સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 4.86

॥ પાર્વત્યુવાચ ॥ ॥
વિશ્વકર્મેશ્વરં લિંગં યત્કાશ્યાં પ્રથિતં પરમ્ ॥
તસ્ય લિંગસ્ય કથય દેવદેવ સમુદ્ભવમ્

॥ દેવદેવ ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ દેવિ પ્રવક્ષ્યામિ કથાં પાતકનાશિનીમ્ ॥
વિશ્વકર્મેશ લિંગસ્ય પ્રાદુર્ભાવં મનોહરમ્

વિશ્વકર્માભવત્પૂર્વં બ્રહ્મણસ્ત્વપરા તનુઃ ॥
ત્વષ્ટુઃ પ્રજાપતેઃ પુત્રો નિપુણઃ સર્વકર્મસુ

કૃતોપનયનઃ સોથ બાલો ગુરુકુલે વસન્ ॥
ચકાર ગુરુશુશ્રૂષાં ભિક્ષાન્નકૃતભોજનઃ

એકદા તદ્ગુરુઃ પ્રાહ પ્રાવૃટ્કાલે સમાગતે ॥
કુરૂટજં મદર્થં ત્વં યથા પ્રાવૃણ્ન બાધતે

યત્કદાચિન્ન ભજ્યેત ન પુરાતનતાં વ્રજેત્॥
ગુરુપત્ન્યાત્વભિહિતો રે ત્વાષ્ટ્ર કુરુ કંચુકમ્

મમાંગયોગ્યં નો ગાઢં ન શ્લથં ચ પ્રયત્નતઃ ॥
વિનૈવ વાસસા ચારુ વાલ્કલં ચ સદોજ્જ્વલમ્

ગુરુપુત્રેણ ચાજ્ઞપ્તો મમાર્થં પાદુકે કુરુ ॥
યદારૂઢસ્ય મે પાદૌ ન પંકઃ સંસ્પૃશેત્ક્વચિત્

ચર્માદિબંધનિર્મુક્તે ધાવતો મે સુખપ્રદે ॥
યાભ્યાં ચ સંચરે વારિ સ્થલ ભૂમાવિવ દ્રુતમ્॥

ગુરુકન્યાપિ તં પ્રાહ ત્વાષ્ટ્ર મે શ્રવણોચિતે ॥
ભૂષણે સ્વેન હસ્તેન કુરુ કાંચનનિર્મિતે

કુમારી ક્રીડનીયાનિ કૌતુકાનિ ચ દેહિ મે ॥
દંતિદંતમયાન્યેવ સ્વહસ્તરચિતાનિ ચ

ગૃહોપકરણં દ્રવ્યં મુસલોલૂખલાદિકમ્ ॥
તથા ઘટય મેધાવિન્યથા ત્રુટ્યતિ ન ક્વચિત્

અક્ષાલિતાન્યપિ યથા નિત્યં પીઠાનિ સત્તમ ॥
ઉજ્જ્વલાનિ ભવંત્યેવ સ્થાલિકાશ્ચ તથા કુરુ

સૂપકર્મણ્યપિ ચ માં પ્રશાધિ ત્વષ્ટ્રનંદન ॥
યથાંગુલ્યો ન દહ્યંતે પાકઃ સ્યાચ્ચ યથા શુભઃ ॥

એકસ્તંભમયં ગેહમેકદારુવિનિર્મિતમ્ ॥
તથા કુરુ વરં ત્વાષ્ટ્ર યત્રેચ્છા તત્ર ધારયે

યે સહાધ્યાયિનોપ્યસ્ય વયોજ્યેષ્ઠાશ્ચ તેપિ હિ ॥
સર્વેસર્વે સમીહંતે કર્મ તત્કૃતમેવ હિ

તથેતિ સ પ્રતિજ્ઞાય સર્વેષાં પુરતોદ્રિજે ॥
મધ્યે વનં પ્રાવિશચ્ચ મહાચિંતાભયાર્દિતઃ

કિંચિત્કર્તું ન જાનાતિ પ્રતિજ્ઞાતં ચ તેન વૈ॥
સર્વેષાં પુરતઃ સર્વં કરિષ્યામીતિ નિશ્ચિતમ્

કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ કો મે સાહાય્યમર્પયેત્ ॥
બુદ્ધેરપિ વનસ્થસ્ય શરણં કં વ્રજામિ ચ

અંગીકૃત્ય ગુરોર્વાક્યં ગુરુપત્ન્યા ગુરોઃ શિશોઃ ॥
યો ન નિષ્પાદયેન્મૂઢઃ સ ભવેન્નિરયી નરઃ

ગુરુશુશ્રૂષણં ધર્મ એકો હિ બ્રહ્મચારિણામ્ ॥
અનિષ્પાદ્ય તુ તદ્વાક્યં કથં મે નિષ્કૃતિર્ભવેત્

ગુરૂણાં વાક્યકરણાત્સર્વ એવ મનોરથાઃ ॥
સિદ્ધ્યંતીતરથા નૈવ તસ્માત્કાર્યં હિ તદ્વચઃ

કથં તદ્વચસઃ સિદ્ધિં પ્રાપ્સ્યામ્યત્ર વને સ્થિતઃ ॥
કશ્ચ મેત્ર સહાયી સ્યાદ્ધિષણાદુર્બલસ્ય વૈ

આસ્તાં ગુરુકથા દૂરં યોઽન્યસ્યાપિ લઘોરપિ ॥
ઓમિત્યુક્ત્વા ન કુરુતે કાર્યં સોથ વ્રજત્યધઃ

કથમેતાનિ કર્માણિ કરિષ્યેઽજ્ઞોઽસહાયવાન્ ॥
અંગીકૃતાનિ તદ્ભીત્યા નમસ્તે ભવિતવ્યતે

યાવદિત્થં ચિંતયતિ સ ત્વાષ્ટ્રો વનમધ્યગઃ ॥
તાવત્તદેવ સંપ્રાપ્તસ્તેનૈકોઽદર્શિ તાપસઃ

અથ નત્વા સ તં પ્રાહ વને દૃષ્ટં તપસ્વિનમ્ ॥
કો ભવાન્માનસં મે યો નિતરાં સુખયત્યહો

ત્વદ્દર્શનેન મે ગાત્રં ચિંતાસંતાપતાપિતમ્ ॥
હિમાની ગાહનેનેવ શીતલં ભવતિ ક્ષણમ્

કિં ત્વં મે પ્રાક્તનં કર્મ પ્રાપ્તં તાપસરૂપધૃક્ ॥
અથવા કરુણાવાર્ધિરાવિર્ભૂતઃ શિવો ભવાન્

યોસિ સોસિ નમસ્તુભ્યમુપદેશેન યુંક્ષ્વ મામ્ ॥
ગુરૂક્તં ગુરુપત્ન્યુક્તં ગુર્વપત્યોક્તમેવ ચ

કથં કર્તુમહં શક્તઃ કર્મ તત્ર દિશાદ્ભુતમ્ ॥
કુરુ મે બુદ્ધિસાહાય્યં નિર્જને બંધુતાં ગતઃ ॥

ઇત્યુક્તસ્તેન સ વને તાપસો બ્રહ્મચારિણા ॥
કારુણ્યપૂર્ણહૃદયો યથોક્તમુપદિષ્ટવાન્

ય આપ્તત્વેન સંપૃષ્ટો દુર્બુદ્ધિં સંપ્રયચ્છતિ ॥
સ યાતિ નરકં ઘોરં યાવદાભૂતસંપ્લવમ્

તાપસ ઉવાચ ॥ ॥
બ્રહ્મચારિઞ્શૃણુ બ્રૂયાં કિમદ્ભુતતરં ત્વિદમ્॥
વિશ્વેશાનુગ્રહાદ્બ્રહ્માપ્યભવત્સૃષ્ટિકોવિદઃ

યદિ ત્વં ત્વાષ્ટ્ર સર્વજ્ઞં કાશ્યામારાધયિષ્યસિ ॥
તતસ્તે વિશ્વકર્મેતિ નામ સત્યં ભવિષ્યતિ

વિશ્વેશાનુગ્રહાત્કાશ્યામભિલાષા ન દુર્લભાઃ ॥
સુલભો દુર્લભો વૈ યદ્યત્ર મોક્ષસ્તનુત્યજામ્

સૃષ્ટેઃકરણ સામર્થ્યં સૃષ્ટિરક્ષાપ્રવીણતા ॥
વિધિના વિષ્ણુના પ્રાપિ વિશ્વેશાનુગ્રહાત્પરાત્

યાહિ વૈશ્વેશ્વરં સદ્મ પદ્મયા સમધિષ્ઠિતમ્ ॥
નિર્વાણસંજ્ઞયા બાલા યદીચ્છેઃ સ્વાન્મનોરથાન્

સ હિ સર્વપ્રદઃ શંભુર્યાચિતશ્ચોપમન્યુના ॥
પયોમાત્રં દદૌ તસ્મૈ સર્વં ક્ષીરાબ્ધિમેવ ચ

આનંદકાનને શંભોઃ કિં કિં કેન ન લભ્યતે ॥
યત્ર વાસકૃતાં પુંસાં ધર્મરાશિઃ પદેપદે

સ્વર્ધુની સ્પર્શમાત્રેણ મહાપાતકસંતતિઃ ॥
યત્ર સંક્ષયતિ ક્ષિપ્રં તાં કાશીં કો ન સંશ્રયેત્

ન તાદૃગ્ધર્મસંભારો લભ્યતે ક્રતુકોટિભિઃ ॥
યાદૃગ્વારાણસી વીથી સંચારેણ પદેપદે

ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં યદ્યત્રાસ્તિ મનોરથઃ ॥
તદા વારાણસીં યાહિ યાહિ ત્રૈલોક્યપાવનીમ્

સર્વકામફલપ્રાપ્તિસ્તદૈવ સ્યાદ્ધ્રુવં નૃણામ્ ॥
યદૈવ સર્વદઃ સર્વઃ કાશ્યાં વિશ્વેશ્વરઃ શ્રિતઃ

સ તાપસોક્તમાકર્ણ્ય ત્વાષ્ટ્ર ઇત્થં સુહૃષ્ટવાન્ ॥
કાશીસંપ્રાત્યુપાયં ચ તમેવ સમપૃચ્છત

॥ ત્વાષ્ટ્ર ઉવાચ ॥ ॥
તદાનંદવનં શંભોઃ ક્વાસ્તિ તાપસસત્તમ ॥
યત્ર નો દુર્લભં કિંચિત્સાધકાનાં ત્રયીસ્થિતમ્

સ્વર્ગે વા મર્ત્યલોકે વા બલિસદ્મનિ વા મુને ॥
ક્વ તદાનંદગહનં યત્રાનંદપયોબ્ધિજા

યત્ર વિશ્વેશ્વરો દેવો વિશ્વેષાં કર્ણધારકઃ ॥
વ્યાચષ્ટે તારકં જ્ઞાનં યેન તન્મયતાં યયુઃ

સુલભા યત્ર નિયતમાનંદવનચારિણઃ ॥
અપિ નૈઃશ્રેયસી લક્ષ્મીઃ કિમન્યેલ્પ મનોરથાઃ

કસ્તાં માં પ્રાપયેચ્છંભોઃ કથં યામિ તથા વદ ॥
સ તપસ્વીતિ તદ્વાક્યમાકર્ણ્ય શ્રદ્ધયાન્વિતમ્

પ્રાહાગચ્છ નયામિ ત્વાં યિયાસુરહમપ્યહો॥
દુર્લભં પ્રાપ્ય માનુષ્યં યદિ કાશી ન સેવિતા

પુનઃક્વ નૃત્વં શ્રેયોભૂઃ ક્વ કાશીકર્મબંધહૃત્ ॥
વૃથાગતે હિ માનુષ્યે કાશીપ્રાપ્તિવિવર્જનાત્

આયુષ્યં ચ ભવિષ્યં ચ સર્વમેવ વૃથાગતમ્॥
અતોહં સફલીકર્તું માનુષ્યં ચાતિચંચલમ્

યાસ્યામિ કાશીમાયાહિ માયાં હિત્વા ત્વમપ્યહો ॥
ઇતિ તેન સહ ત્વાષ્ટ્રો મુનિનાતિકૃપાલુના

પુરીં વૈશ્વેશ્વરીં પ્રાપ્તો મનઃસ્વાસ્થ્યમવાપ ચ ॥
તતઃ પ્રાપય્ય તાં કાશીં તાપસઃ ક્વાપ્યતર્કિતમ્

જગામ કુંભસંભૂત સ ત્વાષ્ટ્રોપીત્યમન્યત ॥
અવશ્યં સ હિ વિશ્વેશઃ સર્વેષાં ચિંતિતપ્રદઃ

સત્પથસ્થિરવૃતીનાં દૂરસ્થોપિ સમીપગઃ ॥
યસ્મિન્પ્રસન્નદૃક્ત્ર્યક્ષસ્તં દવિષ્ઠમપિ ધ્રુવમ્

।
સુનેદિષ્ઠં કરોત્યેવ સ્વયંવર્ત્મોપદેશયન્ ॥
ક્વાહં તત્ર વને બાલશ્ચિંતાકુલિતમાનસઃ ॥
ક્વ તાપસઃ સ યો માં વૈ સૂદિશ્યેહ ચાનયત્

ખેલોયમસ્ય ત્ર્યક્ષસ્ય યસ્ય ભક્તસ્ય કુત્રચિત્ ॥
ન દુર્લભતરં કિંચિદહો ક્વાહં ક્વ કાશિકા

નારાધિતો મયા શંભુઃ પ્રાક્તને જન્મનિ ક્વચિત્ ॥
શરીરિત્વાનુમાનેન જ્ઞાતમેતદસંશયમ્

અસ્મિઞ્જન્મનિ બાલત્વાન્ન ચૈવારાધિતઃ સ્ફુટમ્ ॥
પ્રત્યક્ષમેવ મે વૈતત્કુતોનુગ્રહધીર્મયિ

આજ્ઞાતં ગુરુભક્તિર્મે હેતુઃ શંભુપ્રસાદને ॥
યયેહાનુગૃહીતોસ્મિ વિશ્વેશેન કૃપાલુના

અથવા કારણાપેક્ષસ્ત્ર્યક્ષસ્ત્વિતરદેવવત્ ॥
રંકમપ્યનુગૃહ્ણાતિ કેવલં કારણં કૃપા

યદિ નો મય્યનુક્રોશઃ કથં તાપસસંગતિઃ ॥
તદ્રૂપેણ સ્વયં શંભુરાનિનાયેહ માં ધ્રુવમ્

ન દાનાનિ ન વૈ યજ્ઞા ન તપાંસિ વ્રતાનિ ચ ॥।
શંભોઃ પ્રસાદહેતૂનિ કારણં તત્કૃપૈવ હિ ॥

દયામપિ તદા કુર્યાદસૌ વિશ્વેશ્વરઃ પરામ્ ॥
યદાશ્રુત્યુક્તમધ્વાનં સદ્ભિઃ ક્ષુણ્ણં ન સંત્યજેત્

અનુક્રોશં સમર્થ્યેતિ સ ત્વાષ્ટ્રઃ ર્શાભવં શુચિઃ॥
સંસ્થાપ્ય લિંગમીશસ્યારાધયત્સ્વસ્થમાનસઃ

આનીય પુષ્પસંભારમાર્તવં કાનનાદ્બહુ ॥
સ્નાત્વાભ્યર્ચયતીશાનં કંદમૂલફલાશનઃ

ઇત્થં ત્વષ્ટૃતનૂજસ્ય લિંગારાધનચેતસઃ ॥
ત્રિહાયનાત્પ્રસન્નોભૂત્તસ્યેશઃ કરુણાનિધિઃ

તસ્માદેવ હિ લિંગાચ્ચ પ્રાદુર્ભૂય ભવોઽબ્રવીત્ ॥
વરં વરય રે ત્વાષ્ટ્ર દૃઢભક્ત્યાનયા તવ ॥

પ્રસન્નોસ્મિ ભૃશં બાલ ગુર્વર્થકૃતચેતસઃ ॥
ગુરુણા ગુરુપત્ન્યા ચ ગુર્વપત્યદ્વયેન ચ

યથાર્થિતં તથા કર્તું તે સામર્થ્યં ભવિષ્યતિ

અન્યાન્વરાંશ્ચ તે દદ્યાં ત્વાષ્ટ્ર તુષ્ટસ્ત્વદર્ચયા ॥
તાઞ્શૃણુષ્વ મહાભાગ લિંગસ્યાસ્યાદ્ભુતશ્રિયઃ

ત્વં સુવર્ણાદિધાતૂનાં દારૂણાં દૃષદામપિ ॥
મણીનામપિરત્નાનાં પુષ્પાણામપિ વાસસામ્

કર્પૂરાદિસુગંધીનાં દ્રવ્યાણામપ્યપામપિ ॥
કંદમૂલફલાનાં ચ દ્રવ્યાણામપિ ચ ત્વચામ્॥

સર્વેષાં વસ્તુજાતાનાં કર્તું કર્મ પ્રવેત્સ્યસિ ॥
યસ્ય યસ્ય રુચિર્યત્ર સદ્મ દેવાલયાદિષુ

તસ્ય તસ્યેહ તુષ્ટ્યૈ ત્વં તથા કર્તું પ્રવેત્સ્યસિ ॥
સર્વનેપથ્યરચનાઃ સર્વાઃ સૂપસ્ય સંસ્કૃતીઃ

સર્વાણિ શિલ્પકાર્યાણિ તૌર્યત્રિકમથાપિ ચ ॥
સર્વં જ્ઞાસ્યસિ કર્તું ત્વં દ્વિતીય ઇવ પદ્મભૂઃ

નાનાવિધાનિ યંત્રાણિ નાનાયુધવિધાનકમ્ ॥
જલાશયાનાં રચનાઃ સુદુર્ગરચનાસ્તથા

તાદૃક્કર્તું પુરા વેત્સિ યાદૃઙ્નાન્યોઽધિયાસ્યતિ ॥
કલાજાતં હિ સર્વં ત્વમવયાસ્યસિ મે વરાત્

સર્વેંદ્રજાલિકી વિદ્યા ત્વદધીના ભવિષ્યતિ ॥
સર્વકર્મસુ કૌશલ્યં સર્વબુદ્ધિવરિષ્ઠતામ્

સર્વેષાં ચ મનોવૃત્તિં ત્વં જ્ઞાસ્યસિ વરાન્મમ ॥
કિં બહૂક્તેન યત્સ્વર્ગે યત્પાતાલે યદત્ર ચ

અતિલોકોત્તરં કર્મ તત્સર્વં વેત્સ્યસિ સ્વયમ્

વિશ્વેષાં વિશ્વકર્માણિ વિશ્વેષુ ભુવનેષુ ચ ॥
યતો જ્ઞાસ્યસિ તન્નામ વિશ્વકર્મેતિ તેઽનઘ

અપરઃ કો વરો દેયસ્તવ તં પ્રાર્થયાશ્વહો ॥
તવાદેયં ન મે કિંચિલ્લિંગાર્ચનરતસ્ય હિ

અન્યત્રાપિ હિ યો લિંગં સમર્ચયતિ સન્મતિઃ ॥
તસ્યાપિ વાંછિતં દેયં કિંપુનર્યોવિકાશિકમ્

યેન કાશ્યાં સમભ્યર્ચિ યેન કાશ્યાં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥
યેન કાશ્યાં સ્તુતં લિંગં સ મે રૂપાય દર્પણઃ

તત્ત્વં સ્વચ્છોસિ મુકુરો મમ નેત્રત્રયસ્ય હિ ॥
કાશ્યાં લિંગાર્ચનાત્ત્વાષ્ટ્ર વરં વરય સુવ્રત

કાશ્યાં યો રાજધાન્યાં મે હિત્વા મામન્યમર્ચયેત્ ॥
સ વરાકોલ્પધીર્મુષ્ટોઽલ્પતુષ્ટિર્મુક્તિવર્જિતઃ

તદાનંદવનેહ્યત્ર સમર્ચ્યોહં મુમુક્ષુભિઃ ॥
દ્રુહિણોપેંદ્રચંદ્રેંદ્રૈરિહાન્યો ન સમર્ચ્યતે

યથાનંદવનં પ્રાપ્ય ત્વં મામર્ચિતવાનસિ ॥
તથાન્યે પુણ્યકર્માણો મામભ્યર્ચ્યૈવ મામિતાઃ

અનુગ્રાહ્યોઽસિ નિતરાં તતો વરય દુર્લભમ્ ॥
શ્રાણિતં તદવૈહિ ત્વં વદ મા ચિરયસ્વ ભોઃ

॥ વિશ્વકર્મોવાચ ॥ ॥
ઇદં યત્સ્થાપિતં લિંગં મયાજ્ઞેનાપિ શંકર ॥
તલ્લિંગમન્યેપ્યારાધ્ય સંતુ સમૃદ્ધિભાજનમ્

અન્યચ્ચ નાથ પ્રાર્થ્યોસિ તચ્ચ વિશ્રાણયિષ્યસિ ॥
મયા વિનિર્માપયિતા સ્વં પ્રાસાદં કદા ભવાન્

દેવદેવ ઉવાચ ॥ ॥
એવમસ્તુ યદુક્તં તે તવ લિંગસમર્ચકાઃ ॥
સમૃદ્ધિભાજનં વૈ સ્યુઃ સ્યુશ્ચ નિર્વાણદીક્ષિતાઃ

યદા ચ રાજા ભવિતા દિવોદાસો વિધેર્વરાત્॥
તદા મે વચનાત્તાત પ્રાસાદં મે વિધાસ્યતિ

નવીકૃત્ય પુનઃ કાશી નિર્વિષ્ટા તેન ભૂભુજા ॥
ગણેશમાયયા રાજ્યાત્પરિનિર્વિણ્ણચેતસા

વિષ્ણોઃ સદુપદેશાચ્ચ મામેવ શરણં ગતઃ ॥
નિર્વાણલક્ષ્મીઃ પ્રાપ્તેહ હિત્વા રાજ્યશ્રિયં ચલામ્

વિશ્વકર્મન્વ્રજ ગુરોઃ શાસનાય યતસ્વ ચ ॥
ગુરુભક્તિકૃતો યસ્માન્મદ્ભક્તા નાત્ર સંશયઃ

યે ગુરું ચાવમન્યંતે તેવમાન્યા મયાપ્યહો ॥
તસ્માદ્ગુરૂપદિષ્ટં હિ કુરુ શિષ્યસમીહિતમ્

તત આગત્ય મે પાર્શ્વં યાવન્નિર્વાણમેષ્યસિ ॥
તાવત્સ્થાસ્યસિ શુદ્ધાત્મા દેવાનાં હિતમાચરન્

તવાત્ર લિંગે સતતં સ્થાસ્યામ્યહમભીષ્ટદઃ ॥
અસ્ય લિંગસ્ય ભક્તાનાં નિર્વાણશ્રીરદૂરતઃ

અંગારેશાદુદીચ્યાં યે ત્વલ્લિંગસ્યસમર્ચકાઃ ॥
તેષાં મનોરથાવાપ્તિર્ભવિષ્યતિ પદેપદે

ઇત્યુક્ત્વાંતર્દધે દેવસ્ત્વાષ્ટ્રોપિ ગુરુમાપ્તવાન્ ॥
ગુરોઃ સમીહિતં ભૂરિ વિધાય સ ગૃહાન્યયૌ

ગૃહેપિ માતાપિતરૌ સંતોષ્ય નિજકર્મણા ॥
તદુક્તાજ્ઞાં સમાધાય પુનઃ કાશીં સમાયયૌ

સ્વલિંગારાધનાસક્તો નાદ્યાપિ ત્વષ્ટૃનંદનઃ ॥
કાશીં ત્યજતિ મેધાવી સર્વદેવ પ્રિયં ચરન્

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
પૃષ્ટાનિ યાનિ ર્લિગાનિ ત્વયા દેવિ ગિરીંદ્રજે ॥
કાશી મુક્તૌ સમર્થાનિ તાન્યુક્તાનિ મયા તવ

લિંગમોંકારસંજ્ઞં ચ તથા દેવં ત્રિવિષ્ટપમ્ ॥
મહાદેવઃ કૃત્તિવાસા રત્નેશશ્ચંદ્રસંજ્ઞકઃ

કેદારશ્ચાપિ ધર્મેશસ્તથા વીરેશ્વરાભિધઃ ॥
કામેશવિશ્વકર્મેશૌ મણિકર્ણીશ્વરસ્તથા

મમાર્ચ્યમવિમુક્તાખ્યં તતો દેવિ મમા ખ્યકમ્ ॥
વિશ્વનાથેતિ વિશ્વસ્મિન્પ્રથિતં વિશ્વસૌખ્યદમ્

અવિમુક્તં સમાસાદ્ય યેન વિશ્વેશ્વરોર્ચિતઃ ॥
ન તસ્યાસ્તિ પુનર્જન્મ કલ્પકોટિશતેષ્વપિ

અષ્ટૌ માસાન્વિહારઃ સ્યાદ્યતીનાં સંયતાત્મનામ્ ॥
એકત્ર ચતુરોમાસાનબ્દં નાવાસ ઇષ્યતે

અવિમુક્તે પ્રવિષ્ટાનાં વિહારો નૈવ યુજ્યતે ॥
મોક્ષોપ્યસંશયશ્ચાત્ર તસ્માત્ત્યાજ્યા ન કાશિકા

આનંદકાનનં હિત્વા નાન્યદ્ગચ્છેત્તપોવનમ્ ॥
તપોયોગશ્ચ મોક્ષશ્ચ યતોત્રૈવ મદાશ્રયાત્

કૃપયા સર્વજંતૂનાં ક્ષેત્રમેતન્મયા કૃતમ્ ॥
અવશ્યમેવ સિદ્ધ્યંતિ ક્ષેત્રેસ્મિન્સિદ્ધિકાંક્ષિણઃ

અતીતં વર્તમાનં ચ જાનતોઽજ્ઞાનતઃ કૃતમ્ ॥
યદેનસ્તલ્લયં યાયાદાનંદવનવીક્ષણાત્

અત્યુગ્રૈશ્ચ તપોભિર્યન્મહાદાનૈર્મહાવ્રતૈઃ ॥
નિયમૈશ્ચ યમૈઃ સમ્યક્ત્વયોગેન મહામખૈઃ

વેદાંતશાસ્ત્રાભ્યસનૈઃ સર્વોપનિષદાશ્રયાત્ ॥
એભિર્વૈ યદવાપ્યેત તત્કાશ્યાં હેલયાપ્યતે

કર્મસૂત્રેણ બદ્ધા વૈ ભ્રામ્યંતે તાવદેવ હિ ॥
યાવદ્વૈશ્વેશ્વરે ધામ્નિ મમ નૈવ તનુત્યજઃ

કાશ્યાં સ્વલીલયા દેવિ તિર્યગ્યોનિજુષામપિ॥
દદામિ ચાંતે તત્સ્થાનં યત્ર યાંતિ ન યાજ્ઞિકાઃ

ભૂતગ્રામોઽખિલોપ્યત્ર મુક્તિક્ષેત્રે કૃતાલયઃ ॥
કાલેન નિધનં યાતો યાત્યેવ પરમાં ગતિમ્

વિષયાસક્તચિત્તોપિ ત્યક્તધર્મરતિસ્ત્વપિ ॥
કાલેનોજ્ઝિતદેહોઽત્ર ન સંસારં પુનર્વિશેત્

પ્રયાગે યત્ફલં દેવિ માઘે ચોપનિમજ્જનાત્ ॥
તત્ફલં કોટિગુણિતં વારાણસ્યાં ક્ષણેક્ષણે

અસ્ય ક્ષેત્રસ્ય મહિમા કોપિ વાચામગોચરઃ ॥
ઉદ્દેશમાત્રમાખ્યાયિ મયા તે પ્રીતિકામ્યયા

ચતુર્દશાનાં લિંગાનાં શ્રુત્વાખ્યાનાનિ સત્તમઃ ॥
ચતુર્દશ સુલોકેષુ પૂજાં પ્રાપ્સ્યત્યનુત્તમામ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ચતુર્થે કાશીખંડ ઉત્તરાર્ધે વિશ્વકર્મેશ પ્રાદુર્ભાવો નામ ષડશીતિતમોઽધ્યાયઃ