સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 4.87

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
સર્વજ્ઞસૂનો ષડ્વક્ત્ર સર્વાર્થકુશલ પ્રભો ॥
પ્રાદુર્ભાવં નિશમ્યૈષાં લિંગાનાં મુક્તિદાયિનામ્

નિતરાં પરિતૃપ્તોસ્મિ સુધાં પીત્વેવ નિર્જરઃ ॥
ઓંકારપ્રમુખૈર્લિંગૈરિદમાનંદકાનનમ્

આનંદમેવજનયેદપિ પાપજુષામિહ ॥
પરાનંદમહં પ્રાપ્તઃ શ્રુત્વૈતલ્લિંગકીર્તનમ્

જીવન્મુક્તૈવાસં હિ ક્ષેત્રતત્ત્વશ્રુતેરહમ્ ॥
સ્કંદદક્ષેશ્વરાદીનિ લિંગાનીહ ચતુર્દશ ॥
યાન્યુક્તાનિ સમાચક્ષ્વ તત્પ્રભાવમશેષતઃ

યો દક્ષો ગર્હયામાસ મધ્યે દેવસભં વિભુમ્ ॥
સ કથં લિંગમીશસ્ય પ્રત્યસ્થાપયદદ્ભુતમ્

ઇતિ શ્રુત્વા શિખિરથઃ કુંભયોનેરુદીરિતમ્ ॥
સૂત સંકથયામાસ દક્ષેશ્વર સમુદ્ભવમ્

॥ સ્કંદ ઉવાચ ॥
આકર્ણય મુને વચ્મિ કથાં કલ્મષહારિણીમ્ ॥
પુરશ્ચરણકામોસૌ દક્ષઃ કાશીં સમાયયૌ

છાગવક્ત્રો વિરૂપાસ્યો દધીચિ પરિધિક્કૃતઃ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તવિધાનાર્થં સૂપદિષ્ટઃ સ્વયંભુવા

એકદા દેવદેવસ્ય સેવાર્થં શશિમૌલિનઃ ॥
કૈલાસમગમદ્વિષ્ણુઃ પદ્મયોનિપુરસ્કૃતઃ

ઇંદ્રાદયો લોકપાલા વિશ્વેદેવા મરુદ્ગણાઃ ॥
આદિત્યા વસવો રુદ્રાઃ સાધ્યા વિદ્યાધરોરગાઃ

ઋષયોઽપ્સરસોયક્ષા ગંધર્વાઃ સિદ્ધચારણાઃ ॥
તૈર્નતો દેવદેવેશઃ પરિહૃષ્ટતનૂરુહૈઃ

સ્તુતશ્ચ નાના સ્તુતિભિઃ શંભુનાપિ કૃતાદરાઃ ॥
વિવિશુશ્ચાસનશ્રેણ્યાં તન્મુખાસક્તદૃષ્ટયઃ

અથ તેષૂપવિષ્ટેષુ શંભુના વિષ્ટરશ્રવાઃ ॥
કૃતહસ્તપરિસ્પર્શમાનઃ પૃષ્ટો મહાદરમ્

શ્રીવત્સલાંછન હરે દૈત્યવંશદવાનલ ॥
કચ્ચિત્પાલયિતું શક્તિસ્ત્રિલોકીમસ્ત્યકુંઠિતા

દિતિજાન્દનુજાન્દુષ્ટાન્કચ્ચિચ્છાસિ રણાંગણે ॥
અપિ કુદ્ધાન્મહીદેવાન્મામિવ પ્રતિમન્યસે

બાધયા રહિતા ગાવઃ કચ્ચિત્સંતિ મહીતલે ॥
સ્ત્રિયઃ સંતિ હિ સુશ્રીકાઃ પતિવ્રતપરાયણાઃ

વિધિયજ્ઞાઃ પ્રવર્તંતે પૃથિવ્યાં બહુદક્ષિણાઃ ॥
નિરાબાધં તપઃ કચ્ચિદસ્તિ શશ્વત્તપસ્વિનામ્

નિષ્પ્રત્યૂહં પઠંત્યેવ સાંગાન્વેદાન્દ્વિજોત્તમાઃ ॥
મહીપાલાઃ પ્રજાઃ કચ્ચિત્પાંતિ ત્વમિવકેશવ

સ્વેષુ સ્વેષુ ચ ધર્મેષુ કચ્ચિદ્વર્ણાશ્રમાસ્તથા ॥
નિષ્ઠાવંતો હિ તિષ્ઠંતિ પ્રહૃષ્ટેંદ્રિયમાનસાઃ

ધૂર્જટિઃ પરિપૃછ્યેતિ હૃષ્ટં વૈકુંઠનાયકમ્।
બ્રહ્માણં ચાપિ પપ્રચ્છ બ્રાહ્મં તેજઃ સમેધતે

સત્યમસ્ખલિતં કચ્ચિદસ્તિ ત્રૈલોક્યમંડપે ॥
તીર્થાવરોધો ન ક્વાપિ કેનચિત્ક્રિયતે વિધે

ઇંદ્રાદયઃ સુરાઃ કચ્ચિત્સ્વેષુ સ્વેષુ પુરેષ્વહો ॥
રાજ્યં પ્રશાસતિ સ્વસ્થાઃ કૃષ્ણદોર્દંડપાલિતાઃ

પ્રત્યેકં પરિપૃચ્છયેશઃ સર્વાનિત્થં કૃતાદરાન્ ॥
પૃષ્ટ્વા ગમનકાર્યં ચ તેષાં કૃત્વા મનોરથાન્

વિસસર્જાથ તાન્સર્વાન્દેવઃ સૌધં સમાવિશત્ ॥
ગતેષ્વથ ચ દેવેષુ સ્વસ્વ ધિષ્ણ્યેષુ હૃષ્ટવત્

મધ્યે માર્ગં સ ચિંતોભૂદ્દક્ષઃ સત્યાઃ પિતા તદા ॥
અન્યદેવસમાનં સ માનં પ્રાપ ન ચાધિકમ્

અતીવ ક્ષુબ્ધચિત્તોભૂન્મંદરાઘાતતોઽબ્ધિવત્ ॥
ઉવાચ ચ મનસ્યેતન્મહાક્રોધરયાંધદૃક્

અતીવગર્વિતો જાતઃ સતી મે પ્રાપ્ય કન્યકામ્ ॥
કસ્યચિન્નાપ્યસૌ પ્રાયો ન કોસ્યાપિ ક્વચિત્પુનઃ

કિં વંશ્યસ્ત્વેષ કિં ગોત્રઃ કિં દેશીયઃ કિમાત્મકઃ ॥
કિં વૃત્તિઃ કિં સમાચારો વિપા(ષા?)દી વૃષવાહનઃ

ન પ્રાયશસ્તપસ્વ્યેષ ક્વ તપઃ ક્વાસ્ત્રધારણમ્ ॥
ન ગૃહસ્થેષુ ગણ્યોસૌ શ્મશાનનિલયો યતઃ

અસૌ ન બ્રહ્મચારી સ્યાત્કૃતપાણિગ્રહ સ્થિતિઃ॥
વાનપ્રસ્થ્યં કુતશ્ચાસ્મિન્નૈશ્વર્યમદમોહિતે

ન બ્રાહ્મણોભવત્યેષ યતો વેદો ન વેત્ત્યમુમ્ ॥
શસ્ત્રાસ્ત્રધારણાત્પ્રાયઃ ક્ષત્રિયઃ સ્યાન્ન સોપ્યયમ્

ક્ષતાત્સંત્રાણનાત્ક્ષત્રં તત્ક્વાસ્મિન્પ્રલયપ્રિયે ॥
વૈશ્યોપિ ન ભવેદેષ સદા નિર્ધનચેષ્ટનઃ

શૂદ્રોપિ ન ભવેત્પ્રાયો નાગયજ્ઞોપવીતવાન્ ॥
એવં વર્ણાશ્રમાતીતઃ કોસૌ સમ્યઙ્નકીર્ત્યતે

સર્વઃ પ્રકૃત્યા જ્ઞાયેત સ્થાણુઃ પ્રકૃતિવર્જિતઃ ॥
પ્રાયશઃ પુરુષોનાસાવર્ધનારીવપુર્યતઃ

યોષાપિ ન ભવેદેષ યતોસૌ શ્મશ્રુલાનનઃ ॥
નપુંસકોપિ ન ભવેલ્લિંગમસ્યયતોર્ચ્યતે

બાલોપિ ન ભવત્યેષ યતોઽયં બહુવાર્ષિકઃ॥
અનાદિવૃદ્ધો લોકેષુ ગીયતે ચોગ્ર એષ યત્

અતો યુવત્વં સંભાવ્યં નાત્ર નૂનં ચિરંતને ॥
વૃદ્ધોઽપિ ન ભવત્યેષ જરામરણવર્જિતઃ

બ્રહ્માદીન્સંહરેત્પ્રાંતે તથાપિ ચ ન પાતકી ॥
પુણ્યલેશોપિ નાસ્ત્યસ્મિન્બ્રહ્મમૌલિચ્છિદિક્રુધા

અસ્થિનેપથ્યવતિ ચ ક્વ શુચિત્વં વિવાસસિ ॥
કિં બહૂક્તેન નો કિંચિજ્જ્ઞાયતેઽસ્ય વિચેષ્ટિતમ્

અહો ધાર્ષ્ટ્યં મહદ્દૃષ્ટં જટિલસ્યાદ્ય ચાદ્ભુતમ્ ॥
યદાસનાન્નોત્થિતોસૌ દૃષ્ટ્વા માં શ્વશુરં ગુરુમ્

એવંભૂતા ભવંત્યેવ માતાપિતૃવિવર્જિતાઃ ॥
નિર્ગુણા અકુલીનાશ્ચ કર્મભ્રષ્ટા નિરંકુશાઃ

સ્વચ્છંદચારિણોઽનાથાઃ સર્વત્ર સ્વાભિમાનિનઃ ॥
અકિંચના અપિપ્રાયસ્તથાપીશ્વરમાનિનઃ

જામાતૄણાં સ્વભાવોયં પ્રાયશો ગર્વભાજનમ્ ॥
કિંચિદૈશ્વયર્માસાદ્ય ભવત્યેવ ન સંશયઃ

દ્વિજરાજઃ સ ગર્વિષ્ઠો રોહિણીપ્રેમનિર્ભરઃ ॥
કૃત્તિકાદિષુ ચાસ્નેહી મયા શપ્તઃ ક્ષયીકૃતઃ

અસ્યાહં ગર્વસર્વસ્વં હરિષ્યામ્યેવ શૂલિનઃ ॥
યથાવમાનિતશ્ચાહમનેનાસ્ય ગૃહં ગતઃ

તથાસ્યાહં કરિષ્યામિ માનહાનિં ચ સર્વતઃ ॥
સંપ્રધાર્યેતિ બહુશઃ સ તુ દક્ષઃ પ્રજાપતિઃ

પ્રાપ્ય સ્વભવનં દેવાનાજુહાવ સવાસવાન્ ॥
અહં યિયક્ષુર્યૂયં મે યજ્ઞસાહાય્યકારિણઃ

ભવંતુ યજ્ઞસંભારાનાનયંતુ ત્વરાન્વિતાઃ ॥
શ્વેતદ્વીપમથો ગત્વા ચક્રે ચક્રિણમચ્યુતમ્

મહાક્રતૂપદ્રષ્ટારં યજ્ઞપૂરુષમેવ ચ ॥
તસ્યર્ત્વિજોભવન્સર્વ ઋષયો બ્રહ્મવાદિનઃ

પ્રાવર્તત તતસ્તસ્ય દક્ષસ્ય ચ મહાધ્વરઃ ॥
દૃષ્ટ્વા દેવનિકાયાંશ્ચ તસ્મિન્દક્ષ મહાધ્વરે

અનીશ્વરાંસ્તતો વેધા વ્યાજં કૃત્વા ગૃહં યયૌ ॥
દધીચિરથ સંવીક્ષ્ય સર્વાંસ્ત્રૈલોક્યવાસિનઃ

દક્ષયજ્ઞે સમાયાતાન્સતીશ્વરવિવર્જિતાન્ ॥
પ્રાપ્તસંમાનસંભારાન્વાસોલંકૃતિપૂર્વકમ્

દક્ષસ્ય હિ શુભોદર્કમિચ્છન્પ્રોવાચ ચેતિ વૈ ॥ ॥
દધીચિરુવાચ ॥
દક્ષપ્રજાપતે દક્ષ સાક્ષાદ્ધાતૃસ્વરૂપધૃક્

ન ચાસ્તિ તવ સામર્થ્યં ક્વાપિ કસ્યાપિ નિશ્ચિતમ્ ॥
યાદૃશઃ ક્રતુસંભારસ્તવ ચેહ સમીક્ષ્યતે

ન તાદૃઙ્નેદસિ પ્રાયઃ ક્વાપિ જ્ઞાતો મહામતે ॥
ક્રતુસ્તુ નૈવ કર્તવ્યો નાસ્તિ ક્રતુસમો રિપુઃ

કર્તવ્યશ્ચેત્તદાકાર્યઃ સ્યાચ્ચેત્સંપત્તિ રીદૃશી ॥
સાક્ષાદગ્નિઃ સ્વયં કુંડે સાક્ષાદિંદ્રાદિદેવતાઃ

સાક્ષાચ્ચ સર્વે મંત્રા વૈ સાક્ષાદ્યજ્ઞપુમાનસૌ ॥
આચાર્યપદવીમેષ દેવાચાર્યઃ સ્વયં ચરેત્ ॥
સાક્ષાદ્બ્રહ્મા સ્વયં ચૈષ ભૃગુર્વૈ કર્મકાંડવિત્

અયં પૂષા ભગસ્ત્વેષ ઇયં દેવી સરસ્વતી ॥
એતે ચ સર્વદિક્પાલા યજ્ઞરક્ષાકૃતઃ સ્વયમ્

ત્વં ચ દીક્ષાં શુભાં પ્રાપ્તો દેવ્યા ચ શતરૂપયા ॥
જામાતા ત્વેષ તે ધર્મઃ પત્નીભિર્દશભિઃ સહ

સ્વયમેવ હિ કુર્વીત ધર્મકાર્યં પ્રયત્નતઃ ॥
ઓષધીનામયં નાથસ્તવ જામાતૃષૂત્તમઃ

સપ્તવિંશતિભિઃ સાર્ધં પત્નીભિસ્તવ કાર્યકૃત્ ॥
ઓષધીઃ પૂરયેત્સર્વા દ્વિજરાજો મહાસુધીઃ

દીક્ષિતો રાજસૂયસ્ય દત્તત્રૈલોક્યદક્ષિણઃ ॥
મારીચઃ કશ્યપશ્ચાસૌ પ્રજાપતિષુ સત્તમઃ ॥
ત્રયોદશમિતાભિશ્ચ ભાર્યાભિસ્તવ કાર્યકૃત્

હવિઃ કામદુઘા સૂતે કલ્પવૃક્ષઃ સમિત્કુશાન્ ॥
દારુપાત્રાણિ સર્વાણિ શકટં મંડપાદિકમ્

વિશ્વકર્માપ્યલંકારાન્કુરુતેભ્યાગતર્ત્વિજામ્ ॥
વસૂનિ ચાઽપિ વાસાંસિ વસવોષ્ટૌ દદત્યપિ

સ્વયંલક્ષ્મીરલંકુર્યાદ્યાવૈ ચાત્ર સુવાસિનીઃ

સર્વે સુખાય મે દક્ષ વીક્ષમાણસ્ય સર્વતઃ ॥
એકં દુઃખાકરોત્યેવ યત્ત્વં વિસ્મૃતવાનસિ

જીવહીનો યથા દેહો ભૂષિતોપિ ન શોભતે ॥
તથેશ્વરં વિના યજ્ઞઃ શ્મશાનમિવ લક્ષ્યતે

ઇત્થં દધીચિવચનં શ્રુત્વા દક્ષઃ પ્રજાપતિઃ ॥
ભૃશં જજ્વાલ કોપેન હવિષા કૃષ્ણવર્ત્મવત્

પૂર્વસ્તુત્યાતિ સંહૃષ્ટો દૃષ્ટો યોસૌ દધીચિના ॥
સ એવ ચાપિ કોપાગ્નિમુદ્વમન્વીક્ષિતો મુખાત્

પ્રત્યુવાચાથ તં વિપ્રં વેપમાનાંગયષ્ટિકઃ ॥
દક્ષઃ પ્રજાપતી રોષાજ્જિઘાંસુરિવ તં દ્વિજમ્

॥ દક્ષ ઉવાચ ॥ ॥
બ્રાહ્મણોસિ દધીચે ત્વં કિં કરોમિ તવાત્ર વૈ ॥
દીક્ષામહમહો પ્રાપ્તઃ કર્તું નાયાતિ કિંચન

ભવાન્કેન સમાહૂતો યદત્રાગાન્મહાજડઃ ॥
આગતોપિ હિ કેન ત્વં પૃષ્ટ ઇત્થં પ્રબ્રવીષિ યત્

સર્વમંગલમાંગલ્યો યત્ર શ્રીમાનયં હરિઃ ॥
સ્વયં વૈ યજ્ઞપુરુષઃ સ મખઃ કિં શ્મશાનવત્

યત્ર વજ્રધરઃ શક્રઃ શતયજ્ઞૈકદીક્ષિતઃ ॥
ત્રયસ્ત્રિંશતિકોટીનામમરાણાં પતિઃ સ્વયમ્

તં ત્વંચોપમિમીષેમું શ્મશાનેન મહામખમ્ ॥
ધર્મરાટ્ચ સ્વયં યત્ર ધર્માધર્મૈકકોવિદઃ

શ્રીદોસ્તિ યત્ર શ્રીદાતા સાક્ષાદ્યત્રાશુશુક્ષણિઃ ॥
તં યજ્ઞમુપમાસિ ત્વમમંગલભુવાતયા

દેવાચાર્યઃ સ્વયં યત્ર ક્રતોરાચાર્યતાગતઃ ॥
અભિમાનવશાત્તં ત્વમાખ્યાસિ પિતૃકાનનમ્

યત્રાર્ત્વિજ્યં ભજંતેઽમી વસિષ્ઠપ્રમુખર્ષયઃ ॥
તમધ્વરં સમાચક્ષે મંગલેતરભૂમિવત્

નિશમ્યેતિ મુનિઃ પ્રાહ દધીચિર્જ્ઞાનિનાં વરઃ ॥
સર્વમંગલમાંગલ્યો ભવેદ્યજ્ઞપુમાન્હરિઃ

તથાપિ શાંભવી શક્તિર્વેદે વિષ્ણુઃ પ્રપઠ્યતે ॥
વામાંગં સ્રષ્ટુરાદ્યસ્ય હરિસ્તદિતરદ્વિધિઃ

દીક્ષિતો યોશ્વમેધાનાં શતસ્ય કુલિશાયુધઃ ॥
દુર્વાસસા ક્ષણેનાપિ નીતો નિઃશ્રીકતાં હિ સઃ

પુનરારાધ્ય ભૂતેશં પ્રાપૈકામમરાવતીમ્ ॥
યસ્ત્વયા ધર્મરાજોત્ર કથિતઃ ક્રતુરક્ષકઃ

બલં તસ્યાખિલૈર્જ્ઞાતં શ્વેતં પાશયતઃ પુરા ॥
ધનદસ્ત્ર્યંબકસખસ્તચ્ચક્ષુશ્ચાશુશુક્ષણિઃ

પાર્ષ્ણિગ્રાહ્યભવદ્રુદ્રો દેવાચાર્યસ્ય વૈ તદા ॥
યદા તારામધાર્ષીત્સ દ્વિજરાજોઽતિસુંદરીમ્

તં વિદંતિ વસિષ્ઠાદ્યાસ્તવાર્ત્વિજ્યં ભજંતિ યે ॥
એકો રુદ્રો ન દ્વિતીયઃ સંવિદાના અપીતિ હિ

પ્રાવર્તંતર્ષયોન્યેપિ ગૌરવાત્તવ તે ક્રતૌ ॥
યદિ મે બ્રાહ્મણસ્યૈકં શૃણોષિ વચનં હિતમ્

તદા ક્રતુફલાધીશં વિશ્વેશં ત્વં સમાહ્વય ॥
વિના તેન ક્રતુરસૌ કૃતોપ્યકૃત એવ હિ

સતિ તસ્મ્નિમહાદેવે વિશ્વકર્મૈકસાક્ષિણિ ॥
તવાપિ ચૈષા સર્વેષાં ફલિષ્યંતિ મનોરથાઃ

યથા જડાનિ બીજાનિ ન ફલંતિ સ્વયં તથા ॥
જડાનિ સર્વકર્માણિ ન ફલંતીશ્વરં વિના

અર્થહીના યથા વાણી ધર્મહીના યથા તનુઃ ॥
પતિહીના યથા નારી શિવહીના તથા ક્રિયા ॥

ગંગાહીના યથા દેશાઃ પુત્રહીના યથા ગૃહાઃ ॥
દાનહીના યથા સંપચ્છિવહીના તથા ક્રિયા

મંત્રિહીનં યથા રાજ્યં શ્રુતિહીના યથા દ્વિજાઃ ॥
યોષા હીનં યથા સૌખ્યં શિવહીના તથા ક્રિયા

દર્ભહીના યથા સંધ્યા તિલહીનં ચ તર્પણમ્ ॥
હવિર્હીનો યથા હોમઃ શિવહીના તથા ક્રિયા

ઇત્થં દધીચિનાખ્યાતં જગ્રાહ વચનં ન તત્ ॥
દક્ષો દક્ષોપિ તત્રૈવ શંભોર્માયા વિમોહિતઃ

પ્રોવાચ ચ ભૃશં ક્રુદ્ધઃ કા ચિંતા તવ મે ક્રતોઃ ॥
ક્રતુમુખ્યાનિ સર્વાણિ યાનિ કર્માણિ સર્વતઃ

તાનિ સિદ્ધ્યંતિ નિયતં યથાર્થકરણાદિહ ॥
અયથાર્થવિધાનેન સિદ્ધ્યેત્કર્માપિ નેશિતુઃ

સ્વકર્મસિદ્ધયે ચાથ સર્વ એવ હિ ચેશ્વરઃ ॥
ઈશ્વરઃ કર્મણાં સાક્ષી યત્ત્વયાપીતિ ભાષિતમ્

તત્તથાસ્તુ પરં સાક્ષી નાર્થં દદ્યાચ્ચ કુત્રચિત્

જડાનિ સર્વકર્માણિ ન ફલંતીશ્વરં વિના ॥
યદુક્તં ભવતા તત્રાપ્યહો દૃષ્ટાંતયામ્યહમ્

જડાન્યપિ ચ બીજાનિ કાલં સંપ્રાપ્યવાત્મનઃ ॥
અંકૂરયંતિ કાલાચ્ચ પુષ્પ્યંતિ ચ ફલંતિ ચ

વિનાપીશં તથા કર્મ સ્વયં કાલાત્ફલત્યહો ॥
કિમીશ્વરેણ તેનાત્ર મહામંગલમૂર્તિના

॥ દધીચિરુવાચ ॥ ॥
યથાર્થકરણાત્સિદ્ધમપિ કાર્યં કદાચન ॥
ઈશ્વરપ્રાતિકૂલ્યાચ્ચ સિદ્ધમેવાશુ નશ્યતિ

ઈશ્વરેચ્છા બલાત્કર્મ કૃતમપ્યવિધાનતઃ ॥
સંસિદ્ધ્યેત્તદધીનાશ્ચ કથં સર્વ ઇહેશ્વરાઃ

સામાન્યસાક્ષિવન્નેશઃ સર્વેષાં સર્વકર્મણામ્ ॥
સાક્ષીભવેદસંદિગ્ધઃ ફલસ્ય પ્રતિભૂરપિ

ભૂજલાદિસ્વરૂપેણ બીજમાવિશ્યસર્વકૃત્ ॥
સ્વયં કાલસ્વરૂપેણ વિદધ્યાદંકુરોદયમ્

યત્ત્વયોક્તં વિનાપીશં કાલે કર્મફલેત્સ્વયમ્ ॥
સ એવ કાલો ભગવાન્સર્વકર્તા મહેશિતા

અન્યચ્ચ ભવતા પ્રોક્તં તદેકં તથ્યમેવ તત્ ॥
કિમીશ્વરેણ તેનાત્ર મહામંગલમૂર્તિના

યે મહાંતો ભવંત્યેવ યે ચ મંગલમૂર્તયઃ ॥
ઈશ્વરાખ્યા ચ યેષ્વસ્તિ કિં તૈરત્ર તવાંતિકે

ઉત્તરાદુત્તરં ચેતિ પ્રત્યુત્તરયતિ દ્વિજે ॥
દધીચૌ ચુક્રુધેઽત્યંતં દક્ષોગર્વાતિસુશ્રિયા

આદિદેશ સમીપસ્થાનાલોક્ય પરિતસ્ત્વિતિ ॥
બ્રાહ્મણાપસદં ચામું પરિદૂરયતાશુ વૈ

અમુષ્માદધ્વરશ્રેષ્ઠાદવરિષ્ઠમનોગતમ્ ॥
ઇત્થં દધીચિરાકર્ણ્ય પ્રોવાચ પ્રહસન્નિવ

કિં માં દૂરયસે મૂઢ દૂરીભૂતો ભવાનપિ ॥
સર્વેભ્યો મંગલેભ્યશ્ચ સર્વૈરેભિઃ સમં ધ્રુવમ્

અકાંડે ક્રોધજો દંડસ્તવ મૂર્ધ્નિ પતિષ્યતિ ॥
મહેશિતુસ્ત્રિજગતી પરિશાસ્તુઃ પ્રજાપતે

ઇત્યુક્ત્વા નિર્જગામાશુ યજ્ઞવાટાત્તતો દ્વિજઃ ॥
તસ્મિન્નિર્યાતિ નિર્યાતો દુર્વાસાશ્ચ્યવનો ભવાન્

ઉત્તંક ઉપમન્યુશ્ચ ઋચીકોદ્દાલકાવપિ ॥
માંડવ્યો વામદેવશ્ચ ગાલવો ગર્ગગૌતમૌ

શિવતત્ત્વવિદોન્યેપિ દક્ષયજ્ઞાદ્વિનિર્યયુઃ ॥
ગતે દધીચૌ સાનંદં પ્રાવર્તત મહામખઃ

યે સ્થિતા બ્રાહ્મણાસ્તત્ર તેભ્યો દ્વિગુણ દક્ષિણામ્ ॥
પ્રાદાત્પ્રજાપતિર્દક્ષસ્ત્વન્યેભ્યોપ્યધિકં વસુ ॥

સર્વે જામાતરસ્તેન તોષિતા ભૂરિશોધનૈઃ ॥
કન્યાશ્ચાલંકૃતાઃ સર્વા મહાવિભવવિસ્તરૈઃ

ઋષિપત્ન્યોપિ બહુશો દેવપત્ન્યોપ્યનેકશઃ ॥
તથા પુરાંગનાઃ સર્વાસ્તેન માનભુવઃ કૃતાઃ

બ્રહ્મઘોષેણ તારેણ વ્યોમશબ્દગુણં સ્ફુટમ્ ॥
કારિતં તેન દક્ષેણ વિપ્રાણાં હૃષ્ટચેતસામ્

અગ્નિર્મંદાગ્નિરભવત્તસ્મિઞ્જુહ્વતિ દીક્ષિતે ॥
હવિઃ પરિમલેનૈવ પરિતૃપ્તા દિગંગનાઃ

સ્વાહાકારૈર્વષટ્કારૈઃ સુરા જાતાઃ પિચંડિલાઃ ॥
રચિતા ગિરયસ્તેન સદન્નાનાં પદેપદે

ઘૃતકુલ્યાઃ કૃતાસ્તેન મધુકુલ્યાઃ સહસ્રશઃ ॥
મહાસરાંસિ પયસાં દ્રપ્સસ્યાપિ મહાહ્રદાઃ

રાશયશ્ચ દુકૂલાનાં રત્નાનાં શિખરાણિ ચ ॥
યજ્ઞવાટસ્ય વસુધા સ્વર્ણરૂપ્યમયીકૃતા

ન લભ્યંતે ક્રતૌ તસ્ય માર્ગિતા અપિ માર્ગણાઃ ॥
હૃષ્ટાઃ પુષ્ટાઃ સમભવન્નપિ તત્પરિચારકાઃ

ધ્વનિર્મંગલગીતાનાં વ્યાનશે ગગનાંગણમ્ ॥
જહૃષે ચાપ્સરોવૃંદૈર્ગંધર્વૈર્મુમુદેતરામ્

વિદ્યાધરૈર્નનંદે ચ વસુધા વવૃધે ભૃશમ્ ॥
મહાવિભવસંભારે તસ્મિન્દાક્ષે મહાક્રતૌ ॥
ઇત્થં પ્રવૃત્તેઽથ મુનિઃ કૈલાસં નારદો યયૌ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ચતુર્થે કાશીખંડ ઉત્તરાર્ધે દક્ષયજ્ઞપ્રાદુર્ભાવોનામ સપ્તાશીતિતમોઽધ્યાયઃ