સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 4.77

॥ પાર્વત્યુવાચ ॥ ॥
નમસ્તે દેવદેવેશ પ્રણમત્કરુણાનિધે ॥
વદ કેદારમાહાત્મ્યં ભક્તાનામનુકંપયા

તસ્મિઁલ્લિંગે મહાપ્રીતિસ્તવ કાશ્યામનુત્તમા ॥
તદ્ભક્તાશ્ચ જના નિત્યં દેવદેવમહાધિયઃ

॥ દેવદેવ ઉવાચ ॥ ॥
શૃણ્વપર્ણેભિધાસ્યામિ કેદારેશ્વર સંકથામ્ ॥
સમાકર્ણ્યાપિ યાં પાપોપ્યપાપો જાયતે ક્ષણાત્

કેદારં યાતુકામસ્ય પુંસો નિશ્ચિતચેતસઃ ॥
આજન્મસંચિતં પાપં તત્ક્ષણાદેવ નશ્યતિ

ગૃહાદ્વિનિર્ગતે પુંસિ કેદારમભિનિશ્ચિતમ્ ॥ જન્મદ્વયાર્જિતં પાપં શરીરાદપિ નિર્વ્રજેત્

મધ્યે માર્ગં પ્રપન્નસ્ય ત્રિજન્મજનિતં ત્વઘમ્ ॥
દેહગેહાદ્વિનિઃસૃત્ય નિરાશં યાતિ નિઃશ્વસત્

સાયંકેદારકેદારકેદારેતિ ત્રિરુચ્ચરન્॥
ગૃહેપિ નિવસન્નૂનં યાત્રાફલમવાપ્નુયાત્

દૃષ્ટ્વા કેદારશિખરં પીત્વા તત્રત્યમંબુ ચ ॥
સપ્તજન્મકૃતાત્પાપાન્મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

હરપાપહ્રદે સ્નાત્વા કેદારેશં પ્રપૂજ્ય ચ ॥
કોટિજન્માર્જિતૈનોભિર્મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

સકૃત્પ્રણમ્ય કેદારં હરપાપકૃતોદકઃ ॥
સ્થાપ્ય લિંગં હૃદંભોજે પ્રાંતે મોક્ષં ગમિષ્યતિ

હરપાપહ્રદે શ્રાદ્ધં શ્રદ્ધયા યઃ કરિષ્યતિ ॥
ઉદ્ધૃત્ય સપ્તપુરુષાન્સ મે લોકં ગમિષ્યતિ

પુરા રાથંતરે કલ્પે યદભૂદત્ર તચ્છૃણુ ॥
અપર્ણે દત્તકર્ણા ત્વં વર્ણયામિ તવાગ્રતઃ

એકો બ્રાહ્મણદાયાદ ઉજ્જયિન્યા ઇહાગતઃ ॥
કૃતોપનયનઃ પિત્રા બ્રહ્મચર્યવ્રતેસ્થિતઃ

સ્થલીં પાશુપતીં કાશીં સ વિલોક્ય સમંતતઃ॥
દ્વિજૈઃ પાશુપતૈઃ કીર્ણાં જટામુકુટભૂષિતૈઃ

કૃતલિંગસમર્ચૈશ્ચ ભૂતિભૂષિતવર્ષ્મભિઃ ॥
ભિક્ષાહૃતાન્નસંતુષ્ટૈઃ પુષ્ટૈર્ગંગામૃતોદકૈઃ

બભૂવાનંદિતમના વ્રતં જગ્રાહ ચોત્તમમ્॥
હિરણ્યગર્ભાદાચાર્યાન્મહત્પાશુપતાભિધમ્

સ ચ શિષ્યો વશિષ્ઠોભૂત્સર્વપાશુપતોત્તમઃ ॥
સ્નાત્વા હ્રદે હરપાપે નિત્યપ્રાતઃ સમુત્થિતઃ

વિભૂત્યાહરહઃ સ્નાતિ ત્રિકાલં લિંગમર્ચયન્ ॥
નાંતરં સ વિજાનાતિ શિવલિંગે ગુરૌ તથા

સ દ્વાદશાબ્દદેશીયો વશિષ્ઠો ગુરુણા સહ ॥
યયૌ કેદારયાત્રાર્થં ગિરિં ગૌરીગુરોર્ગુરુમ્

યત્ર ગત્વા ન શોચંતિ કિંચિત્સંસારિણઃ ક્વચિત ॥
પ્રાશ્યોદકં લિંગરૂપં લિંગરૂપત્વમાગતાઃ

અસિધારં ગિરિં પ્રાપ્ય વશિષ્ઠસ્ય તપસ્વિનઃ ॥
ગુરુર્હિરણ્યગર્ભાખ્યઃ પંચત્વમગમત્તદા

પશ્યતાં તાપસાનાં ચ વિમાને સાર્વકામિકે ॥
આરોપ્ય તં પારિષદાઃ કૈલાસમનયન્મુદા

યસ્તુ કેદારમુદ્દિશ્ય ગેહાદર્ધપથેપ્યહો ॥
અકાતરસ્ત્યજેત્પ્રાણાન્કૈલાસે સ ચિરં વસેત્

તદાશ્ચર્યં સમાલોક્ય સ વશિષ્ઠસ્તપોધનઃ ॥
કેદારમેવ લિંગેષુ બહ્વમંસ્ત સુનિશ્ચિતમ્

અથ કૃત્વા સ કૈદારીં યાત્રાં વારાણસીમગાત્ ॥
અગ્રહીન્નિયમં ચાપિ યથાર્થં ચાકરોત્પુનઃ ॥

પ્રતિ ચૈત્રં સદા ચૈત્ર્યાં યાવજ્જીવમહં ધ્રુવમ્ ॥
વિલોકયિષ્યે કેદારં વસન્વારાણસીં પુરીમ્

તેન યાત્રાઃ કૃતાઃ સમ્યક્ ષષ્ટિરેકાધિકા મુદા ॥
આનંદકાનને નિત્યં વસતા બ્રહ્મચારિણા

પુનર્યાત્રાં સ વૈ ચક્રે મધૌ નિકટવર્તિનિ ॥
પરમોત્સાહસંતુષ્ટઃ પલિતા કલિતોપ્યલમ્

તપોધનૈસ્તન્નિધનં શંકમાનૈર્નિવારિતઃ ॥
કારુણ્યપૂર્ણહૃદયૈરન્યૈરપિ ચ સંગિભિઃ

તતોપિ ન તદુત્સાહભંગોભૂદ્દૃઢચેતસઃ ॥
મધ્યે માર્ગં મૃતસ્યાપિ ગુરોરિવ ગતિર્મમ

ઇતિ નિશ્ચિતચેતસ્કે વશિષ્ઠે તાપસે શુચૌ ॥
અશૂદ્રાન્ન પરીપુષ્ટે તુષ્ટોહં ચંડિકેઽભવમ્

સ્વપ્રેમયા સ સંપ્રોક્તો વશિષ્ઠસ્તાપસોત્તમઃ ॥
દૃઢવ્રત પ્રસન્નોસ્મિ કેદારં વિદ્ધિ મામિહ

અભીષ્ટં ચ વરં મત્તઃ પ્રાર્થયસ્વાવિચારિતમ્ ॥
ઇત્યુક્તવત્યપિ મયિ સ્વપ્નો મિથ્યેતિ સોબ્રવીત્

તતોપિ સ મયા પ્રોક્તઃ સ્વપ્નો મિથ્યાઽશુચિષ્મતામ્ ॥
ભવાદૃશામમિથ્યૈવ સ્વાખ્યા સદૃશવર્તિનામ્

વરં બ્રૂહિ પ્રસન્નોસ્મિ સ્વપ્નશંકાં ત્યજ દ્વિજ ॥
તવ સત્ત્વવતઃ કિંચિન્મયાદેયં ન કિંચન

ઇત્યુક્તં મે સમાકર્ણ્ય વરયામાસ મામિતિ ॥
શિષ્યો હિરણ્યગર્ભસ્ય તપસ્વિજનસત્તમઃ

યદિ પ્રસન્નો દેવેશ તદા મે સાનુગા ઇમે ॥
સર્વે શૂલિન્નુગ્રાહ્યા એષ એવ વરો મમ

દેવિ તસ્યેદમાકર્ણ્ય પરોપકૃતિશાલિનઃ ॥
વચનં નિતરાં પ્રીતસ્તથેતિ તમુવાચ હ

પુનઃ પરોપકરણાત્તત્તપો દ્વિગુણીકૃતમ્ ॥
તેન પુણ્યેન સ મયા પુનઃ પ્રોક્તો વરં વૃણુ

સ વશિષ્ઠો મહાપ્રાજ્ઞો દૃઢ પાશુપતવ્રતઃ ॥
દેવિ મે પ્રાર્થયામાસ હિમશૈલાદિહ સ્થિતિમ્

તતસ્તત્તપસાકૃષ્ટઃ કલામાત્રેણ તત્ર હિ ॥
હિમશૈલે તતશ્ચાત્ર સર્વભાવેન સંસ્થિતઃ

તતઃ પ્રભાતે સંજાતે સર્વેષાં પશ્યતામહમ્ ॥
હિમાદ્રે પ્રસ્થિતઃ પ્રાપ્તસ્તૂયમાનઃ સુરર્ષિભિઃ

વશિષ્ઠં પુરતઃ કૃત્વા સર્વસાર્થસમાયુતમ્ ॥
હરપાપહ્રદે તીર્થે સ્થિતોહં તદ્નુગ્રહાત્

મત્પરિગ્રહતઃ સર્વે હરપાપે કૃતોદકાઃ ॥
આરાધ્ય મામનેનૈવ વપુષા સિદ્ધિમાગતાઃ

તદા પ્રભૃતિ લિંગેસ્મિન્સ્થિતઃ સાધકસિદ્ધયે ॥
અવિમુક્તે પરે ક્ષેત્રે કલિકાલે વિશેષતઃ

તુષારાદ્રિં સમારુહ્ય કેદારં વીક્ષ્ય યત્ફલમ્ ॥
તત્ફલં સપ્તગુણિતં કાશ્યાં કેદારદર્શને

ગૌરીકુંડં યથા તત્ર હંસતીર્થં ચ નિર્મલમ્ ॥
યથા મધુસ્રવા ગંગા કાશ્યાં તદખિલં તથા

ઇદં તીર્થં હરપાપં સપ્તજન્માઘનાશનમ્ ॥
ગંગાયાં મિલિતં પશ્ચાજ્જન્મકોટિકૃતાઘહમ્

અત્ર પૂર્વં તુ કાકોલૌ યુધ્યતૌ ખાન્નિપેતતુઃ ॥
પશ્યતાં તત્ર સંસ્થાનાં હંસૌ ભૂત્વા વિનિર્ગતૌ

ગૌરિ ત્વયા કૃતં પૂર્વં સ્નાનમત્ર મહાહ્રદે ॥
ગૌરીતીર્થં તતઃ ખ્યાતં સર્વતીર્થોત્તમોત્તમમ્

અત્રામૃતસ્રવા ગંગા મહામોહાંધકારહૃત્ ॥
અનેકજન્મજનિત જાડ્યધ્વંસવિધાયિની

સરસા માનસેનાત્ર પૂર્વં તપ્તં મહાતપઃ ॥
અતસ્તુ માનસં તીર્થં જને ખ્યાતિમિદં ગતમ્

અત્ર પૂર્વં જનઃ સ્નાનમાત્રેણૈવ પ્રમુચ્યતે ॥
પશ્ચાત્પ્રસાદિતશ્ચાહં ત્રિદશૈર્મુક્તિદુર્દૃશૈઃ

સર્વે મુક્તિં ગમિષ્યંતિ યદિ દેવેહ માનવાઃ ॥
કેદારકુંડે સુસ્નાતાસ્તદોચ્છિત્તિર્ભવિષ્યતિ

સર્વેષામેવ વર્ણાનામાશ્રમાણાં ચ ધર્મિણામ્॥
તસ્માત્તનુવિસર્ગેત્ર મોક્ષં દાસ્યતિ નાન્યથા

તતસ્તદુપરોધેન તથેતિ ચ મયોદિતમ્ ॥
તદારભ્ય મહાદેવિ સ્નાનાત્કેદારકુંડતઃ॥

સમર્ચનાચ્ચ ભક્ત્યા વૈ મમ નામ જપાદપિ ॥
નૈઃશ્રેયસીં શ્રિયં દદ્યામન્યત્રાપિ તનુત્યજામ

કેદારતીર્થે યઃ સ્નાત્વા પિંડાન્દાસ્યતિ ચાત્વરઃ ॥
એકોત્તરશતં વંશ્યાસ્તસ્ય તીર્ણા ભવાંબુધિમ્

ભૌમવારે યદા દર્શસ્તદા યઃ શ્રાદ્ધદો નરઃ ॥
કેદારકુંડમાસાદ્ય ગયાશ્રાદ્ધેન કિં તતઃ

કેદારં ગંતુકામસ્ય બુદ્ધિર્દેયા નરૈરિયમ્ ॥
કાશ્યાં સ્પૃશંસ્ત્વં કેદારં કૃતકૃત્યો ભવિષ્યસિ

ચૈત્રકૃષ્ણચતુર્દશ્યામુપવાસં વિધાય ચ ॥
ત્રિગંડૂષાન્પિબન્પ્રાતર્હૃલ્લિંગમધિતિષ્ઠતિ

કેદારોદકપાનેન યથા તત્ર ફલં ભવેત્ ॥
તથાત્ર જાયતે પુંસાં સ્ત્રીણાં ચાપિ ન સંશયઃ

કેદારભક્તં સંપૂજ્ય વાસોન્નદ્રવિણાદિભિઃ ॥
આજન્મજનિતં પાપં ત્યક્ત્વા યાતિ મમાલયમ્ ॥

આષણ્માસં ત્રિકાલં યઃ કેદારેશં નમસ્યતિ ॥
તં નમસ્યંતિ સતતં લોકપાલા યમાદયઃ

કલૌ કેદારમાહાત્મ્યં યોપિ કોપિ ન વેત્સ્યતિ ॥
યો વેત્સ્યતિ સુપુણ્યાત્મા સર્વં વેત્સ્યતિ સ ધ્રુવમ્

કેદારેશં સકૃદ્દૃષ્ટ્વા દેવિ મેઽનુચરો ભવેત્ ॥
તસ્માત્કાશ્યાં પ્રયત્નેન કેદારેશં વિલોકયેત્

ચિત્રાંગદેશ્વરં લિંગં કેદારાદુત્તરે શુભમ્ ॥
તસ્યાર્ચનાન્નરો નિત્યં સ્વર્ગભોગાનુપાશ્નુતે

કેદારાદ્દક્ષિણે ભાગે નીલકંઠ વિલોકનાત્ ॥
સંસારોરગદષ્ટસ્ય તસ્ય નાસ્તિ વિષાદ્ભયમ્

તદ્વાયવ્યંબરીષેશો નરસ્તદવલોકનાત્ ॥
ગર્ભવાસં ન ચાપ્નોતિ સંસારે દુઃખસંકુલે

ઇંદ્રદ્યુમ્નેશ્વરં લિંગં તત્સમીપે સમર્ચ્ય ચ ॥
તેજોમયેન યાનેન સ સ્વર્ગ ભુવિ મોદતે

તદ્દક્ષિણે નરો દૃષ્ટ્વા લિંગં કાલંજરેશ્વરમ્ ॥
જરાં કાલં વિનિર્જિત્ય મમ લોકે વસેચ્ચિરમ્

દૃષ્ટ્વા ક્ષેમેશ્વરં લિંગમુદ્ક્ચિત્રાંગદેશ્વરાત્ ॥
સર્વત્ર ક્ષેમમાપ્નોતિ લોકેઽત્ર ચ પરત્ર ચ

॥ સ્કંદ ઉવાચ ॥ ॥
દેવદેવેન વિંધ્યારે કેદાર મહિમા મહાન્ ॥
ઇત્યાખ્યાયિ પુરાંબાયૈ મયા તેપિ નિરૂપિતઃ

કેદારેશ્વરલિંગસ્ય શ્રુત્વોત્પત્તિં કૃતી નરઃ ॥
શિવલોકમવાપ્નોતિ નિષ્પાપો જાયતે ક્ષણાત્

॥
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિ સાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ચતુર્થે કાશીખંડ ઉત્તરાર્ધે કેદારમહિમાખ્યાનં નામ સપ્તસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ