સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 4.60

સ્કંદ ઉવાચ ॥
ઉક્તા પંચનદોત્પત્તિર્મિત્રાવરુણનંદન ॥
ઇદાનીં કથયિષ્યામિ માધવાવિષ્કૃતિં પરામ્

યાં શ્રુત્વા શ્રદ્ધયા ધીમાન્પાપેભ્યો મુચ્યતે ક્ષણાત્ ॥
ન ચ શ્રિયા વિયુજ્યેત સંયુજ્યેત વૃષેણ ચ

આગત્ય મંદરાદદ્રેરુપેંદ્રશ્ચંદ્રશેખરમ્ ॥
આપૃચ્છ્ય તાર્ક્ષ્યરથગઃ ક્ષણાદ્વારાણસીં પુરીમ્

દિવો દાસં મહીપાલં સમુચ્ચાટ્ય સ્વમાયયા ॥
સ્થિત્વા પાદોદકે તીર્થે કેશવાખ્ય સ્વરૂપતઃ

મહિમાનં પરં કાશ્યાં વિચાર્ય સુવિચાર્ય ચ ॥
દૃષ્ટ્વા પંચનદં તીર્થં પરાં મુદમવાપ હ

ઉવાચ ચ પ્રસન્નાત્મા પુંડરીકવિલોચનઃ ॥
અગણ્યા અપિ વૈકુંઠ ગુણા વિગણિતા મયા

ક્વ ક્ષીરનીરધૌ સંતિ તાવંતો નિર્મલા ગુણાઃ ॥
યાવંતો વિજયં તેત્ર કાશ્યાં પંચનદે હ્રદે

શ્વેતદ્વીપેપિ સામગ્રી ક્વ ગુણાનાં ગરીયસી ॥
ઈદૃશી યાદૃશી કાશ્યાં ધૂતપાપેસ્તિ પાવની

મુદે કૌમોદકી સ્પર્શસ્તથા ન મમ જાયતે ॥ ધૂતપાપાંબુ સંપર્કો યથા ભવતિ સર્વથા

ન ક્ષીરનીરધિજયા સુખં મે શ્લિષ્ટગાત્રયા ॥
તથા ભવેદ્યથાત્ર સ્યાત્સ્પૃષ્ટયા ધૂતપાપયા

ઇત્થં પંચનદે તીર્થે ક્ષીરનીરધિજાધવઃ ॥
સંપ્રેષ્ય તાર્ક્ષ્યં ત્ર્યક્ષાગ્રે વૃત્તાંતવિનિવેદિતુમ્

આનંદકાનનભવં દિવોદાસ ક્ષમાપતેઃ ॥
સંવર્ણયન્ગુણગ્રામં પુણ્યં પાંચનદોદ્ભવમ્

સુખોપવિષ્ટઃ સંહૃષ્ટઃ સુદૃષ્ટિર્વિષ્ટરશ્રવાઃ ॥
દૃષ્ટવાંસ્તપસા જુષ્ટમપુષ્ટાંગં તપોધનમ્

સ ઋષિસ્તં સમભ્યેત્ય પુંડરીકાક્ષમચ્યુતમ્ ॥
ઉપોપવિષ્ટકમલં વનમાલાવિરાજિતમ્

શંખપદ્મગદાચક્ર ચંચત્કરચતુષ્ટયમ્ ॥
કૌસ્તુભોદ્ભાસિતોરસ્કં પીતકૌશેયવાસસમ્

સુનીલેંદીવરરુચિં સુસ્નિગ્ધ મધુરાકૃતિમ્ ॥
નાભીહ્રદલસત્પદ્મ સુપાટલરદચ્છદમ્

દાડિમીબીજદશનં કિરીટદ્યોતિતાંબરમ્ ॥
દેવેંદ્રવંદિતપદં સનકાદિપરિષ્ટુતમ્

દિવ્યર્ષિભિર્નારદાદ્યૈઃ પરિગીતમહોદયમ્ ॥
પ્રહ્લાદાદ્યૈર્ભાગવતૈઃ પરિનંદિતમાનસમ્

ધૃતશાર્ઙ્ગધનુર્દંડં દંડિતાખિલદાનવમ્॥
મધુકૈટભહંતારં કંસવિધ્વંસસૂચકમ્

કૈવલ્યં યત્પરં બ્રહ્મ નિરાકારમગોચરમ્ ॥
તં પું મૂર્ત્યા પરિણતં ભક્તાનાં ભક્તિહેતુતઃ

વેદાવિદુર્યદાકારં નૈવોપનિષદોદિતમ્॥
બ્રહ્માદ્યા ન ચ ગીર્વાણાશ્ચક્રે નેત્રાતિથિં સતમ્

પ્રણનામ મુદાયુક્તઃ ક્ષિતિવિન્યસ્તમસ્તકઃ ॥
સ ઋષિસ્તં હૃષીકેશમગ્નિબિંદુર્મહાતપાઃ

તુષ્ટાવ પરયા ભક્ત્યા મૌલિબદ્ધકરાંજલિઃ ॥
અધ્યસ્તવિસ્તીર્ણશિલં બલિધ્વંસિનમચ્યુતમ્

તત્ર પંચનદાભ્યાશે માર્કંડેયાદિ સેવિતે ॥
ગોવિંદમગ્નિબિંદુઃ સ સ્તુતવાંસ્તુષ્ટમાનસઃ

॥ અગ્નિબિંદુરુવાચ ॥ ॥
ઓં નમઃ પુંડરીકાક્ષ બાહ્યાંતઃ શૌચદાયિને ॥
સહસ્રશીર્ષા પુરુષઃ સહસ્રાક્ષઃ સહસ્રપાત્

નમામિ તે પદદ્વંદ્વં સર્વદ્વંદ્વનિવારકમ્ ॥
નિર્દ્વંદ્વયા ધિયા વિષ્ણો જિષ્ણ્વાદિ સુરવંદિત

યં સ્તોતું નાધિગચ્છંતિ વાચો વાચસ્પતેરપિ ॥
તમીષ્ટે ક ઇહ સ્તોતું ભક્તિરત્ર બલીયસી

અપિ યો ભગવાનીશો મનઃપ્રાચામગોચરઃ ॥
સમાદૃશૈરલ્પધીભિઃ કથં સ્તુત્યો વચઃ પરઃ

યં વાચો ન વિશંતીશં મનતીહ મનો ન યમ્ ॥
મનો ગિરામતીતં તં કઃ સ્તોતું શક્તિમાન્ભવેત્

યસ્ય નિઃશ્વસિતં વેદાઃ સ ષડંગપદક્રમાઃ ॥
તસ્ય દેવસ્ય મહિમા મહાન્કૈરવગમ્યતે

અતંદ્રિતમનોબુદ્ધીંદ્રિયા યં સનકાદયઃ ॥
ધ્યાયંતોપિ હૃદાકાશે ન વિંદંતિ યથાર્થતઃ

નારદાદ્યૈર્મુનિવરૈરાબાલ બ્રહ્મચારિભિઃ ॥
ગીયમાનચરિત્રોપિ ન સમ્યગ્યોધિગમ્યતે

તંસૂક્ષ્મરૂપમજમવ્યયમેકમાદ્યં બહ્માદ્યગોચરમજેયમનંતશક્તિમ્ ॥
નિત્યં નિરામયમમૂર્તમચિંત્યમૂર્તિં કસ્ત્વાં ચરાચર ચરાચરભિન્ન વેત્તિ

એકૈકમેવ તવ નામહરેન્મુરારે જન્માર્જિતાઘમઘિનાં ચ મહાપદાઢ્યમ્ ॥
દદ્યાત્ફલં ચ મહિતં મહતો મખસ્ય જપ્તં મુકુંદમધુસૂદનમાધવેતિ

નારાયણેતિ નરકાર્ણવ તારણેતિ દામોદરેતિ મધુહેતિ ચતુર્ભુજેતિ ॥
વિશ્વંભરેતિ વિરજેતિ જનાર્દનેતિ ક્વાસ્તીહ જન્મ જપતાં ક્વ કૃતાંતભીતિઃ

યે ત્વાં ત્રિવિક્રમ સદા હૃદિ શીલયંતિ કાદંબિની રુચિર રોચિષમંબુજાક્ષમ્ ॥
સૌદામનીવિલસિતાંશુકવીતમૂર્તે તેપિ સ્પૃશંતિ તવ કાંતિમચિંત્યરૂપામ્

શ્રીવત્સલાંછનહરેચ્યુતકૈટભારે ગોવિંદતાર્ક્ષ્ય રથકેશવચક્રપાણે ॥
લક્ષ્મીપતે દનુજસૂદન શાર્ઙ્ગપાણે ત્વદ્ભક્તિભાજિ ન ભયંક્વચિદસ્તિ પુંસિ

યૈરર્ચિતોસિ ભગવંસ્તુલસીપ્રસૂનૈર્દૂરીકૃતૈણમદસૌરભદિવ્યગંધૈઃ ॥
તાનર્ચયંતિ દિવિ દેવગણાઃસમસ્તા મંદારદામભિરલં વિમલસ્વભાવાન્

યદ્વાચિ નામ તવ કામદમબ્જનેત્ર યચ્છ્રોત્રયોસ્તવ કથા મધુરાક્ષરાણિ ॥
યચ્ચિત્તભિત્તિલિખિતં ભવતોસ્તિ રૂપં નીરૂપભૂપપદવી નહિ તૈર્દુરાપા

યે ત્વાં ભજંતિ સતતં ભુવિશેષશાયિંસ્તાઞ્છ્રીપતે પિતૃપતીંદ્ર કુબેરમુખ્યાઃ ॥
વૃંદારકા દિવિ સદૈવ સભાજયંતિ સ્વર્ગાપવર્ગસુખસંતતિદાનદક્ષ

યે ત્વાં સ્તુવંતિ સતતં દિવિતાન્સ્તુવંતિ સિદ્ધાપ્સરોમરગણા લસદબ્જપાણે ॥
વિશ્રાણયત્યખિલસિદ્ધિદકોવિના ત્વાં નિર્વાણચારુકમલાં કમલાયતાક્ષ

ત્વં હંસિ પાસિ સૃજસિ ક્ષણતઃ સ્વલીલા લીલાવપુર્ધર વિરિંચિનતાંઘ્રિયુગ્મ॥
વિશ્વં ત્વમેવ પરવિશ્વપતિસ્ત્વમેવ વિશ્વસ્યબીજમસિ તત્પ્રણતોસ્મિ નિત્યમ્

સ્તોતા ત્વમેવ દનુજેંદ્રરિપો સ્તુતિસ્ત્વં સ્તુત્યસ્ત્વમેવ સકલં હિ ભવાનિહૈકઃ ॥
ત્વત્તો ન કિંચિદપિ ભિન્નમવૈમિ વિષ્ણો તૃષ્ણાં સદા કૃણુહિ મે ભવજાંભવારે

ઇતિ સ્તુત્વા હૃષીકેશમગ્નિબિંદુર્મહાતપાઃ ॥
તસ્થૌ તૂષ્ણીં તતો વિષ્ણુરુવાચ વરદો મુનિમ્

શ્રીવિષ્ણુરુવાચ ॥
અગ્નિબિંદો મહાપ્રાજ્ઞ મહતા તપસાંનિધે ॥
વરં વરય સુપ્રીતસ્તવાદેયં ન કિંચન

અગ્નિબિંદુરુવાચ ॥ ॥
યદિ પ્રીતોસિ ભગવન્વૈકુંઠેશ જગત્પતે ॥
કમલાકાંત તદ્દેહિ યદિહ પ્રાર્થયામ્યહમ્॥

કૃતાનુજ્ઞોથ હરિણા ભ્રૂભંગેન સ તાપસઃ ॥
કૃતપ્રણામો હૃષ્ટાત્મા વરયામાસ કેશવમ્

ભગવન્સર્વગોપીહ તિષ્ઠ પંચનદે હ્રદે ॥
હિતાય સર્વ જંતૂનાં મુમુક્ષૂણાં વિશેષતઃ

લક્ષ્મીશે ન વરો મહ્યમેષ દેયોઽવિચારતઃ ॥
નાન્યં વરં સમીહેહં ભક્તિં ચ ત્વપદાંબુજે

ઇતિ શ્રુત્વા વરં તસ્યાગ્નિબિંદોર્મધુસૂદનઃ ॥
પ્રીતઃ પરોપકારાર્થં તથેત્યાહાબ્ધિજાપતિઃ

॥ શ્રીવિષ્ણુરુવાચ ॥ ॥
અગ્નિબિંદો મુનિશ્રેષ્ઠ સ્થાસ્યામ્યહમિહ ધ્રુવમ્ ॥
કાશીભક્તિમતાં પુંસાં મુક્તિમાર્ગં સમાદિશન્

મુને પુનઃ પ્રસન્નોસ્મિ વરં બ્રૂહિ દદામિ તે ॥
અતીવ મમ ભક્તોસિ ભક્તિસ્તેસ્તુ દૃઢા મયિ

આદાવેવ હિ તિષ્ઠાસુરહમત્ર તપોનિધે ॥
તતસ્ત્વયા સમભ્યર્થિ સ્થાસ્યામ્યત્ર સદૈવ હિ

પ્રાપ્ય કાશીં સુદુર્મેધાઃ કસ્ત્યજેજ્જ્ઞાનવાન્યદિ ॥
અનર્ઘ્યં પ્રાપ્ય માણિક્યં હિત્વા કાચં ક ઈહતે

અલ્પીયસા શ્રમેણેહ વપુષો વ્યયમાત્રતઃ ॥
અવશ્યં ગત્વરસ્યાશુ યથામુક્તિસ્તથા ક્વ હિ

વિનિમય્ય જરાજીર્ણં દેહં પાર્થિવમત્ર વૈ ॥
પ્રાજ્ઞાઃ કિમુ ન ગૃહ્ણીયુરમૃતં નૈર્જરં વપુઃ

ન તપોભિર્ન વા દાનૈર્ન યજ્ઞૈર્બહુદક્ષિણૈઃ ॥
અન્યત્ર લભ્યતે મોક્ષો યથા કાશ્યાં તનુ વ્યયાત્

અપિ યોગં હિ યુંજાના યોગિનો યતમાનસાઃ ॥
નૈકેનજન્મના મુક્તાઃ કાશ્યાં મુક્તા વપુર્વ્યયાત્

ઇદમેવ મહાદાનમિદમેવ મહત્તપઃ ॥
ઇદમેવ વ્રતં શ્રેષ્ઠં યત્કાશ્યાં મ્રિયતે તનુઃ

સ એવ વિદ્વાઞ્જગતિ સ એવ વિજિતેંદ્રિયઃ ॥
સ એવ પુણ્યવાન્ધન્યો લબ્ધ્વા કાશીં ન યસ્ત્યજેત્

તાવત્સ્થાસ્યામ્યહં ચાત્ર યાવત્કાશી મુને ત્વિહ ॥
પ્રલયેપિ ન નાશોસ્યાઃ શિવશૂલાગ્ર સુસ્થિતેઃ

ઇત્યાકર્ણ્ય ગિરં વિષ્ણોરગ્નિબિંદુર્મહામુનિઃ ॥
પ્રહૃષ્ટરોમા પ્રોવાચ પુનરન્યં વરં વૃણે

માપતે મમ નામ્નાત્ર તીર્થે પંચનદે શુભે ॥
અભક્તેભ્યોપિ ભક્તેભ્યઃ સ્થિતો મુક્તિં સદાદિશ

યેત્ર પંચનદે સ્નાત્વા ગત્વા દેશાંતરેષ્વપિ ॥
નરા પંચત્વમાપન્ના મુક્તિં તેભ્યોપિ વૈ દિશ

યેતુ પંચનદે સ્નાત્વા ત્વાં ભજિષ્યંતિ માનવાઃ ॥
ચલાચલાપિ દ્વૈરૂપા મા ત્યાક્ષીચ્છ્રીશ્ચ તાન્નરાન્

॥ શ્રીવિષ્ણુરુવાચ ॥ ॥
એવમસ્ત્વગ્નિબિંદોત્ર ભવતા યદ્વૃતંમુને॥
ત્વન્નામ્નોઽર્ધેન મે નામ મયા સહ ભવિષ્યતિ

બિંદુમાધવ ઇત્યાખ્યા મમ ત્રૈલોક્યવિશ્રુતા ॥
કાશ્યાં ભવિષ્યતિ મુને મહાપાપૌઘ ઘાતિની

યે મામત્ર નરાઃ પુણ્યાઃ પુણ્યે પંચનદે હ્રદે ॥
સદા સપર્યયિષ્યંતિ તેષાં સંસારભીઃ કુતઃ

વસુસ્વરૂપિણી લક્ષ્મીર્લક્ષ્મીર્નિર્વાણસંજ્ઞિકા ॥
તત્પાર્શ્વગા સદા યેષાં હૃદિ પંચનદે હ્યહમ્

યૈર્ન પંચનદં પ્રાપ્ય વસુભિઃ પ્રીણિતા દ્વિજાઃ ॥
આશુલભ્યવિપત્તીનાં તેષાં તદ્વસુરોદિતિ

ત એવ ધન્યા લોકેસ્મિન્કૃતકૃત્યાસ્ત એવ હિ ॥
પ્રાપ્ય યૈર્મમ સાંનિધ્યં વસવો મમ સાત્કૃતાઃ

બિંદુતીર્થમિદં નામ તવ નામ્ના ભવિષ્યતિ ॥
અગ્નિબિંદો મુનિશ્રેષ્ઠ સર્વપાતકનાશનમ્

કાર્તિકે બિંદુતીર્થે યો બ્રહ્મચર્યપરાયણઃ ॥
સ્નાસ્યત્યનુદિતે ભાનૌ ભાનુજાત્તસ્ય ભીઃ કુતઃ

અપિ પાપસહસ્રાણિ કૃત્વા મોહેન માનવઃ ॥
ઊર્જે ધર્મનદે સ્નાતો નિષ્પાપો જાયતે ક્ષણાત્ ॥ ઽ૭૪ ॥
યાવત્સ્વસ્થોસ્તિ દેહોયં યાવન્નેંદ્રિયવિક્લવઃ ॥
તાવદ્વ્રતાનિ કુર્વીત યતો દેહફલં વ્રતમ્

એકભક્તેન નક્તેન તથૈવાયાચિતેન ચ ॥
ઉપવાસેન દેહોયં સંશોધ્યો શુચિભાજનમ્

કૃચ્છ્રચાંદ્રાયણાદીનિ કર્તવ્યાનિ પ્રયત્નતઃ ॥
અશુચિઃ શુચિતામેતિ કાયો યદ્વ્રતધારણાત્

વ્રતૈઃ સંશોધિતે દેહે ધર્મો વસતિ નિશ્ચલઃ ॥
અર્થકામૌ સનિર્વાણૌ તત્ર યત્ર વૃષ સ્થિતિઃ

તસ્માદ્વ્રતાનિ સતતં ચરિતવ્યાનિ માનવૈઃ ॥
ધર્મસાન્નિધ્ય કર્તૃણિ ચતુર્વર્ગફલેપ્સુભિઃ

સદા કર્તું ન શક્નોતિ વ્રતાનિ યદિ માનવઃ ॥
ચાતુર્માસ્યમનુપ્રાપ્ય તદા કુર્યાત્પ્રયત્નતઃ

ભૂશય્યા બ્રહ્મચર્યં ચ કિંચિદ્ભક્ષ્યનિષેધનમ્ ॥
એકભક્તાદિ નિયમો નિત્યદાનં સ્વશક્તિતઃ

પુરાણશ્રવણં ચૈવ તદર્થાચરણં પુનઃ ॥
અખંડદીપોદ્બોધશ્ચ મહાપૂજેષ્ટદૈવતે

પ્રભૂતાંકુરબીજાઢ્યે દેશે ચાપિ ગતાગતમ્ ॥
યત્નેન વર્જયેદ્ધીમાન્મહાધર્મવિવૃદ્ધયે

અસંભાષ્યા ન સંભાષ્યાશ્ચાતુર્માસ્ય વ્રતસ્થિતૈઃ ॥
મૌનં ચાપિ સદા કાર્યં તથ્યં વક્તવ્યમેવ વા

નિષ્પાવાંશ્ચ મસૂરાંશ્ચ કોદ્રવાન્વર્જયેદ્વ્રતી ॥
સદા શુચિભિરાસ્થેયં સ્પ્રષ્ટવ્યો નાવ્રતી જનઃ

દંતકેશાંબરાદીનિ નિત્યં શોધ્યાનિ યત્નતઃ ॥
અનિષ્ટચિંતા નો કાર્યા વ્રતિના હૃદ્યપિ ક્વચિત્

દ્વાદશસ્વપિ માસેષુ વ્રતિનો યત્ફલં ભવેત્ ॥
ચાતુર્માસ્યવ્રતભૃતાં તત્ફલં સ્યાદખંડિતમ્

ચતુર્ષ્વપિ ચ માસેષુ ન સામર્થ્યં વ્રતે યદિ ॥
તદોર્જે વ્રતિના ભાવ્યમપ્યબ્દફલમિચ્છતા

અવ્રતઃ કાર્તિકો યેષાં ગતો મૂઢધિયામિહ ॥
તેષાં પુણ્યસ્ય લેશોપિ ન ભવેત્સૂકરાત્મનામ્

કૃચ્છ્રં વા ચાતિકૃચ્છ્રં વા પ્રાજાપત્યમથાપિ વા ॥
સંપ્રાપ્તે કાર્તિકે માસિ કુર્યાચ્છક્ત્યાતિ પુણ્યવાન્

એકાંતરં વ્રતં કુર્યાત્ત્રિરાત્ર વ્રતમેવ વા ॥
પંચરાત્રં સપ્તરાત્રં સંપ્રાપ્તે કાર્તિકે વ્રતી

પક્ષવ્રતં વા કુર્વીત માસોપોષણમેવ વા ॥
નોર્જો વંધ્યો વિધાતવ્યો વ્રતિના કેનચિત્ક્વચિત્

શાકાહારં પયોહારં ફલાહારમથાપિ વા ॥
ચરેદ્યવાન્નાહારં વા સંપ્રાપ્તે કાર્તિકે વ્રતી

નિત્યનૈમિત્તિકં સ્નાનં કુર્યાદૂર્જે વ્રતી નરઃ ॥
બ્રહ્મચર્યં ચરેદૂર્જે મહાવ્રતફલાર્થવાન્

બાહુલં બ્રહ્મચર્યેણ યઃ ક્ષિપેચ્છુચિમાનસઃ ॥
સમસ્તં હાયનં તેન બ્રહ્મચર્યકૃતં ભવેત્

યસ્તુ કાર્તિકિકં માસમુપવાસૈઃ સમાપયેત્ ॥
અપ્યબ્દમપિ તેનેહ ભવેત્સમ્યગુપોષિતમ્ ॥ ૯૬ ।
શાકાહારપયોહારૈરૂર્જોં યૈરતિવાહિતઃ ॥
અખંડિતા શરત્તેન તદાહારેણ યાપિતા

પત્રભોજી ભવેદૂર્જે કાંસ્યં ત્યાજ્યં પ્રયત્નતઃ ॥
યો વ્રતી કાંસ્યભોજી સ્યાન્ન તદ્વ્રતફલં લભેત્

કાંસ્યસ્ય નિયમે દદ્યાત્કાંસ્યં સર્પિઃ પ્રપૂરિતમ્ ॥
ઊર્જે ન ભક્ષયેત્ક્ષૌદ્રમતિક્ષુદ્રગતિપ્રદમ્

મધુત્યાગે ઘૃતં દદ્યાત્પાયસં ચ સશર્કરમ્ ॥
અભ્યંગેઽભ્યવહારે ચ તૈલમૂર્જે વિવર્જયેત્

ભૂયાત્સ નારકી દેહી તત્રાભ્યંગાદ્યતોનઘ ॥
તૈલત્યાગે તિલાન્દદ્યાદ્દ્રોણમાત્રાન્સ કાંચનાન્

કાર્તિકે મત્સ્યભોજી યઃ સ તૈમીં યોનિમૃચ્છતિ ॥
બાહુલે માંસભોજી યઃ સ કૃમિઃપૂયશોણિતે

માંસાશિનોપિ યે ભૂપાસ્ત્યજેયુસ્તેપિ કાર્તિકે ॥
મત્સ્યમાંસાનિ સંત્યજ્ય કાર્ત્તિકે વ્રતતત્પરઃ

મત્સ્યમાંસાદનાદ્દોષાદ્બહિર્ભવતિ નિશ્ચિતમ્ ॥
નિયમે મત્સ્યમાંસાનાં દદ્યાત્કાર્તિકિકે વ્રતી ॥
કૂશ્માંડાનિ સમાષાણિ દશસ્વર્ણયુતાન્યપિ

કાર્તિકે મીનભોજી યઃ સોશ્નાત્યમૃતમેવહિ ॥
સુઘંટાં સતિલાં મૌની સહિરણ્યાં પ્રદાપયેત્

કાર્તિકે લવણં ત્યક્તં યેન વ્રતભૃતા સતા ॥
ત્યક્તાઃ સર્વે રસાસ્તેન તત્ત્યાગી ગાં પ્રદાપયેત્

ભૂશય્યાં કાર્તિકે કુર્વન્ન ભુવં સંસ્પૃશેદ્વ્રતી ॥
પર્યંકં ભૂશયો દદ્યાત્સતૂલં સોપધાનકમ્

દીપં યઃ કાર્તિકે દદ્યાદખંડં ઘૃતવર્તિકમ્ ॥
મોહાંધ તમસં પ્રાપ્ય સ ન ગચ્છતિ દુર્ગતિમ્

યઃ કુર્યાત્કાર્તિકે માસે રજન્યાં દીપકૌમુદીમ્ ॥
તામિસ્રં ચાંધતામિસ્રં ન સ પશ્યેત્કદાચન

પાપાંધકારસંક્રુદ્ધઃ કાર્તિકે દીપદાનતઃ ॥
ક્રોધાંધકારિતમુખં ભાસ્કરિં સ ન વીક્ષતે

સ ઉદ્દ્યોતમયં પશ્યેત્ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ॥
પ્રબોધયેન્મમાગ્રે યો દીપં સોજ્વલવર્તિકમ્

પંચામૃતાનાં કલશૈરૂર્જે માં સ્નાપયેન્નરઃ ॥
ક્ષીરાબ્ધિતટમાસાદ્ય વસેત્કલ્પં સ પુણ્યવાન્

પ્રતિક્ષપં કાર્તિકિકે કુર્વઞ્જ્યોત્સ્નાં પ્રદીપજામ્ ॥
મમાગ્રે ભક્તિસંયુક્તો ગર્ભધ્વાંતં ન સંવિશેત્

આજ્યવર્તિકમૂર્જે યો દીપં મેગ્રે પ્રબોધયેત્ ॥
બુદ્ધિભ્રંશં ન ચાપ્નોતિ મહામૃત્યુભયે સતિ

કાર્તિકે માસિ મે યાત્રા યૈઃ કૃતા ભક્તિતત્પરૈઃ ॥
બિંદુતીર્થે કૃતસ્નાનૈસ્તેષાં મુક્તિર્ન દૂરતઃ

વ્રતિનઃ કાર્તિકે માસિ સ્નાતસ્ય વિધિવન્મમ ॥
દામોદરગૃહાણાર્ઘ્યં દનુજેંદ્રનિષૂદન

સ્નાને નૈમિત્તિકે કૃષ્ણ કાર્તિકે પાપશોષણે ॥
ગૃહ્ણાત્વર્ઘ્યં મયા દત્તં રાધયા સહિતો ભવાન્

ઇમૌ મંત્રૌ સમુચ્ચાર્ય યોર્ઘ્યં મહ્યં પ્રયચ્છતિ ॥
સુવર્ણરત્ન પુષ્પાંબુ યુજા શંખેન પુણ્યવાન્

સુવર્ણપૂર્ણપૃથિવી સંકલ્પોદકપૂર્વકમ્ ॥
તેન દત્તા ભવેત્સમ્યક્સુપાત્રાય સુપર્વણિ

એકાદશીં સમાસાદ્ય પ્રબોધકરણીં મમ ॥
બિંદુતીર્થકૃતસ્નાનો રાત્રૌ જાગરણાન્વિતઃ

દીપાન્પ્રોબોધ્ય બહુશો મમાલંકૃત્ય શક્તિતઃ ॥
તૌર્યત્રિકવિનોદેન પુરાણશ્રવણાદિભિઃ

મહામહોત્સવં કૃત્વા યાવત્પૂર્ણા તિથિર્ભવેત્ ॥
તત્રાન્નદાનં બહુશઃ કૃત્વામત્પ્રીતયે નરઃ

મહાપાતકયુક્તોપિ ન વિશેત્પ્રમદોદરમ્ ॥
બિંદુમાધવનામાનં યો મામત્ર સમર્ચયેત્

બિંદુતીર્થકૃતસ્નાનો નિર્વાણં સ હિ વિંદતિ ॥
આદિમાધવનામાહં પૂજ્યઃ સત્યયુગે મુને

અનંતમાધવો જ્ઞેયસ્ત્રેતાયાં સર્વસિદ્ધિદઃ ॥
શ્રીદમાધવસંજ્ઞોહં દ્વાપરે પરમાર્થકૃત્

કલૌ કલિમલધ્વંસી જ્ઞેયોહં બિંદુમાધવઃ ॥
કલૌ કલ્મષસંપન્ના ન માં વિંદંતિ માનવાઃ

મમૈવ માયયા મૂઢા ભેદવાદપરાયણાઃ॥
મમ ભક્તિં પ્રકુર્વાણા યે વિશ્વેશં દ્વિષંતિ વૈ

વિદ્વિષો મમ તે જ્ઞેયાઃ પિશાચપદગામિનઃ ॥
પૈશાચીં યોનિમાપ્યાપિ કાલભૈરવશાસનાત્

ત્રિંશદ્વર્ષ સહસ્રાણિ ઉષિત્વા દુઃખસાગરે ॥
વિશ્વેશાનુગ્રહાદેવ તતો મોક્ષમવાપ્નુયુઃ

તસ્માદ્દ્વેષો ન કર્તવ્યો વિશ્વેશે પરમાત્મનિ ॥
વિશ્વેશ દ્વેષિણાં પુંસાં પ્રાયશ્ચિત્તં યતો નહિ

મનસાપિ હિ વિશ્વેશં વિદ્વિષંતીહ યેઽધમાઃ ॥
અધ્યાસતેંધતામિસ્રં મૃતાસ્તેન્યત્ર સંતતમ્

શિવનિંદાપરા યે ચ યે પાશુપતનિંદકાઃ॥
વિદ્વિષો મમ તે જ્ઞેયા પતતો નરકેઽશુચૌ

અષ્ટાવિંશતિ કોટીષુ નરકેષુ ક્રમેણ હિ ॥
કલ્પં કલ્પં વસેયુસ્તે યે વિશ્વેશ્વરનિંદકાઃ

વિશ્વેશાનુગ્રહં પ્રાપ્ય મુનેહમપિ મુક્તિદઃ ॥
મદ્ભક્તૈસ્તદ્વિશેષેણ સેવ્યો વિશ્વેશ્વરોઽનિશમ્

ઇયં વારાણસી જ્ઞેયા મુને પાશુપતસ્થલી ॥
તસ્માત્પશુપતિઃ સેવ્યઃ કાશ્યાં નિશ્રેયસાર્થિભિઃ

અત્ર પંચનદે તીર્થે સ્નાતિ વિશ્વેશ્વરઃ સ્વયમ્ ॥
ઊર્જે સદૈવ સગણઃ સસ્કંદઃ સપરિચ્છદઃ

બ્રહ્મા સવેદઃ સમખો બ્રહ્માણ્યાદ્યાશ્ચ માતરઃ ॥
સપ્તાબ્ધયઃ સસરિતઃ સ્નાંત્યૂર્જે ધૂતપાપકે

સચેતના હિ યાવંતસ્ત્રૈલોક્યે દેહધારિણઃ ॥
તાવંતઃ સ્નાતુમાયાંતિ કાર્તિકે ધૂતપાપકે

યૈર્ન પંચનદે સ્નાતં પ્રાપ્ય કાર્તિકિકં શુભમ્॥
જલબુદુદવત્તેષાં વૃથાજન્મ શરીરિણામ્

આનંદકાનનં પુણ્યં પુણ્યં પાંચનદં તતઃ ॥
તતોપિ મમ સાન્નિધ્યમગ્નિબિંદો મહામુને

અનેનૈવાનુમાનેન વિદ્ધિ પંચનદસ્ય વૈ ॥
મહિમાનં મહાપ્રાજ્ઞ સર્વતીર્થોત્તમોત્તમમ્

શ્રુત્વાપિ યં મહાપ્રાજ્ઞો મહાપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥
વિષ્ણોર્મુખાદિતિ શ્રુત્વા સોગ્નિબિંદુર્મહામુનિઃ

પુનઃ પ્રણમ્ય પપ્રચ્છ બિંદુમાધવમચ્યુતમ્

અગ્નિબિંદુરુવાચ ॥
ભગવઞ્છ્રોતુમિચ્છામિ બિંદુમાધવ તદ્વદ ॥
કતિધા તવ રૂપાણિ કાશ્યાં સંતિ જનાર્દન

ભવિષ્યાણ્યપિ કાનીહ તાનિ મે કથયાચ્યુત ॥
યાનિ સંપૂજ્યતે ભક્તાઃ પ્રાપ્સ્યંતિ કૃતકૃત્યતામ્

॥
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ચતુર્થે કાશીખંડ ઉત્તરાર્ધે બિંદુમાધવાવિર્ભાવોનામ ષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ