સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 4.66

॥ સ્કન્દ ઉવાચ ॥ ॥
જ્યેષ્ઠેશ્વરસ્ય પરિતો લિંગાન્યન્યાનિ યાનિ તુ ॥
તાનિ તે કથયિષ્યામિ શૃણુ વાતાપિતાપન

જ્યેષ્ઠેશાદ્દક્ષિણે ભાગે લિંગમપ્સરસાં શુભમ્ ॥
તત્રૈવાપ્સરસઃ કૂપઃ સૌભાગ્યોદકસંજ્ઞકઃ

તત્કૂપજલસુસ્નાતો વિલોક્યાપ્સરસેશ્વરમ્ ॥
ન દૌર્ભાગ્યમવાપ્નોતિ નારી વા પુરુષોથવા

તત્રૈવ કુક્કુટેશાખ્યં લિંગં વાપીસમીપગમ્॥
તસ્ય પૂજનતઃ પુંસાં કુટુંબં પરિવર્ધતે

પિતામહેશ્વરં લિંગં જ્યેષ્ઠવાપીતટે શુભમ્ ॥
તત્ર શ્રાદ્ધં નરઃ કૃત્વા પિતૄણાં મુદમર્પયેત્

પિતામહેશાન્નૈરૃત્યાં પૂજનીયં પ્રયત્નતઃ ॥
ગદાધરેશ્વરં લિંગં પિતૄણાં પરિતૃપ્તિદમ્

દિશિ પુણ્યજનાખ્યાયાં લિંગાજ્જ્યેષ્ઠેશ્વરાન્મુને॥
વાસુકીશ્વરસંજ્ઞં ચ લિંગમર્ચ્યં સમંતતઃ

તત્ર વાસુકિકુંડે ચ સ્નાનદાનાદિકાઃ ક્રિયાઃ ॥
સર્પભીતિહરાઃ પુંસાં વાસુકીશપ્રભાવતઃ

યઃ સ્નાતો નાગપંચમ્યાં કુંડે વાસુકિસંજ્ઞિતે ॥
ન તસ્ય વિષસંસર્ગો ભવેત્સર્પસમુદ્ભવઃ

કર્તવ્યા નાગપઞ્ચમ્યાં યાત્રા વર્ષાસુ તત્ર વૈ॥
નાગાઃ પ્રસન્ના જાયંતે કુલે તસ્યાપિ સર્વદા

તત્કુણ્ડાત્પશ્ચિમે ભાગે લિંગં વૈ તક્ષકેશ્વરમ્॥
પૂજનીયં પ્રયત્નેન ભક્તાનાં સર્વસિદ્ધિદમ્

મુનેસ્તસ્યોત્તરે ભાગે કુણ્ડં તક્ષકસંજ્ઞિતમ્ ॥
કૃતોદકક્રિયસ્તત્ર ન સર્પૈરભિભૂયતે

તત્કુણ્ડાદુત્તરે ભાગે ક્ષેત્રં ક્ષેમકરઃ સદા॥
ભક્તાનાં સાધ્વસધ્વંસી કપાલી નામ ભૈરવઃ

ભૈરવસ્ય મહાક્ષેત્રં તદ્વૈ સાધકસિદ્ધિદમ્॥
તત્ર સંસાધિતા વિદ્યાઃ ષણ્માસાતત્સિદ્ધિમાપ્નુયુઃ

તત્ર ચણ્ડી મહામુણ્ડા ભક્તવિઘ્નોપશાંતિદા।
બલિપૂજોપહારાદ્યૈઃ પૂજ્યા સ્વાભીષ્ટસિદ્ધયે

તસ્યા યાત્રાં તુ યઃ કુર્યાન્મહાષ્ટમ્યાં નરોત્તમઃ ॥
યશસ્વી પુત્રપૌત્રાઢ્યો લક્ષ્મીવાઁશ્ચાપિ જાયતે

મહામુણ્ડા પ્રતીચ્યાં તુ ચતુઃસાગરવાપિકા ॥
તસ્યાં સ્નાતો ભવેત્સ્નાતઃ સાગરેષુ ચતુર્ષ્વપિ

મહાપ્રસિદ્ધં તત્સ્થાનં ચતુઃસાગરસંજ્ઞિતમ્॥
ચત્વારિ તત્ર લિંગાનિ સાગરૈઃ સ્થાપિતાનિ ચ

તસ્યા વાપ્યાશ્ચતુર્દિક્ષુ પૂજિતાનિ દહંત્યઘમ્ ॥
તદુત્તરે મહાલિંગં વૃષભેશ્વરસંજ્ઞિતમ્

હરસ્ય વૃષભેણૈવ સ્થાપિતં તત્સ્વભક્તિતઃ ॥
તસ્ય દર્શનતઃ પુંસાં ષણ્માસાન્મુક્તિરુદ્ભવેત્

વૃષેશ્વરાદુદીચ્યાં તુ ગંધર્વેશ્વરસંજ્ઞિતમ્ ॥
ગંધર્વકુણ્ડં તત્પ્રાચ્યાં તત્ર સ્નાત્વા નરોત્તમઃ

ગંધર્વેશ્વરમભ્યર્ચ્ય દત્ત્વા દાનાનિ શક્તિતઃ ॥
સન્તર્પ્ય પિતૄદેવાંશ્ચ ગંધર્વૈઃ સહ મોદતે

કર્કોટનામા નાગોસ્તિ ગન્ધર્વેશ્વરપૂર્વતઃ ॥
તત્ર કર્કોટવાપી ચ લિંગં કર્કોટકેશ્વરમ્

તસ્યાં વાપ્યાં નરઃ સ્નાત્વા કર્કોટેશં સમર્ચ્ય ચ ॥
કર્કોટનાગમારાધ્ય નાગલોકે મહીયતે

કર્કોટ નાગો યૈર્દૃષ્ટસ્તદ્વાપ્યાં વિહિતોદકૈઃ ॥
ક્રમતે ન વિષં તેષાં દેહે સ્થાવરજંગમમ્

કર્કોટેશાત્પ્રતીચ્યાં તુ ધુંધુમારીશ્વરાભિધમ્ ॥
તલ્લિંગાભ્યર્ચનાત્પુંસાં ન ભવેદ્વૈરિજં ભયમ્

પુરૂરવેશ્વરં લિંગં તદુદીચ્યાં વ્યવસ્થિતમ્ ॥
દ્રષ્ટવ્યં તત્પ્રયત્નેન ચતુર્વર્ગફલપ્રદમ્

દિગ્ગજેનાર્ચિતં લિંગં સુપ્રતીકેન તત્પુરઃ ॥
સુપ્રતીકેશ્વરં નામ્ના યશોબલવિવર્ધનમ્

સરશ્ચ સુપ્રતીકાખ્યં તત્પુરો ભાસતે મહત્ ॥
તત્ર સ્નાત્વા ચ તલ્લિંગં દૃષ્ટ્વા દિક્પતિતાં લભેત્

તત્રાસ્ત્યેકા મહાગૌરી નામ્ના વિજયભૈરવી ॥
રક્ષાર્થમુત્તરાદ્વારિ સ્થિતા પૂજ્યેષ્ટસિદ્ધયે

વરણાયાસ્તટે રમ્યે ગણૌ હુંડનમુંડનૌ ॥
ક્ષેત્રરક્ષાં વિધત્તસ્તૌ વિઘ્નસ્તંભન કારકૌ

તૌ દ્રષ્ટવ્યૌ પ્રયત્નેન ક્ષેત્રનિર્વિઘ્ન હેતવે ॥
હુંડનેશં મુંડનેશં તત્ર દૃષ્ટ્વા સુખી ભવેત્

સ્કંદ ઉવાચ ॥ ॥
ઇલ્વલારે કથામેકાં શૃણુષ્વાવહિતો ભવ ॥
વરણાયાસ્તટે રમ્યે યદ્વૃત્ત પૂર્વમુત્તમમ્

એકદાદ્રીંદ્રમાલોક્ય મેના સંહૃષ્ટમાનસમ્ ॥
ઉમાં સંસ્મૃત્ય નિઃશ્વસ્ય પ્રોવાચેતિ પતિવ્રતા

॥ મેનોવાચ ॥ ॥
આર્યપુત્ર ન જાનામિ પ્રવૃત્તિમપિ કાંચન ॥
વિવાહસમયાદૂર્ધ્વં તસ્યા ગૌર્યા ગિરીશ્વર

સ વૃષેંદ્રગતિર્દેવો ભસ્મોરગ વિભૂષણઃ ॥
મહાપિતૃવનાવાસો દિગ્વાસાઃ ક્વાસ્તિ સંપ્રતિ

અષ્ટૌ યા માતરો દૃષ્ટા બ્રાહ્મી પ્રભૃતયઃ પ્રિય ॥
સ્વસ્વરૂપાસ્તા મન્યેઽહં બાલિકાઃ કષ્ટહેતવઃ

તસ્યૈકસ્ય ન કોપ્યન્યોસ્ત્યદ્વિતીયસ્ય શૂલિનઃ ॥
તદુદંતપ્રવૃત્ત્યૈ ચ ક્રિયતામુદ્યમો વિભો

તસ્યાઃ પ્રિયાયા વાક્યેન તદપત્યપ્રિયો ગિરિઃ ॥
ઉવાચ વચનં સાસ્રમુમા વાત્સલ્યસન્નગીઃ

॥ ગિરિરાજ ઉવાચ ॥ ॥
અહમેવ ગમિષ્યામિ તસ્યા મેને ગવેષણે ॥
નિતરાં બાધતે પ્રેમ તદદૃષ્ટ્યગ્નિદૂષિતમ્

યદા પ્રભૃતિ સા ગૌરી નિર્ગતા મમ સદ્મતઃ ॥
મન્યે મેને તદારભ્ય પદ્મસદ્મા વિનિર્યયૌ

તદાલાપામૃતધયૌ ન મે શબ્દગ્રહૌ પ્રિયે ॥
પ્રાણેશ્વરિ તદારભ્ય સ્યાતાં શબ્દાંતરગ્રહૌ

જૈવાતૃકી યતોહ્નઃ સ્યાદ્દૂરીભૂતા દૃશોર્મમ ॥
અહો જૈવાતૃકી જ્યોત્સ્ના તતોહ્નોતિ દુનોતિ મામ્

ઇત્યુક્ત્વાદાય રત્નાનિ વાસાંસિ વિવિધાનિ ચ ॥
ધરાધરેંદ્રો નિર્યાતઃ શુભલગ્નબલોદયે

અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
કાનિ કાનિ ચ રત્નાનિ કિયંત્યપિ ચ ષણ્મુખ ॥
યાન્યાદાય પ્રતસ્થે સ તાનિ મે બ્રૂહિ પૃચ્છતઃ

॥ સ્કંદ ઉવાચ ॥
તુલા મુક્તાફલાનાં તુ કોટિદ્વય પરીમિતાઃ ॥
તથા વારિતરાણાં ચ હીરકાણાં તુલા શતમ્

નવલક્ષાધિકં વિપ્ર ષડસ્રાણાં સુતેજસામ્ ॥
લક્ષદ્વયં વિદૂરાણાં તુલાવિમલવર્ચસામ

કોટયઃ પદ્મરાગાણાં પંચાવૈહિ તુલા મુને ॥
પુષ્પરાગ તુલાલક્ષં ગુણિતં નવસંખ્યયા

તથા ગોમેદ રત્નાનાં તુલાલક્ષમિતા મુનૈ ॥
ઇંદ્રનીલમણીનાં ચ તુલાઃ કોટ્યર્ધ સંમિતાઃ

ગરુડોદ્ગારરત્નાનાં તુલાઃ પ્રયુતસંમિતાઃ ॥
શુદ્ધવિદ્રુમરત્નાનાં તુલાશ્ચ નવકોટયઃ

અષ્ટાંગાભરણાનાં ચ સંખ્યા કર્તું ન શક્યતે ॥
વાસસાં ચ વિચિત્રાણાં કોમલાનાં તથા મુને

ચામરાણિ ચ ભૂયાંસિ દ્રવ્યાણ્યામોદવંતિ ચ ॥
સુવર્ણદાસદાસ્યાદીન્યસંખ્યાતાનિ વૈ મુને

સર્વાણ્યપિ સમાદાય પ્રતસ્થે ભૂધરેશ્વરઃ ॥
આગત્ય વરણાતીરં દૂરાત્કાશીમલોકયત્

અનેકરત્નનિચયૈઃ ખચિતાઽખિલભૂમિકામ્ ॥
નાનાપ્રાસાદમાણિક્યજ્યોતિસ્તતતતાંબરામ્

સૌધાગ્રવિવિધસ્વર્ણકલશોજ્વલદિઙ્મુખામ્ ॥
જયંતીવૈજયંતીનાં નિકરૈસ્ત્રિદિવસ્થલીમ્

મહાસિદ્ધ્યષ્ટકસ્યાપિ ક્રીડાભવનમદ્ભુતમ્ ॥
જિતકલ્પદુમવનાં વનૈઃ સર્વફલાવનૈઃ

ઇતિ કાશીસમૃદ્ધિં સ વિલોક્યાભૂદ્વિલજ્જિતઃ ॥
ઉવાચ ચ મનસ્યેવ ભૂધરેંદ્ર ઇદં વચઃ

પ્રાસાદેષુ પ્રતોલીષુ પ્રાકારેષુ ગૃહેષુ ચ ॥
ગોપુરેષુ વિચિત્રેષુ કપાટેષુ તટેષ્વપિ

મણિમાણિક્યરત્નાનામુચ્છલચ્ચારુરોચિષામ્ ॥
જ્યોતિર્જાલૈર્જટિલિતં યયેદમવલોક્યતે

દ્યાવાભૂમ્યોરંતરાલં તથેતિ સમવૈમ્યહમ્ ॥
ઈદૃક્સંપત્તિસંભારઃ કુવેરસ્યાપિ નો ગૃહે

અપિ વૈકુંઠભુવને નેતરસ્યેહ કા કથા ॥
ઇતિ યાવદ્ગિરીંદ્રોસૌ સંભાવયતિ ચેતસિ

તાવત્કાર્પટિકઃ કશ્ચિત્તલ્લોચનપથં ગતઃ ॥
આહૂય બહુમાનં તમપૃચ્છચ્ચાચલેશ્વરઃ

॥ હિમવાનુવાચ ॥ ॥
હંહો કાર્પટિક શ્રેષ્ઠ અધ્યાસ્વૈતદિહાસનમ્ ॥
સ્વપુરોદંતમાખ્યાહિ કિમપૂર્વમિહાધ્વગ

કોત્ર સંપ્રત્યધિષ્ઠાતા કિમધિષ્ઠાતૃ ચેષ્ટિતમ્ ॥
યદિ જાનાસિ તત્સર્વમિહાચક્ષ્વ મમાગ્રતઃ

સોપિ કાર્પટિકસ્તસ્ય ગિરિરાજસ્ય ભાષિતમ્ ॥
સમાકર્ણ્ય સમાચષ્ટું મુને સમુપચક્રમે

॥ કાર્પટિક ઉવાચ ॥ ॥
આચક્ષે શૃણુ રાજેંદ્ર યત્પૃષ્ટોસ્મિ ત્વયાખિલમ્ ॥
અહાનિ પંચષાણ્યેવ વ્યતિક્રાંતાનિ માનદ

સમાયાતે જગન્નાથે પર્વતેંદ્ર સુતાપતૌ ॥
સુંદરાન્મંદરાદદ્રેર્દિવોદાસે ગતે દિવિ

યો વૈ જગદધિષ્ઠાતા સોધિષ્ઠાતાત્ર સર્વગઃ ॥
સર્વદૃક્સર્વદઃ શર્વઃ કથં ન જ્ઞાયતે વિભો

મન્યે દૃષત્સ્વરૂપોસિ દૃષદોપિ કઠોરધીઃ ॥
યતો વિશ્વેશ્વરં કાશ્યાં ન વેત્સિ ગિરિજાપતિમ્

સ્વભાવકઠિનાત્માપિ સ વરં હિમવાન્ગિરિઃ ॥
પ્રાણાધિક સુતા દાનાદ્યો ધિનોદ્વિશ્વનાયકમ્

બિભ્રત્સહજ કાઠિન્યં જાતો ગૌરીગુરુર્ગુરુઃ ॥
શંભું પ્રપૂજ્ય સુતયા સ્રજા વિશ્વગુરોરપિ

ચેષ્ટિતં તસ્ય કો વેદ વેદવેદ્યસ્ય ચેશિતુઃ ॥
મનાગિતિ ચ જાનેહં તચ્ચેષ્ટિતમિદં જગત્

અધિષ્ઠાતા મયા ખ્યાતસ્તથાધિષ્ઠાતૃ ચેષ્ટિતમ્ ॥
અપૂર્વં યત્ત્વયાપૃષ્ટં તદાખ્યામિ ચ તચ્છૃણુ

શુભે જ્યેષ્ઠેશ્વરસ્થાને સાંપ્રતં સ ઉમાપતિઃ ॥
કાશીં પ્રાપ્ય મુદા તિષ્ઠેદ્ગિરિરાજાંગજા સખઃ

॥ સ્કંદ ઉવાચ ॥ ॥
યદા યદા સ ગિરિજા મૃદુનામાક્ષરામૃતમ્ ॥
આવિષ્કરોતિ પથિકોઽદ્રીંદ્રો હૃષ્યેત્તદાતદા

ઉમાનામામૃતં પીતં યેનેહ જગતીતલે ॥
ન જાતુ જનનીસ્તન્યં સ પિબેત્કુંભસંભવ

ઉમેતિદ્વ્યક્ષરં મંત્રં યોઽહર્નિશમનુસ્મરેત્ ॥
ન સ્મરેચ્ચિત્રગુપ્તસ્તં કૃતપાપમપિ દ્વિજ

પુનઃ શુશ્રાવ હિમવાન્હૃષ્ટઃ કાર્પટિકોદિતમ્ ॥
॥ કાર્પટિક ઉવાચ ॥ ॥
રાજન્વિશ્વેશ્વરાર્થેયઃ પ્રાસાદો વિશ્વકર્મણા

નિર્મીયતે સુનિર્માણો જન્મિ નિર્વાણદાયિનઃ ॥
તદપૂર્વં ન કર્ણાભ્યામપ્યાકર્ણિતવાનહમ્

યત્રાતિમિત્રતેજોભિઃ શલાકાભિઃ સમંતતઃ ॥
મણિમાણિક્યરત્નાનાં પ્રાસાદેભિત્તયઃ કૃતાઃ

યત્ર સંતિ શતં સ્તંભા ભાસ્વંતો દ્વાદશોત્તરાઃ ॥
એકૈકં ભુવનં ધર્તુમષ્ટાષ્ટાવિતિ કલ્પિતાઃ

ચતુર્દશસુ યા શોભા વિષ્ટપેષુ સમંતતઃ ॥
તસ્મિન્વિમાને સાસ્તીહ શતકોટિગુણોત્તરા

ચંદ્રકાંતમણીનાં ચ સ્તંભાધાર શિલાશ્ચ યાઃ ॥
ચિત્રરત્નમયૈસ્તંભૈઃ સ્તંભિતાસ્તત્પ્રભાભરાઃ

પદ્મરાગેંદ્રનીલાનાં શાલીનાઃ શાલભંજિકાઃ ॥
નીરાજયંત્યહોરાત્રં યત્ર રજપ્રદીપકૈઃ

સ્ફુરત્સ્ફટિકનિર્માણ શ્લક્ષ્ણ પદ્મશિલાતલે ॥
અનેકરત્નરૂપાણિ વિચિત્રાણિ સમંતતઃ

આરક્તપીતમંજિષ્ઠ નીલકિર્મીરવર્ણકૈઃ ॥
વિન્યસ્તાનીવ ભાસંતે ચિત્રે ચિત્રકૃતાયતઃ

દૃક્પિચ્છિલા વિલોક્યંતે માણિક્યસ્તંભરાજયઃ ॥
યતોઽવિમુક્તે સ્વક્ષેત્રે મોક્ષલક્ષ્મ્યંકુરા ઇવ

રત્નાકરેભ્યઃ સર્વેભ્યો ગણા રત્નોચ્ચયાન્બહૂન્ ॥
રાશીંશ્ચક્રુઃ સમાનીય યત્રાદ્રિશિખરોપમાન્

યત્ર પાતાલતલતો નાગાનાં કોશવેશ્મતઃ॥
ગણૈર્મણિગણાઃ સર્વે સમાહૃત્ય ગિરીકૃતાઃ

શિવભક્તઃ સ્વયં યત્ર પૌલસ્ત્યઃ સ્વદ્રિકૂટતઃ ॥
કોટિહાટકકૂટાનિ આનયામાસ રાક્ષસૈઃ

પ્રાસાદનિર્મિતિં શ્રુત્વા ભક્તા દ્વીપાંતરસ્થિતાઃ ॥
માણિક્યાનિ સમાજહ્રુર્યથાસંખ્યાન્યહો નૃપ

ચિંતામણિઃ સ્વયં યત્ર કમર્ણે વિશ્વકર્મણે ॥
વિશ્રાણયેદહોરાત્રં વિચિત્રાંશ્ચિં તિતાન્મણીન્

નાનાવર્ણપતાકાશ્ચ યત્ર કલ્પમહીરુહઃ ॥
અનલ્પાઃ કલ્પયંત્યેવ નિત્યભક્તિસમન્વિતાઃ

અબ્ધયો યત્ર સતતં દધિક્ષીરેક્ષુસર્પિષામ્ ॥
પંચામૃતાનાં કલશૈઃ સ્નપયંતિ દિનેદિને

યત્ર કામદુઘા નિત્યં સ્નપયેન્મધુધારયા ॥
સ્વદુગ્ધયા સ્વયં ભક્ત્યા વિશ્વેશં લિંગરૂપિણમ્

ગંધસારરસૈર્યં ચ સેવતે મલયાચલઃ ॥
કર્પૂરરંભા કર્પૂરપૂરૈર્ભક્ત્યા નિષેવતે

ઇત્યાદ્ય પૂર્વં યત્રાસ્તિ પ્રત્યહં શંકરાલયે ॥
કથં તં ત્વમુમાકાતં ન વેત્સિ કઠિનાશય

ઇતિ તસ્ય સમૃદ્ધિં તાં દૃષ્ટ્વા જામાતુરદ્રિરાટ ॥
ત્રપયા પરિભૂતોભૂન્નિતરાં કુંભસંભવ

તસ્મૈ કાર્પટિકાયાથ સ દત્ત્વા પારિતોષિકમ્ ॥
પુનશ્ચિંતાપરોજાતોઽદ્રિરાટ્કાર્પટિકે ગતે

ઉવાચેતિ મનસ્યેવ વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ ॥
અહો ભદ્રમિદં જાતં યત્ત્વયા શ્રાવિ શર્મભાક્

યાવત્સંપત્તિસંભારઃ શ્રૂયતે દૃશ્યતેત્ર વૈ ॥
જામાતુરત્ર સદને લીલા ત્રિજગતીપતેઃ

તતઃ પ્રાભૃતકસ્તુચ્છો નિતરાં પ્રતિભાતિ મે ॥
કન્યાર્થં યો મયા નીતો જામાતુઃ પરિતોષકૃત્

અહં મન્યે તથૈવાસૌ યથાદર્શિ મયા પુરા ॥
વૃદ્ધોક્ષમાત્રસંપત્તિઃ સર્વકર્મપરાઙ્મુખઃ

નૈનં કોપિ વિજાનીયાન્નાન્વયોસ્ય કદાઽચન ॥
નામાપિ યસ્ય નૈકં ચ કિંદેશીયશ્ચ નોહ્યતે

કિંવૃત્તશ્ચ કિમાચારો નામમાત્રેણ ચેશ્વરઃ ॥
ઐશ્વર્યસૂચકં વસ્તુ યસ્ય કિંચિન્ન લક્ષ્યતે

સોસૌ નિર્વાણસંપત્તિં રંકાયાપિ દદાત્યહો ॥
સુમુખઃ સર્વકર્માણિ ફલવંતિ કરોતિ સઃ

વેદવેદ્યો હિ સર્વજ્ઞો યત્સંતાનોઽખિલં જગત્ ॥
યં ન કોપિ હિ વેદાદૌ વેદવેદ્યઃ સ એષ વૈ

યોનભિજ્ઞઃ સદાજ્ઞાતઃ સ સર્વજ્ઞોયમેવ હિ ॥
યસ્યૈકમપિ નો નામ પુંસા જ્ઞેયં ન કેનચિત્

સર્વેષાં સર્વનામાનિ યસ્ય નામાનિ નિશ્ચિતમ્ ॥
સોસૌ હિ સર્વદેશીયઃ સર્વેભ્યઃ સર્વસિદ્ધિદઃ

યસ્ય દેશો ન વિદિતો યસ્તુ વૃત્તિપરાઙ્મુખઃ॥
આચારહીનમિવ યં પુરાઽપશ્યં કઠોરધીઃ

શ્રુતિસ્મૃતી યતઃ સર્વમાચારં વિત્ત એવ હિ ॥
નામમાત્રેણ નિયતં યમજ્ઞાસિષમીશ્વરમ્

સાક્ષાદીશ્વર એવૈષ સોન્યેષ્વૈશ્વર્યસૂચકઃ ॥
અપિ સર્વગુણાધારો ગુણાતીતઃ પરાપરઃ

અર્વાચીન ઇહાપ્યેષ પરાચીનઃ પરાત્પરઃ ॥
ભૂધરાણામહં નાથો વિશ્વનાથ ઉમાપતિઃ

અહં પ્રમિતસંપત્તિરપ્રમેય ધનોહ્યસૌ ॥
તુચ્છપ્રાભૃત કસ્તસ્માન્નેદાનીમસ્ય દર્શનમ્

કરિષ્યેથ કરિષ્યામિ વ્યાવૃત્ત્યાગત્ય કર્હિચિત્ ॥
સંપ્રધાર્યેતિ મનસિ સાયં સ ચ ગિરીશ્વરઃ

આહૂય સર્વાનનુગાન્પાર્વતીયાન્મહાબલાન્ ॥
આદિષ્ટવાનિદં વાક્યં સર્વે યૂયં બલાધિકાઃ

કુર્વંત્વેકં મમાદેશં યાવન્નોદ્યતિ ભાનુમાન્ ॥
તાવચ્છિવાલયં ચૈકં વિદધત્વત્ર સત્વરમ્

યસ્મિન્કૃતે કૃતાર્થઃ સ્યામિહ લોકે પરત્ર ચ ॥
સમાગત્યેહ કાશ્યાં યઃ કુર્યાદેકં શિવાલયમ્

તેન ત્રૈલોક્યમખિલં સાલયં કૃતમેવ હિ ॥
તેન દત્તાનિ દાનાનિ મહાંતિ વિધિપૂર્વકમ્

સુપર્વણિ સુપાત્રાય સુતાથ શ્રદ્ધયાધિકમ્ ॥
યેન સ્વવિત્તમાનેન ધર્મોપાર્જિત વિત્તતઃ

કૃતં શંભોર્મહાસદ્મ ન તં પદ્મા ત્યજેત્ક્વચિત્ ॥
તપાંસિ તેન તપ્તાનિ શીર્ણપર્ણાશનાન્યપિ

વારાણસીં સમાસાદ્ય યેનાકારિ શિવાલયઃ ॥
અશેષાઃ સુવિશેષાઢ્યા ઇષ્ટાંસ્તેન મહામખાઃ

આનંદકાનને યેન દેવદેવાલયઃ કૃતઃ ॥
ઇતિ તસ્ય સમાદેશં સમાકર્ણ્યાનુગાસ્તતઃ ।

ચક્રુર્દેવાલયં શ્રેષ્ઠં યાવદ્વ્યુષ્ટા ન યામિની ॥
તાવચ્છૈલેશ્વરં લિંગં શૈલેશેન પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥
ચંદ્રકાંતમણેશ્ચંચત્કાંતિશ્ચેતિતમંડપમ્

અલેખયત્પ્રશસ્તિં ચ પ્રશસ્તાક્ષરમાલિનીમ્ ॥
વ્યાચક્ષાણાં નિજાં સર્વં ગોત્રેભ્યોપ્યધિકોન્નતિમ્

તતોઽરુણોદયે જાતે સ્નાત્વા પંચનદે હ્રદે ॥
શૈલરાજઃ કાલરાજં નમસ્કૃત્ય સમર્ચ્ય ચ

તત્ર રાશિં સમુત્સૃજ્ય પરિતસ્તવરિતો યયૌ ॥
પાર્વતીયૈરનુગતઃ સર્વૈરપિ નિજાલયમ્

તતઃ પ્રાતઃ સમાલોક્ય ગણૌ હુંડનમુંડનો ॥
હૃષ્ટૌ દેવાલયં રમ્યં વરણાયાસ્તટે શુભે

અદૃષ્ટપૂર્વદેવાય નિવેદયિતુમાગતૌ ॥
તૌ તુ દૃષ્ટ્વા મહાદેવમુમાદર્શિતદર્પણમ્

પ્રણમ્ય દંડવદ્ભૂમૌ કૃતાંજલિપુટૌ ગણૌ ॥
કૃતાભ્યનુજ્ઞો ભ્રૂક્ષેપાદ્વિજ્ઞપ્તિમથ ચક્રતુઃ

દેવદેવ ન જાનીવઃ કેનચિદ્દૃઢભક્તિના ॥
અતીવ રમ્યઃ પ્રાસાદો નિર્મિતો વરણાતટે

આસાયં નૈક્ષિચાવાભ્યાં દૃષ્ટોદ્યૈવ પ્રગે વિભો॥
ગણોદિતમિતીશાનો નિશમ્યાહ ગિરીંદ્રજામ્

વિજ્ઞાતસર્વવૃત્તાંતઃ સર્વજ્ઞોપ્યનભિજ્ઞવત્ ॥
અચલેંદ્રાગજેયાવસ્તત્પ્રાસાદવિલોકને

ઇત્યુક્ત્વેશઃ સગિરિજો નિરગાત્સગણો મુને॥
મહાસ્યંદનમારુહ્ય પ્રાસાદં દ્રષ્ટુમુત્સુકઃ

અથાલુલોકે ગિરિશઃ પ્રાસાદં વરણાતટે ॥
અતીવ રમ્યરચનં યામિનીમાત્રનિર્મિતમ્

સ્યંદનાદવરુહ્યાથ ગર્ભાગારમવીવિશત્ ॥
દદર્શ ચ મહાલિંગં ચંદ્રકાંતશિલામયમ્

દેદીપ્યમાનં મહસા મોક્ષલક્ષ્મ્યંકુરાકૃતિ ॥
દૃષ્ટિપ્રસાદજનનં પુનર્જનનશાતનમ્

કેનેદં સ્થાપિતં લિંગં યાવજ્જિજ્ઞાસતીશ્વરઃ ॥
તાવદ્દર્શ પુરતઃ પ્રશસ્તિં કર્તૃસૂચિકામ્॥
વાચયિત્વેવ ચ મનાઙ્મનસ્યેવ મનોજહૃત્ ॥
ઉવાચ દેવો દિષ્ટ્યેતિ પ્રેક્ષસ્વાત્મપિતુઃ કૃતિમ્

ઉમા શ્રુત્યેતિ સંહૃષ્ટા કદંબકુસુમશ્રિયમ્ ॥
આનંદાંકુરલક્ષ્મીવદંગેષુ પરિબિભ્રતી

તતો વ્યજિજ્ઞપદ્દેવં દેવી પાદૌ પ્રણમ્ય ચ ॥
અસ્મિઁલ્લિંગવરે નાથ ત્વયા સ્થેયમહર્નિશમ્

અસ્ય લિંગસ્ય યે ભક્તા શૈલેશસ્ય મહેશિતુઃ ॥
તેભ્યસ્ત્વં મહતીમૃદ્ધિં દાસ્યસીહ પરત્ર ચ

તથેતિ દેવ ઉક્ત્વા તાં પાર્વતીં પુનરબ્રવીત્ ॥
વરણાયાં કૃતસ્નાનૈઃ શૈલેશો યૈઃ સમર્ચિતઃ

પિતૄન્સંતર્પ્ય ચ મુદા દત્ત્વા દાનાનિ શક્તિતઃ ॥
ન તેષાં પુનરાવૃત્તિરત્ર સંસારવર્ત્મનિ

શૈલૈશ્વરે મહાલિંગે નિત્યં સ્થાસ્યામ્યહં શુભે ॥
પ્રદાસ્યામિ પરાં મુક્તિમેતલ્લિંગાર્ચકે જને

શૈલેશ્વરં યે દ્રક્ષ્યંતિ વરણાયાઃ સુરોધસિ ॥
તેષાં કાશ્યાં નિવસતાં દુઃખં નાભિભવિષ્યતિ

ઉમયાપિ વરો દત્તસ્તત્ર લિંગે ઘટોદ્ભવ ॥
શૈલેશ્વરસ્ય યે ભક્તાસ્તે મે પુત્રા ન સંશયઃ

સ્કંદ ઉવાવ । ॥
ઇતિ શૈલેશ્વરં લિંગં કથિતં તે મહામુને ॥
ઇદાનીં કથયિષ્યામિ રત્નેશ્વરસમુદ્ભવમ્

શ્રુત્વા શૈલેશ માહાત્મ્યં શ્રદ્ધયા પરયા નરઃ ॥
પાપકંચુકમુત્સૃજ્ય શિવલોકમવાપ્નુયાત્

. ॥
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિ સાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ચતુર્થે કાશાખંડે ઉત્તરાર્ધે શૈલેશાદિ લિંગનિર્ણયોનામ ષટ્ષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ