સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 4.78

॥ પાર્વત્યુવાચ ॥
આનંદકાનને શંભો યલ્લિંગં પુણ્યવર્ધનમ્ ॥
યન્નામસ્મરણાદેવ મહાપાતકસંક્ષયઃ

યત્સેવ્યં સાધકૈર્નિત્યં યત્ર પ્રીતિરનુત્તમા ॥
યત્ર દત્તં હુતં જપ્તં ધ્યાતં ભવતિ ચાક્ષયમ્

યસ્ય સંસ્મરણાદેવ યલ્લિંગસ્ય વિલોકનાત્ ॥
યલ્લિંગપ્રણતેશ્ચાપિ યસ્ય સંસ્પર્શનાદપિ

પંચામૃતાદિ સ્નપનપૂર્વાદ્યસ્યાર્ચનાદપિ ॥
તલ્લિંગં કથયેશાન ભવેચ્છ્રેયઃ પરંપરા

॥ સ્કંદ ઉવાચ ॥ ॥
ઇતિ દેવીસમુદિતં સમાકર્ણ્ય વટોદ્ભવ ॥
સર્વજ્ઞેન યદાખ્યાતં તદાખ્યાસ્યામિ તે શૃણુ

દેવદેવ ઉવાચ ॥ ॥
ઉમે ભવત્યા યત્પૃષ્ટં ભવબંધવિમોક્ષકૃત્ ॥
તતોઽહં કથયિષ્યામિ લિંગં સ્થિરમના ભવ

આનંદકાનને ચાત્ર રહસ્યં પરમં મમ ॥
ન મયા કસ્યચિત્ખ્યાતં ન પ્રષ્ટું વેત્તિ કશ્ચન

સંતિ લિંગાન્યનેકાનિ મમાનંદવને પ્રિયે॥
પરં ત્વયા યથા પૃષ્ટં યથાવત્તદ્બ્રવીમિ તે

યત્ર મુક્તિસ્વરૂપા ત્વં સ્વયં તિષ્ઠસિ વિશ્વગે ॥
યત્ર તે નંદનશ્ચાસ્તિ ક્ષેત્રં વિઘ્નવિઘાતકૃત્

મમાપિ યેન ત્રિપુરં સમરે જયકાંક્ષિણઃ ॥
જયાશા પૂરિતા સ્તુત્યા બહુમોદકદાનતઃ

યત્રાસ્તિ તીર્થમઘહૃત્પિતૃપ્રીતિવિવર્ધનમ્ ॥
યત્સ્નાનાદ્વૃત્રહા વૃત્રવધપાપાદ્વિમુક્તવાન્

ધર્માધિકરણં યત્ર ધર્મરાજોપ્યવાપ્તવાન્ ॥
સુદુષ્કરં તપસ્તપ્ત્વા પરમેણ સમાધિના

પક્ષિણોપિ હિ યત્રાપુર્જ્ઞાનં સંસારમોચનમ્ ॥
રમ્યો હિરણ્મયો યત્ર બભૂવ બહુપાદ્દ્રુમઃ ॥

યલ્લિંગદર્શનાદેવ દુર્દમો નામ પાર્થિવઃ ॥
ઉદ્વેજકોપિ લોકાનાં ક્ષણાદ્ધર્મમતિસ્ત્વભૂત્

તસ્ય લિંગસ્ય માહાત્મ્યમાવિર્ભાવં ચ સુંદરિ ॥
નિશામયાભિધાસ્યામિ મહાપાતક નાશનમ્

ધર્મપીઠં તદુદ્દિષ્ટમત્રાનંદવને મમ ॥
તત્પીઠદર્શનાદેવ નરઃ પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

પુરા વિવસ્વતઃ પુત્રો યમઃ પરમસંયમી ॥
તપસ્તતાપ વિપુલં વિશાલાક્ષિ તવાગ્રતઃ

શિશિરે જલમધ્યસ્થો વર્ષાસ્વભ્રાવકાશકઃ ॥
તપર્તૌ પંચવહ્નિસ્થઃ કદાચિદિતિ તપ્તવાન્

પાદાગ્રાંગુષ્ઠભૂસ્પર્શી બહુકાલં સ તસ્થિવાન્ ॥
એકપાદસ્થિતઃ સોપિ કદાચિદ્બહ્વનેહસમ્

સમીરાભ્યવહર્તાસીદ્બહુદિષ્ટં સદિષ્ટવાન્ ॥
પપૌ સ તુ પિપાસુઃ સન્કુશાગ્રજલવિપ્રુષઃ

દિવ્યાં ચતુર્યુગીમિત્થં સ નિનાય તપશ્ચરન્ ॥
ચતુર્ગુણં દિદૃક્ષુર્માં પરમેણ સમાધિના

તતોહં તસ્ય તપસા સંતુષ્ટઃ સ્થિરચેતસઃ ॥
યયૌ તસ્મૈ વરાન્દાતું શમનાય મહાત્મને

વટઃ કાંચનશાખાખ્યો યસ્તપસ્તાપસંતતિમ્ ॥
દૂરીચકાર સુચ્છાયો બહુદ્વિજસમાશ્રયઃ

મંદમદ મરુલ્લોલ પલ્લવૈઃ કરપલ્લવૈઃ ॥
યોધ્વગાનધ્વસંતપ્તાનાહ્વયે દિવતાપહૃત્

સ્વાનુરાગૈઃ સુરભિભિઃ સ્વાદુભિશ્ચ પચેલિમૈઃ ॥
પ્રીણયેદર્થિસાર્થં યો વૃત્તૈર્નિજફલૈરલમ્

તદધસ્તાત્પરં વીક્ષ્ય તમહં તપનાંગજમ્ ॥
સ્થાણુનિશ્ચલ વર્ષ્માણં નાસાગ્રન્યસ્તલોચનમ્

તપસ્તેજોભિરુદ્યદ્ભિઃ પરિતઃ પરિધીકૃતમ્ ॥
ભાનુમંતમિવાકાશે સુનીલે સ્વેન તેજસા

સ્વાખ્યાંકિતં મહાલિંગં પ્રતિષ્ઠાપ્યાતિભક્તિતઃ ॥
સ્વચ્છ સૂર્યોપલમયતેજઃ પુંજૈરિવાર્ચિતમ્

સાક્ષીકૃત્યેવ તલ્લિંગં તપ્યમાનં મહત્તપઃ ॥
પ્રત્યવોચં ધર્મરાજં વરં બ્રૂહીતિ ભાસ્કરે

અલં તપ્ત્વા મહાભાગ પ્રસન્નોસ્મિ શુભવ્રત ॥
નિશમ્ય શમનશ્ચેતિ દૃષ્ટ્વા માં પ્રણનામ હ

ચકાર સ્તવનં ચાપિ પરિહૃષ્ટેંદ્રિયેશ્વરઃ ॥
નિર્વ્યાજં સ સમાધિં ચ વિસૃજ્ય બ્રધ્નનંદનઃ

ધર્મ ઉવાચ ॥ ॥
નમોનમઃ કારણકારણાનાં નમોનમઃ કારણવર્જિતાય ॥
નમોનમઃ કાર્યમયાય તુભ્યં નમોનમઃ કાર્યવિભિન્નરૂપ

અરૂપરૂપાય સમસ્તરૂપિણે પરાણુરૂપાય પરાપરાય ॥
અપારપારાય પરાબ્ધિપાર પ્રદાય તુભ્યં શશિમૌલયે નમઃ॥

અનીશ્વરસ્ત્વં જગદીશ્વરસ્ત્વં ગુણાત્મકસ્ત્વં ગુણવર્જિતસ્ત્વમ્ ॥
કાલાત્પરસ્ત્વં પ્રકૃતેઃ પરસ્ત્વં કાલાય કાલાત્પ્રકૃતે નમસ્તે

ત્વમેવ નિર્વાણપદ પ્રદોસિ ત્વમેવ નિર્વાણમનંતશક્તે ॥
ત્વમાત્મરૂપઃ પરમાત્મરૂપસ્ત્વમંતરાત્માસિ ચરાચરસ્ય

ત્વત્તો જગત્ત્વં જગદેવસાક્ષાજ્જગત્ત્વદીયં જગદેકબંધો ॥
હર્તાવિતા ત્વં પ્રથમો વિધાતા વિધાતૃવિષ્ણ્વીશ નમો નમસ્તે

મૃડસ્ત્વમેવ શ્રુતિવર્ત્મગેષુ ત્વમેવ ભીમોઽશ્રુતિવર્ત્મગેષુ ॥
ત્વં શંકરઃ સોમસુભક્તિભાજામુગ્રોસિ રુદ્ર ત્વમભક્તિભાજામ્

ત્વમેવ શૂલી દ્વિષતાં ત્વમેવ વિનમ્રચેતો વચસાં શિવોસિ ॥
શ્રીકંઠ એકઃ સ્વપદશ્રિતાનાં દુરાત્મનાં હાલહલોગ્રકંઠઃ

નમોસ્તુ તે શંકર શાંતશંભો નમોસ્તુ તે ચંદ્રકલાવતંસ ॥
નમોસ્તુ તુભ્યં ફણિભૂષણાય પિનાકપાણેંઽધકવૈરિણે નમઃ

સ એવ ધન્યસ્તવ ભક્તિભાગ્યસ્તવાર્ચકો યઃ સુકૃતી સ એવ ॥
તવસ્તુતિં યઃ કુરુતે સદૈવ સ સ્તૂયતે દુશ્ચ્યવનાદિ દેવૈઃ

કસ્ત્વામિહ સ્તોતુમનંતશક્તે શક્નોતિ માદૃગ્લઘુબુદ્ધિવૈભવઃ ॥
પ્રાચાં ન વાચામિહગોચરો યઃ સ્તુતિસ્ત્વયીયં નતિરેવ યાવત્

સ્કંદ ઉવાચ॥ ॥
ઉદીર્ય સૂર્યસ્ય સુતોતિભક્ત્યા નમઃ શિવાયેતિ સમુચ્ચરન્સઃ ॥
ઇલામિલન્મૌલિરતીવ હૃષ્ટઃ સહસ્રકૃત્વઃ પ્રણનામ શંભુમ્

તતઃ શિવસ્તં તપસાતિખિન્નં નિવાર્ય તાભ્યઃ પ્રણતિભ્ય ઈશ્વરઃ ॥
વરાન્દદૌ સપ્તતુરંગસૂનવે ત્વં ધર્મરાજો ભવ નામતોપિ

ત્વમેવ ધર્માધિકૃતૌ સમસ્ત શરીરિણાં સ્થાવરજંગમાનામ્ ॥
મયા નિયુક્તોદ્ય દિનાદિકૃત્યઃ પ્રશાધિ સર્વાન્મમ શાસનેન

ત્વં દક્ષિણાયાશ્ચ દિશોધિનાથસ્ત્વં કર્મસાક્ષી ભવ સર્વજંતોઃ ॥
ત્વદ્દર્શિતાધ્વાન ઇતો વ્રજંતુ સ્વકર્મયોગ્યાં ગતિમુત્તમાધમાઃ

ત્વયા યદેતન્મમભક્તિભાજા લિંગં સમારાધિતમત્ર ધર્મ ॥
તદ્દર્શનાત્સ્પર્શનતોઽર્ચનાચ્ચ સિદ્ધિર્ભવિષ્યત્યચિરેણ પુંસામ્

ધર્મેશ્વરં યઃ સકૃદેવ મર્ત્યો વિલોકયિષ્યત્યવદાતબુદ્ધિઃ ॥
સ્નાત્વા પુરસ્તેઽત્ર ચ ધર્મતીર્થે ન તસ્ય દૂરે પુરુષાર્થસિદ્ધિઃ

કૃત્વાપ્યઘાનામિહ યઃ સહસ્રં ધર્મેશ્વરં પશ્યતિ દૈવયોગાત્॥
સહેતનો જાતુ સ નારકીં વ્યથાં કથાં તદીયાં દિવિકુર્વતેમરાઃ

યો ધર્મપીઠં પ્રતિલભ્ય કાશ્યાં સ્વશ્રેયસે નો યતતેઽત્ર મર્ત્યઃ ॥
કથં સ ધર્મત્વમિવાતિતેજાઃ કરિષ્યતિ સ્વં કૃતકૃત્યમેવ ॥
ત્વયા યથાપ્તા ઇહ ધર્મરાજ મનોરથાસ્તે ગુરુભિસ્તપોભિઃ ॥
તથૈવ ધર્મેશ્વરભક્તિભાજાં કામાઃ ફલિષ્યંતિ ન સંશયોત્ર

કૃત્વાપ્યઘાન્યેવ મહાંત્યપીહ ધર્મેશ્વરાર્ચાં સકૃદેવ કુર્વન્ ॥
કુતો બિભેતિ પ્રિયબંધુરેવ તવ ત્વદીયાર્ચિત લિંગભક્તઃ

પત્રેણ પુષ્પેણ જલેન દૂર્વયા યો ધર્મધર્મેશ્વરમર્ચયિષ્યતિ ॥
સમર્ચયિષ્યંત્યમૃતાંધસસ્તં મંદારમાલાભિરતિપ્રહૃષ્ટાઃ

ત્વત્તો વિભેષ્યંતિ કૃતૈનસો યે ભયં ન તેષાં ભવિતા કદાચિત્ ॥
ધર્મેશ્વરાર્ચા રચનાં કરિષ્યતાં હરિષ્યતાં બંધુતયામનસ્તે

યદત્ર દાસ્યંતિ હિ ધર્મપીઠે નરા દ્યુનદ્યાં કૃતમજ્જનાશ્ચ ॥
તદક્ષયં ભાવિ યુગાંતરેપિ કૃતપ્રણામાસ્તવ ધર્મલિંગે

યે કાર્તિકે માસિ સિતાષ્ટમી તિથૌ યાત્રાં કરિષ્યંતિ નરા ઉપોષિતાઃ ॥
રાત્રૌ ચ વૈ જાગરણં મહોત્સવૈર્ધર્મેશ્વરે તેન પુનર્ભવા ભુવિ

સ્તુતિં ચ યે વૈ ત્વદુદીરિતામિમાં નરાઃ પઠિષ્યંતિ તવાગ્રતઃ ક્વચિત્ ॥
નિરેનસસ્તે મમ લોકગામિનઃ પ્રાપ્સ્યંતિ તે વૈભવતઃ સખિત્વમ્

પુનર્વરં બ્રૂહિ યથેપ્સિતં દદે તેજોનિધેર્નંદન ધર્મરાજ ॥
અદેયમત્રાસ્તિ ન કિંચિદેવ તે વિધેહિ વાગુદ્યમમાત્રમેવ

પ્રસન્નમૂર્તિં સ વિલોક્ય શંકરં કારુણ્યપૂર્ણં સ્વમનોરથાભિદમ્ ॥
આનંદસંદોહસરોનિમગ્નો વક્તું ક્ષણં નૈવ શશાક કિંચિત્

॥
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ચતુર્થે કાશીખંડ ઉત્તરાર્ધે ધર્મેશમહિમાખ્યાનં નામાષ્ટસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ