સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 4.62

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥
શ્રુત્વા સ્કંદ ન તૃપ્તોસ્મિ તવ વક્ત્રેરિતાં કથામ્ ॥
અત્યાશ્ચર્યકરં પ્રોક્તમાખ્યાનં બૈંદુમાધવમ્

ઇદાનીં શ્રોતુમિચ્છામિ દેવદેવસમાગમમ્ ॥
તાર્ક્ષ્યાત્ત્ર્યક્ષઃ સમાકર્ણ્ય દિવોદાસસ્ય ચેષ્ટિતમ્

વિષ્ણુમાયાપ્રપંચં ચ કિમાહ ગરુડધ્વજમ્ ॥
કે કે ચ શંભુના સાર્ધં સમીયુર્મંદરાદ્ગિરેઃ

બ્રહ્મણેશઃ કથં દૃષ્ટસ્ત્રપાકુલિત ચક્ષુષા ॥
કિમાહ દેવ બ્રહ્માણં કિમુક્તં ભાસ્વતાપિ ચ

યોગિનીભિઃ કિમાખ્યાયિ ગણાહ્રીણાઃ કિમબ્રુવન્ ॥
એતદાખ્યાહિ મે સ્કંદ મહત્કૌતૂહલં મયિ

ઇમં પ્રશ્નં નિશમ્યૈશિર્મુનેઃ કલશજન્મનઃ ॥
પ્રત્યુવાચ નમસ્કૃત્ય શિવૌ પ્રણતસિદ્ધિદૌ

॥ સ્કંદ ઉવાચ ॥ ॥
મુને શૃણુ કથામેતાં સર્વપાતકનાશિનીમ્॥
અશેષવિઘ્નશમનીં મહાશ્રેયોભિવર્ધિનીમ્

અથ દેવોઽસુરરિપુઃ શ્રુત્વા શંભુસમાગમમ્ ॥
દ્વિજરાજાય સ મુદા સમદાત્પારિતોષિકમ્

આયાનં શંસતે શંભોરુપવારાણસિપ્રિયમ્ ॥
બ્રહ્માણમગ્રતઃ કૃત્વા તતશ્ચાભ્યુદ્યયૌ હરિઃ

વિવસ્વતા સમેતશ્ચ તૈર્ગણૈઃ પરિતો વૃતઃ ॥
યોગિનીભિરનૂદ્યાતો ગણેશમુપસંસ્થિતઃ

અથનેત્રાતિથીકૃત્ય દેવદેવં વૃષધ્વજમ્ ॥
મંક્ષુ તાર્ક્ષ્યાદવારુહ્ય પ્રણનામ શ્રિયઃ પતિઃ

પિતામહોપિ સ્થવિરો ભૃશં નમ્રશિરોધરઃ ॥
પ્રણતેન મૃડેનૈવ પ્રણમન્વિનિવારિતઃ

સ્વસ્ત્યભ્યુદિતપાણિશ્ચ રુદ્રસૂક્તૈરમંત્રયત્ ॥
અક્ષતાન્યથ સાર્દ્રાણિ દર્શયન્સફલાન્યજઃ

મૌલિં પાદાબ્જયોઃ કૃત્વા ગણેશઃ સત્વરો નતઃ ॥
મૂર્ધ્ન્યુપાજિઘ્રયાંચક્રે હરો હર્ષાદ્ગજાનનમ્

અભ્યુપાવેશયચ્ચાપિ પરિષ્વજ્ય નિજાસને ॥
સોમનંદિ પ્રભૃતયઃ પ્રણેમુર્દંડવદ્ગણાઃ

યોગિન્યોપિ પ્રણમ્યેશં ચક્રુર્મંગલગાયનમ્ ॥
તરણિઃ પ્રણનામાથ પ્રમથાધિપતિં હરમ્

ખંડેંદુશેખરશ્ચાથ ઉપસિંહાસનં હરિમ્ ॥
સમુપાવેશયદ્વામપાર્શ્વે માનપુરઃસરમ્

બ્રહ્માણં દક્ષિણે ભાગે પરિવિશ્રાણિતાસનમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા સંભાવિતાઃ સર્વે શર્વેણ પ્રણતા ગણાઃ

મૌલિચાલનમાત્રેણ યોગિન્યોપિ પ્રસાદિતાઃ ॥
સંતોષિતો રવિશ્ચાપિ વિશેતિ કરસંજ્ઞયા

અથ શંભું શતધૃતિઃ પ્રબદ્ધકરસંપુટઃ ॥
પરિવિજ્ઞાપયાંચક્રે પ્રસન્નવદનાંબુજમ્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
ભગવન્દેવદેવેશ ક્ષંતવ્યં ગિરિજાપતે ॥
વારાણસીં સમાસાદ્ય યદહં નાગતઃ પુનઃ

પ્રસંગતોપિ કઃ કાશીં પ્રાપ્ય ચંદ્રવિભૂષણ ॥
કિંચિદ્વિધાતું શક્તોપિ ત્યજેત્સ્થવિરતાં દધત્

સ્વરૂપતો બ્રાહ્મણત્વાદપાકર્તું ન શક્યતે ॥
અથ શક્તો વ્યપાકર્તું કઃ પુણ્યે સંચિકીર્ષતિ

વિભોરપિ સમાજ્ઞેયં ધર્મવર્ત્માનુસારિણિ ॥
ન કિંચિદપકર્તવ્યં જાનતા કેનચિત્ક્વચિત

કસ્તાદૃશિ મહીજાનૌ પુણ્યવર્ત્મન્યતંદ્રિતે ॥
કાશીપાલે દિવોદાસે મનાગપિ વિરુદ્ધધીઃ

નિશમ્યેતિ વચસ્તુષ્ટઃ શ્રીકંઠોતિ વિશુદ્ધધીઃ ॥
હસન્પ્રોવાચ ધાતારં બ્રહ્મન્સર્વમવૈમ્યહમ્

॥ દેવદેવ ઉવાચ ॥ ॥
આદૌ તાવદદોષં હિ બ્રહ્મત્વં બ્રાહ્મણસ્ય તે ॥
વાજિમેધાધ્વરાણાં ચ તતોપિ દશકં કૃતમ્

તતોપિ વિહિતં બ્રહ્મન્ભવતા પરમં હિતમ્ ॥
અપરાધસહસ્રાણિ યલ્લિંગં સ્થાપિતં મમ

યેનૈકમપિ મે લિંગં સ્થાપિતં યત્ર કુત્રચિત્ ॥
તસ્યાપરાધલેશોપિ નાસ્તિ સર્વાપરાધિનઃ

અપરાધસહસ્રેપિ બ્રાહ્મણં યોપરાધ્નુયાત્ ॥
દિનૈઃ કતિપયૈરેવ તસ્યૈશ્વર્યં વિનશ્યતિ

ઇતિ બ્રુવતિ દેવેશેપ્યંતરુચ્છ્વસિતં ગણૈઃ ॥
સમાતૃભિઃ સમંતાચ્ચ વિલોક્યાસ્યં પરસ્પરમ્

અર્કોપ્યવસરં જ્ઞાત્વા નત્વા શંભું વ્યજિજ્ઞપત્ ॥
પ્રસન્નાસ્યમુમાકાંતં દૃષ્ટ્વા દૃષ્ટચરાચરઃ

॥ અર્ક ઉવાચ ॥ ॥
નાથ કાશીમિતો ગત્વા યથાશક્તિ કૃતોપધિઃ ॥
અકિંચિત્કરતાં પ્રાપ્તઃ સહસ્રકરવાનપિ

સ્વધર્મપાલકે તસ્મિન્દિવોદાસે ધરાપતૌ ॥
નિશ્ચિતાગમનં જ્ઞાત્વા દેવસ્યાહમિહ સ્થિતઃ

પ્રતીક્ષમાણો દેવેશ ત્વદામનમુત્તમમ્॥
વિભજ્ય બહુધાત્માનં ત્વદારાધનતત્પરઃ

મનોરથદ્રુમશ્ચાદ્ય ફલિતઃ શ્રીમદીક્ષશાત્ ॥
કિંચિદ્ભક્તિલવાંભોભિઃ સિક્તો ધ્યાનેન પુષ્પિતઃ

ઇત્યુદીરિતમાકર્ણ્ય રવેર્વૈરવિલોચનઃ ॥
પ્રોવાચ દેવદેવેશો નાપરાધ્યસિ ભાસ્કર

મમૈવ કાર્યં વિહ્તિં ત્વં યદત્ર વ્યવસ્થિતઃ ॥
યસ્યાં સુરપ્રવેશો ન તસ્મિન્રાજનિ શાસતિ

ઇતિ સૂરં સમાશ્વાસ્ય દેવદેવ કૃપાનિધિઃ ॥
ગણાનાશ્વાસયામાસ વ્રીડા નમ્રશિરોધરાન્

યોગિન્યોપિ સુદૃષ્ટ્વાથ શંભુના સંપ્રસાદિતાઃ ॥
ત્રપાભરસમાક્રાંત કંધરા ઇવ સં ગતાઃ

તતો વ્યાપારયાંચક્રે ત્ર્યક્ષો નેત્રાણિ ચક્રિણિ ॥
હરિર્ન કિંચિદપ્યૂચે સર્વજ્ઞાગ્રે મહામનાઃ

ઈશોપિ શ્રુતવૃત્તાંતસ્તાર્ક્ષ્યાદ્ગણપ શાર્ઙ્ગિણોઃ ॥
મનસૈવ પ્રસન્નોભૂન્ન કિંચિત્પર્યભાષત

એતસ્મિન્નંતરે પ્રાપ્તા ગોલોકાત્પંચ ધેનવઃ ॥
સુનંદા સુમનાશ્ચાપિ સુશીલા સુરભિસ્તથા ॥

પંચમી કપિલા ચાપિ સર્વાઘૌઘવિઘટ્ટિની ॥
વાત્સલ્યદૃષ્ટ્યા ભર્ગસ્ય તાસામૂધાંસિ સુસ્રુવુઃ

વવર્ષુઃ પયસાં પૂરૈસ્તદૂધાંસિ પયોધરાઃ ॥
ધારાસારૈરવિચ્છિન્નૈસ્તાવદ્યાવદ્ધ્રદોઽભવત્

પયઃપયોધિરિવ સ દ્વિતીયઃ પ્રૈક્ષિ પાર્ષદૈઃ ॥
દેવેશ સમધિષ્ઠાનાત્તત્તીર્થમભવત્પરમ્

કપિલા હ્રદ ઇત્યાખ્યાં ચક્રે તસ્ય મહેશ્વરઃ ॥
તતો દેવાજ્ઞયા સર્વે સ્નાતાસ્તત્ર દિવૌકસઃ

આવિરાસુસ્તતસ્તીર્થાદથ દિવ્યપિતામહાઃ ॥
તાન્દૃષ્ટ્વા તે સુરાઃ સર્વે તર્પયાંચક્રિરે મુદા

અગ્નિષ્વાત્તા બર્હિષદ આજ્યપાઃ સોમપાસ્તથા ॥
ઇત્યાદ્યા દિવ્યપિતરસ્તૃપ્તાઃ શંભું વ્યજિજ્ઞપન્

દેવદેવ જગન્નાથ ભક્તાનામભયપ્રદ ॥
અસ્મિંસ્તીર્થે ત્વદભ્યાશાજ્જાતા નસ્તૃપ્તિરક્ષયા

તસ્માચ્છંભો વરં દેહિ પ્રસન્નેનાંતરાત્મના ॥
ઇતિ દિવ્યપિતૄણાં સ શ્રુત્વા વાક્યં વૃષધ્વજઃ

શૃણ્વતાં સર્વદેવાનામિદં વચનમબ્રવીત્ ॥
શર્વઃ સર્વપિતૄણાં વૈ પરતૃપ્તિકરં પરમ્

॥ શ્રીદેવદેવ ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ વિષ્ણો મહાબાહો શૃણુ ત્વં ચ પિ તામહ ॥
એતસ્મિન્કાપિલે તીર્થે કાપિલેય પયોભૃતે

યે પિંડાન્નિર્વપિષ્યંતિ શ્રદ્ધયા શ્રાદ્ધદાનતઃ ॥
તેષાં પિતૄણાં સંતૃપ્તિર્ભવિષ્યતિ મમાજ્ઞયા

અન્યં વિશેષં વક્ષ્યામિ મહાતૃપ્તિકરં પરમ્ ॥
કુહૂસોમસમાયોગે દત્તં શ્રાદ્ધમિહાક્ષયમ્

સંવર્તકાલે સંપ્રાપ્તે જલરાશિર્જલાન્યપિ ॥
ક્ષીયંતે ન ક્ષયત્યત્ર શ્રાદ્ધં સોમકુહૂ કૃતમ્

અમાસોમસમાયોગે શ્રાદ્ધં યદ્યત્ર લભ્યતે ॥
તીર્થે કાપિલધારેસ્મિન્ગયયા પુષ્કરેણ કિમ્

ગદાધરભવાન્યત્ર યત્ર ત્વં ચ પિતામહ ॥
વૃષધ્વજોસ્મ્યહં યત્ર ફલ્ગુસ્તત્ર ન સંશયઃ

દિવ્યાંતરિક્ષભૌમાનિ યાનિ તીર્થાનિ સર્વતઃ ॥
તાન્યત્ર નિવસિષ્યંતિ દર્શે સોમદિનાન્વિતે

કુરુક્ષેત્રે નૈમિષે ચ ગંગાસાગરસંગમે ॥
ગ્રહણે શ્રાદ્ધતો યત્સ્યાત્તત્તીર્થે વાર્ષભધ્વજે

અસ્ય તીર્થસ્ય નામાનિ યાનિ દિવ્ય પિતામહાઃ ॥
તાન્યહં કથયિષ્યામિ ભવતાં તૃપ્તિદાન્યલમ્

મધુસ્રવેતિ પ્રથમમેષા પુષ્કરિણી સ્મૃતા ॥
કૃતકૃત્યા તતો જ્ઞેયા તતોઽસૌ ક્ષીરનીરધિઃ

વૃષભધ્વજતીર્થં ચ તીર્થં પૈતામહં તતઃ ॥
તતો ગદાધરાખ્યં ચ પિતૃતીર્થં તતઃ પરમ્ ॥

તતઃ કાપિલધારં વૈ સુધાખનિરિયં પુનઃ ॥
તતઃ શિવગયાખ્યં ચ જ્ઞેયં તીર્થમિદં શુભમ્

એતાનિ દશ નામાનિ તીર્થસ્યાસ્ય પિતામહાઃ ॥
ભવતાં તૃપ્તિકારીણિ વિનાપિ શ્રાદ્ધતર્પણૈઃ

સૂર્યેંદુ સંગમે યેત્ર પિતૄણાં તૃપ્તિકામુકાઃ ॥
બ્રાહ્મણાન્ભોજયિષ્યંતિ તેષાં શ્રાદ્ધમનંતકમ્

શ્રાદ્ધે પિતૄણાં સંતૃપ્ત્યૈ દાસ્યંતિ કપિલાં શુભામ્ ॥
યેત્ર તેષાં પિતૃગણો વસેત્ક્ષીરોદરોધસિ

વૃષોત્સર્ગઃ કૃતો યૈસ્તુ તીર્થેસ્મિન્વાર્ષભધ્વજે ॥
અશ્વમેધપુરોડાશૈઃ પિતરસ્તેન તર્પિતાઃ

ગયાતોષ્ટગુણં પુણ્યમસ્મિંસ્તીર્થે પિતામહાઃ ॥
અમાયાં સોમયુક્તાયાં શ્રાદ્ધૈઃ કાપિલધારિકે

યેષાં ગર્ભેઽભવત્સ્રાવો યેઽ દંતજનનામૃતાઃ ॥
તેષાં તૃપ્તિર્ભવેન્નૂનં તીર્થે કાપિલધારિકે

અદત્તમૌંજીદાના યે યે ચાદારપરિગ્રહાઃ ॥
તેભ્યો નિર્વાપિતં પિંડમિહ હ્યક્ષયતાં વ્રજેત્ ॥

અગ્નિદાહમૃતા યે વૈ નાગ્નિદાહશ્ચ યેષુ વૈ ॥
તે સર્વે તૃપ્તિમાયાંતિ તીર્થે કાપિલધારિકે

ઔર્દ્ધ્વદૈહિકહીના યે ષોડશ શ્રાદ્ધવર્જિતાઃ ॥
તે તૃપ્તિમધિગચ્છંતિ ઘૃતકુલ્યાં નિવાપતઃ

અપુત્રાશ્ચ મૃતા યે વૈ યેષાં નાસ્ત્યુકપ્રદઃ ॥
તેપિ તૃપ્તિં પરાં યાંતિ મધુસ્રવસિ તર્પિતાઃ

અપમૃત્યુમૃતા યે વૈ ચોરવિદ્યુજ્જલાદિભિઃ ॥
તેષામિહ કૃતં શ્રાદ્ધં જાયતે સુગતિપ્રદમ્

આત્મઘાતેન નિધનં યૈષામિહવિકમર્ણામ્ ॥
તેપિ તૃપ્તિં લભંતેત્ર પિંડૈઃ શિવગયાકૃતૈઃ॥

પિતૃગોત્રે મૃતા યે વૈ માતૃપક્ષે ચ યે મૃતાઃ ॥
તેષામત્ર કૃતઃ પિંડો ભવેદક્ષયતૃપ્તિદઃ

પત્નીવર્ગે મૃતા યે વૈ મિત્રવર્ગે ચ યે મૃતાઃ ॥
તે સર્વે તૃપ્તિમાયાંતિ તર્પિતા વાર્ષભધ્વજે

બ્રહ્મક્ષત્રવિશાં વંશે શૂદ્રવંશેંઽત્યજેષુ ચ ॥
યેષાં નામગૃહીત્વાત્ર દીયતે તે સમુદ્ધૃતાઃ

તિર્યગ્યોનિ મૃતા યે વૈ યે પિશાચત્વમાગતાઃ ॥
તેપ્યૂર્ધ્વગતિમાયાંતિ તૃપ્તાઃ કાપિલધારિકે

યે તુ માનુષલોકેસ્મિન્પિતરો મર્ત્યયોનયઃ ॥
તે દિવ્યયોનયઃ સ્યુર્વૈ મધુસ્રવસિ તર્પિતાઃ ॥

યે દિવ્યલોકે પિતરઃ પુણ્યૈર્દેવત્વમાગતાઃ ॥
તે બ્રહ્મલોકે ગચ્છંતિ તૃપ્તાસ્તીર્થે વૃષધ્વજે

કૃતે ક્ષીરમયં તીર્થં ત્રેતાયાં મધુમત્પુનઃ ॥
દ્વાપરે સર્પિષા પૂર્ણં કલૌ જલમયં ભવેત્

સીમાબહિર્ગતમપિ જ્ઞેયં તીર્થમિદં શુભમ્ ॥
મધ્યે વારાણસિ શ્રેષ્ઠં મમ સાન્નિધ્યતો નરૈઃ

કાશીસ્થિતૈર્યતો દર્શિ ધ્વજો મેષવૃષલાંછનઃ ॥
વૃષધ્વજેન નામ્નાતઃ સ્થાસ્યામ્યત્ર પિતામહાઃ

પિતામહેન સહિતો ગદાધરસમન્વિતઃ ॥
રવિણા પાર્ષદૈઃ સાર્ધં તુષ્ટયે વઃ પિતામહાઃ

ઇતિ યાવદ્વરં દત્તે પિતૃભ્યો વૃષભધ્વજઃ ॥
તાવન્નદી સમાગત્ય પ્રણમ્યેશં વ્યજિજ્ઞપત્

॥ નંદિકેશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
વિહિતઃ સ્યદનઃ સજ્જસ્તતોસ્તુ વિજયોદયઃ ॥
અષ્ટૌ કંઠીરવા યત્ર યત્રોક્ષ્ણામષ્ટકં શુભમ્

યત્રેભાઃ પરિભાંત્યષ્ટૌ યત્રાષ્ટૌ જવિનો હયાઃ ॥
મનઃ સંયમનં યત્ર કશાપાણિ વ્યવસ્થિતમ્

ગંગાયમુનયોરીષે ચક્રે પવનદેવતા ॥
સાયંપ્રાતર્મયે ચક્રે છત્રં દ્યૌર્મંડલં શુચિ

તારાવલીમયાઃ કીલા આહેયા ઉપનાયકાઃ ॥
શ્રુતયો માર્ગદર્શિન્યઃ સ્મૃતયો રથગુપ્તયઃ

દક્ષિણાધૂર્દૃઢા યત્ર મખા યત્રાભિરક્ષકાઃ ॥
આસનં પ્રણવો યત્ર ગાયત્રીપાદપીઠભૂઃ

સાંગા વ્યાહૃતયો યત્ર શુભા સોપાનવીથિકાઃ ॥
સૂર્યાચંદ્રમસૌ યત્ર સતતં દ્વારરક્ષકૌ

અગ્નિર્મકરતુંડશ્ચ રથભૂઃ કૌમુદીમયી ॥
ધ્વજદંડો મહામેરુઃ પતાકા હસ્કરપ્રભા

સ્વયં વાગ્દેવતા યત્ર ચંચચ્ચામરધારિણી ॥
॥ સ્કંદ ઉવાચ ॥ ॥
શૈલાદિનેતિ વિજ્ઞપ્તો દેવદેવ ઉમાપતિઃ

કૃતનીરાજનવિધિરષ્ટભિર્દેવમાતૃભિઃ ॥
પિનાકપાણિરુત્તસ્થૌ દત્તહસ્તોથ શાર્ઙ્ગિણા

નિનાદો દિવ્યવાદ્યાનાં રોદસી પર્યપૂરયત્ ॥
ગીતમંગલગીર્ભિશ્ચ ચારણૈરનુવર્ધિતઃ

તેન દિવ્યનિનાદેન બધિરીકૃતદિઙ્મુખાઃ ॥
આહૂતા ઇવ આજગ્મુર્વિષ્વગ્ભુવનવાસિનઃ

દેવાકોટ્યસ્ત્રયસ્ત્રિંશદ્ગણાઃ કોટ્યયુતદ્વયમ્ ॥
નવકોટ્યસ્તુ ચામુંડા ભૈરવ્યઃ કોટિસંમિતાઃ

ષડાનનાઃ કુમારાશ્ચ મયૂરવરવાહનાઃ ॥
મમાનુગાઃ સમાયાતાઃ કોટયોષ્ટૌ મહાબલાઃ

આયયુઃ કોટયઃ સપ્ત સ્ફુરત્પરશુપાણયઃ ॥
પિચંડિલા મહાવેગા વિઘ્નવિઘ્ના ગજાનનાઃ

ષડશીતિસહસ્રાણિ મુનયો બ્રહ્મવાદિનઃ ॥
તાવતોપિ સમાજગ્મુસ્તત્રત્યે ગૃહમેધિનઃ

નાગાનાં કોટયસ્તિસ્રઃ પાતાલતલવાસિનામ્ ॥
દાનવાનાં ચ દૈત્યાનાં દ્વે દ્વે કોટી શિવાત્મનામ્

ગંધર્વા નિયુતાન્યષ્ટૌ કોટ્યર્ધં યક્ષરક્ષસામ્ ॥
વિદ્યાધરાણામયુતં નિયુતદ્વયસંયુતમ્

તથા ષષ્ટિસહસ્રાણિ દિવ્યાશ્ચાપ્સરસઃ શુભાઃ ॥
ગોમાતરોઽષ્ટૌ લક્ષાણિ સુપર્ણાન્યયુતાનિ ષટ્

સાગરાઃ સપ્ત સંપ્રાપ્તા નાનારત્નોપદપ્રદાઃ ॥
સરિતાં ચ સહસ્રાણિ ત્રીણિ પંચાયુતાનિ ચ

ગિરયોઽષ્ટૌ સહસ્રાણિ વનસ્પતિશતત્રયમ્॥
આજગ્મુર્દિગ્ગજા અષ્ટૌ યત્ર દેવઃ પિનાકધૃક્

એતૈઃ સમેતઃ સંતુષ્ટઃ પરિષ્ટુત ઇતસ્તતઃ ॥
શ્રીકંઠો રથમારુહ્ય કાશીં પ્રાવિશદુત્તમામ્ ।

।
સ ગિરીંદ્રસુતસ્ત્ર્યક્ષો મુદાં ધામ મુદાં ખનિઃ ॥
કાશીં પ્રૈક્ષિષ્ટ સંહૃષ્ટસ્ત્રિવિષ્ટપ સમુત્કટામ્

॥ સ્કંદ ઉવાચ ॥ ॥
શ્રુત્વાખ્યાનમિદં પુણ્યં કોટિજન્માઘનાશનમ્ ॥
પઠિત્વા પાઠયિત્વા ચ શિવસાયુજ્યમાપ્નુયાત્

શ્રાદ્ધકાલે વિશેષેણ પઠનીયં પ્રયત્નતઃ ॥
અક્ષયં તદ્ભવેચ્છ્રાદ્ધં પિતૃતુષ્ટિકરં પરમ્

વૃષભધ્વજ માહાત્મ્યં પઠિત્વા શિવસન્નિધૌ ॥
પ્રત્યહં વર્ષમાત્રં તુ હ્યપુત્રઃ પુત્રવાન્ભવેત્

વિશ્વેશિતુઃ સંપ્રવેશો યઃ કાશ્યાં સમુદાહૃતઃ ॥
પરમાનંદકંદસ્ય બીજમેતત્સુનિશ્ચિતમ્

પઠિત્વૈતન્મુદાખ્યાનં પ્રવિશેદ્યો નવં ગૃહમ્ ॥
સ સર્વસૌખ્યનિલયો ભવેદેવ ન સંશયઃ

ત્રૈલોક્યાનંદજનકમેતદાખ્યાનમુત્તમમ્ ॥
અસ્ય શ્રવણમાત્રેણ વિશ્વેશઃ સંપ્રસીદતિ

અલભ્યલાભો દેવસ્ય જાતોત્ર હિ યતઃ પરઃ ॥
તતઃ કાશી પ્રવેશાખ્યં જપ્યમાખ્યાનમુત્તમમ્

॥
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિ સાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ચતુર્થે કાશીખંડે ઉત્તરાર્દ્ધે વૃષભધ્વજપ્રાદુર્ભાવોનામ દ્વિષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ