથં દક્ષં હરિષ્યસિ

ઇત્યુક્તો વીરભદ્રઃ સ તેન વૈ શાર્ઙ્ગધન્વના ॥
પ્રમથાન્દૃષ્ટિભંગ્યૈવ પ્રેરયામાસ સંગરે

અથ તૈઃ પ્રમથૈર્વિષ્ણોરનુગા ગદિતા રણે ॥
આદદાનાસ્તૃણં વક્ત્રે ણાપિતાઃ પાશવીં દશામ્

તતસ્તાર્ક્ષ્યરથઃ ક્રુદ્ધસ્ત્વેકૈકં રણમૂર્ધનિ ॥
સહસ્રેણસહસ્રેણ બાણાનાં હૃદ્યતાડયત્

તે ભિન્નવક્ષસઃ સર્વે ગણા રુધિરવર્ષિણઃ ॥
વાસંતીં કૈંશુકીં શોભાં પરિપ્રાપૂરણાજિરે

ક્ષરંત ઇવ માતંગાઃ સ્રવંત ઇવ પર્વતાઃ ॥
મદેન ધાતુરાગેણ મિશ્રૈઃ શુશુભિરે ગણાઃ

તતઃ પ્રહસ્ય ગણપોઽબ્રવીદ્વૈ કુંઠનાયકમ્ ॥
હે શાર્ઙ્ગધન્વઞ્જાને ત્વાં ત્વં રણાંગણ પંડિતઃ

પરં યુધ્યસિ દૈત્યેંદ્રૈર્દાનવેંદ્રૈર્ન પાર્ષદૈઃ ॥
ઇત્યુક્તા વીરભદ્રેણ ભુશુંડીકલિતાકરે

ગદિનાઽથ ગદા તૂર્ણં દૈત્યેંદ્રગિરિરેણુકૃત્ ॥
તતઃ પ્રહતવાન્વીરો ભુશુંડ્યા તં ગદાધરમ્

તદંગસંગમાસાદ્ય વિદદ્રે શતધા તયા ॥
કૌમોદકી પ્રહારેણ વીરભદ્રં પ્રતાપિનમ્

જઘાન વાસુદેવોપિ તરસાઽજ્ઞાતવેદનમ્ ॥
તતઃ ખટ્વાંગમાદાય ગદાહસ્તં ગદાધરમ્

આતાડ્ય સવ્યદોર્દંડે ગદાં ભૂમાવપાતયત્ ॥
કુપિતોયં મધુદ્વેષી ચક્રેણાતાડયચ્ચ તમ્

સ ચ ચક્રં સમાગચ્છદ્દૃષ્ટ્વા સસ્માર શંકરમ્ ॥
શંકરસ્મરણાચ્ચક્રં મનાગ્વક્રત્વમાપ્ય ચ ॥
કંઠમાસાદ્યવીરસ્ય સમ્યગ્જાતં સુદર્શનમ્

તેન ચક્રેણ શુશુભે નિતરાં સ ગણેશ્વરઃ ॥
વીરલક્ષ્મ્યાવૃત ઇવ સમરે વિજયસ્રજા

તતઃ સુદર્શનં દૃષ્ટ્વા તત્કંઠાભરણં હરિઃ ॥
મનાક્સ ચકિતં સ્મિત્વા તતો જગ્રાહ નંદકમ્

સનંદકં કરં તસ્ય પ્રોદ્યતં મધુવિદ્વિષઃ ॥
પશ્યતાં દિવિસિદ્ધાનાં સ્તંભયામાસ હુંકૃતા

અભ્યધાવચ્ચ વેગેન ગૃહીત્વા શૂલમુજ્જ્વલમ્ ॥
યાવજ્જિઘાંસતિ હરિં તાવદાકાશવાચયા

વારિતો ગણરાજઃ સ મા કાર્ષીઃ સાહસં ત્વિતિ ॥
તતસ્તમપહાયાશુ વીરભદ્રો ગણોત્તમઃ

પ્રાપ્ય દક્ષં વિનદ્યોચ્ચૈર્ધિક્ત્વામીશ્વરનિંદકમ્ ॥
યસ્યેદૃગસ્તિ સંપત્તિર્યત્રદેવાઃ સહાયિનઃ ॥
સ કથં સેશ્વરં કર્મ ન કુર્યાદ્દક્ષતાંદધત્

યેનાસ્યેન પવિત્રેણ ભવતા નિંદિતઃ શિવઃ ॥
ચૂર્ણયામિ તદાસ્યં તે ચપેટાભિઃ સમંતતઃ

ઇત્યુક્ત્વા તસ્ય દક્ષસ્ય હરપારુષ્યભાષિણઃ ॥
ચિચ્છેદ વદનં વીરશ્ચપેટશતઘાતનૈઃ ॥

તતસ્ત્વદિતિમુખ્યાનાં મિલિતાનાં મહોત્સવે ॥
ત્રોટયામાસ કર્ણાદીન્યંગપ્રત્યંગકાનિ ચ

વેણીદંડાશ્ચ કાસાંચિત્તેનચ્છિન્ના મહારુષા ॥
કાસાંચિચ્ચ કરાશ્છિન્ના કાસાંચિત્કર્તિતાસ્તનાઃ

નાસાપુટાંસ્તથાન્યાસાં પાટયામાસ પાર્ષદઃ ॥
ચિચ્છેદ ચાંગુલીશ્ચાપિ તથાન્યાસાં શિવપ્રિયઃ॥

યે યે નિનિંદુર્દેવેશં યે યે ચ શુશ્રુવુસ્તદા ॥
તેષાં જિહ્વાશ્રુતીઃ કોપાદચ્છિનચ્ચાકરોદ્દ્વિધા

કેચિદુલ્લંબિતા યૂપે પાશયિત્વા દૃઢં ગલે ॥
અધોમુખાયૈ દેવેશં વિહાયાત્તં મહાહવિઃ

દ્વિજરાજશ્ચ ધર્મશ્ચ ભૃગુમારીચિમુખ્યકાઃ ॥
અત્યંતમપમાનસ્ય ભાજનં તેન કારિતાઃ

એતે જામાતરસ્તસ્ય યતો દક્ષસ્ય દુર્ધિયઃ ॥
હિત્વા મહેશ્વરમમૂન્સોપશ્યદધિકાઞ્શિવાત્

તાનિ કુંડાનિ તે યૂપાસ્તે સ્તંભાઃ સ ચ મંડપઃ ॥
તાવેદ્યસ્તાનિ પાત્રાણિ તાનિ હવ્યાન્યનેકધા

તે ચ વૈ યજ્ઞસંભારાસ્તે તે યજ્ઞપ્રવર્તકાઃ ॥
તે રક્ષપાલાસ્તેમંત્રા વિનેશુર્હેલયાઽખિલાઃ

સ્તોકેનૈવ હિ કાલેન યથર્ધિઃ પરવંચનાત્ ॥
અર્જિતા નશ્યતિ ક્ષિપ્રં દક્ષસંપદ્ગતાઽશિવા

નીતે મહાક્રતૌ તેન સગણેનેદૃશીં દશામ્ ॥
વિધિર્વિધિ વિલોપાચ્ચ હરં વિજ્ઞાપ્ય ચાનયત્

તત્ર યત્ર મખઃ સોભૂદીદૃક્ષઃ શિવવર્જિતઃ ॥
આયાતેથ મહાદેવે વીરભદ્રોતિલજ્જિતઃ

નત્વા ન કિંચિદવદદ્દેવઃ સર્વમવૈત્સ્વયમ્ ॥
પ્રસાદ્ય દેવદેવેશં સુરજ્યેષ્ઠોઽબ્રવીત્પુનઃ

અપરાધ્યપ્યયં દક્ષઃ સંપ્રસાદ્યઃ કૃષાનિધે ॥
યથાપૂર્વં પુનરમૂન્સર્વાન્કારય શંકર

યથાવિધિઃ પ્રવર્તેત વૈદિકઃ પુનરેવ હિ ॥
તથાજ્ઞા દીયતાં શંભો કર્મસિદ્ધ્યતિ સેશ્વરમ્

અનીશ્વરાસુ સર્વાસુ ક્રિયાસુ પરમેશ્વર ॥
એવમેવ ભવત્યેવ વિઘ્રજાતાઃ સહસ્રશઃ

વિચારતો વરાકોયમ દક્ષો ભક્તતરસ્તવ ॥
કુર્વન્યોઽનીશ્વરમ કર્મ પરદૃષ્ટાંતતાં ગતઃ

અન્યોપિ યો મહેશાનં હિત્વા કર્મ કરિષ્યતિ ॥
તસ્ય તત્કર્મસંસિદ્ધિર્દક્ષસ્યેવ ભવિષ્યતિ

અતો ન કશ્ચિત્કિંચિચ્ચ ક્વચિત્કર્મ વિના શિવમ્ ॥
વિધાસ્યતિ નિશમ્યાસ્ય દક્ષત્યેદૃક્ષ ચેષ્ટિતમ્

વિધીરિતમિતિ શ્રુત્વા સ્મિત્વા દેવો મહેશ્વરઃ ॥
વીરમાજ્ઞાપયામાસ યથાપૂર્વં પ્રકલ્પય

વીરભદ્રોપિ તત્સર્વં શર્વાજ્ઞાં પ્રતિપદ્ય ચ ॥
વિના દક્ષસ્ય વદનં યથાપૂર્વમકલ્પપયત્

ઈશ્વરં યે વિનિંદંતિ તે મૂકાઃ પશવો ધ્રુવમ્ ॥
તતો મેષમુખં દક્ષં વીરભદ્રો ગણો વ્યધાત્

દેવો બ્રહ્માણમાપૃચ્છય ધર્માદ્ગાર્હસ્થ્યતશ્ચ્યુતઃ ॥
સપાપં દોહિમપ્રસ્થં જગામ તપસે તતઃ

અનાશ્રમવતા પુંસા યતઃ કાલો મનાગપિ ॥
મુધા કલયિતવ્યો ન તસ્માચ્છ્રેયઃ સદા શ્રમ

અતઃ સ સર્વં તપસાં ફલદાતા મહેશ્વરઃ ॥
તપશ્ચચાર સગણો બ્રહ્મા દક્ષં ત્વશિક્ષયત્

હરનિંદા સમુદ્ભૂત પાપપંકં સુદુસ્ત્યજમ્ ॥
યદિ ક્ષાલયિતું કાંક્ષા તદા વારાણસીં વ્રજ

પ્રાપ્ય વારાણસીં પુણ્યાં મહાપાપૌઘહારિણીમ્ ॥
કુરુ લિંગપ્રતિષ્ઠાં ત્વં તેન શંભુઃ સ તુષ્યતિ

તુષ્ટે મહેશ્વરે તુષ્ટં જગદેતચ્ચરાચરમ્ ॥
નાન્યત્ર પાપં તે ગંતૃ વિના વારાણસીં પુરીમ્

બ્રહ્મહત્યાદિ પાપાનાં પ્રાયશ્ચિત્તં મનીષિભિઃ ॥
પ્રોક્તં ન હરનિંદાયાસ્તત્ર કાશ્યેવ કેવલમ ।૧૯॥
કાશ્યાં લિંગપ્રતિષ્ઠાયૈઃ કૃતાઽત્ર સુકૃતાત્મભિઃ ॥
સર્વે ધર્માઃ કૃતાસ્તૈસ્તુ ત એવ પુરુષાર્થિનઃ

ઇત્યાકર્ણ્ય વિધેર્વાક્યં દક્ષઃ પ્રાપ્યાથ સત્વરમ્ ॥
અવિમુક્તં મહાક્ષેત્રં તતાપ પરમં તપઃ

સંસ્થાપ્ય લિંગં વિધિવલ્લિંગારાધનતત્પરઃ ॥
ન વેત્તિ લિંગાદપરં સ કિંચિજ્જગતીતલે

દિવાનિશં મહેશાનં પરિષ્ટૌતિ સમર્ચતિ ॥
નમતિ ધ્યાયતીક્ષેત દક્ષો દક્ષપ્રજાપતિઃ

એકચિત્તસ્ય દક્ષસ્ય ધ્યાયતો લિંગમૈશ્વરમ્ ॥
સમાઃ સહસ્રમગમન્મિતં દ્વાદશસંખ્યયા ।

।
મેનાં યાવત્સતી પ્રાપ્ય હિમાચલપતિવ્રતામ્ ॥
ઉમારૂપાતિ તપસા પતિં પ્રાપ પિનાકિનમ્

તાવત્સ દક્ષસ્તપસિ નિશ્ચલો લિંગમાર્ચયત્ ॥
તતઃ કાશીં સમાસાદ્ય સહ ભર્ત્રા ગિરીંદ્રજા

દૃષ્ટ્વા તં નિશ્ચલહૃદં શિવલિંગાર્ચને રતમ્ ॥
હરં વ્યજિજ્ઞપદ્દેવી ક્ષીણોયં તપસા વિભો

પ્રસાદય કૃપાસિંધો વરણૈનં પ્રજાપતિમ્ ॥
ઇત્યુક્તોઽપર્ણયા શંભુઃ પ્રાહ તં દક્ષમીશિતા ॥ ૨. ॥
વરં બ્રૂહિ મહાભાગ દાસ્યામિ મનસેપ્સિતમ્ ॥
ઇતીશોદિતમાકર્ણ્ય પ્રણમ્ય બહુશો હરમ્

સ્તુત્વા નાનાવિધૈઃ સ્તોત્રૈઃ પ્રસન્નં વીક્ષ્ય શંકરમ્ ॥
પ્રોવાચ દેવદેવેશં યદિ દેયો વરો મમ

તત્ત્વદીય પદદ્વંદ્વે નિર્દ્વંદ્વા ભક્તિરસ્તુ મે ॥
ઇદં ચ તે મહાલિંગં યન્મયાઽત્ર પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥
અસ્મિઁલ્લિંગે ત્વયા નાથ સ્થાતવ્યં સર્વદૈવ હિ

।
મયાપરાદ્ધં યદ્દેવ તત્ક્ષંતવ્યં કૃપાનિધે ॥
એત એવ વરાઃ સંતુ ક્રિમન્યૈરુત્તમૈર્વરૈઃ

ઇતિ શ્રુત્વા મહાદેવઃ પ્રસન્નોતિતરાં ભવઃ ॥
પ્રોવાચ ચ યદુક્તં તે તત્તથાસ્તુ ન ચાન્યથા

અન્યચ્ચ તે વરં દદ્યાં તચ્છૃણુષ્વ પ્રજાપતે ॥
યત્ત્વયા સ્થાપિતં લિંગમેતદ્દક્ષેશ્વરાભિધમ્

અસ્ય સંસેવનાત્પુંસામપરાધસહસ્રકમ્॥
ક્ષમિષ્યેહં ન સંદેહસ્તસ્માત્પૂજ્યમિદં જનૈઃ

ત્વં તુ લિંગાર્ચનાદસ્માત્સર્વમાન્યો ભવિષ્યસિ ॥
પરાર્ધદ્વિતયપ્રાંતે તતો મોક્ષમવાપ્સ્યસિ

ઇત્યુક્ત્વા દેવદેવેશસ્તસ્મિઁલ્લિંગે લયં યયૌ ॥
દક્ષોપિ ગતવાન્ગેહં પરિપ્રાપ્તમનોરથઃ

॥ સ્કંદ ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્યગસ્ત્ય સમાખ્યાતો દક્ષેશ્વરસમુદ્ભવઃ ॥
યં શ્રુત્વા મુચ્યતે જંતુરપરાધ શતૈરપિ ।

શ્રુત્વાખ્યાનમિદં પુણ્યં દક્ષેશ્વરસમુદ્ભવમ્ ॥
નરો ન લિપ્યતે પાપૈરપરાધાલયોપિ હિ

॥
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિ સાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ચતુર્થે કાશીખંડ ઉત્તરાર્ધે દક્ષેશ્વરપ્રાદુર્ભાવોનામ નવાશીતિતમોઽધ્યાયઃ