સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 4.59

અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
સર્વજ્ઞ હૃદયાનંદ ગૌરીચુંબિતમૂર્ધજ ॥
તારકાંતક ષડ્વક્ત્ર તારિણે ભદ્રકારિણે ॥

સર્વજ્ઞાનનિધે તુભ્યં નમઃ સર્વજ્ઞસૂનવે ॥
સર્વથા જિતમારાય કુમારાય મહાત્મને

કામારિમર્ધનારીશં વીક્ષ્ય કામકૃતં કિલ ॥
યો જિગાય કુમારોપિ મારં તસ્મૈ નમોસ્તુ તે

યદુક્તં ભવતા સ્કંદ માયાદ્વિજવપુર્હરિઃ ॥
કાશ્યાં પંચનદં તીર્થમધ્યાસાતીવ પાવનમ્

ભૂર્ભુવઃસ્વઃ પ્રદેશેષુ કાશીપરમપાવનમ્॥
તત્રાપિ હરિણાજ્ઞાયિ તીર્થં પંચનદં પરમ્

કુતઃ પંચનદં નામ તસ્ય તીર્થસ્ય ષણ્મુખ ॥
કુતશ્ચ સર્વતીર્થેભ્યસ્તદાસીત્પાવનં પરમ્

કથં ચ ભગવાન્વિષ્ણુરંતરાત્મા જગત્પતિઃ ॥
સર્વેષાં જગતાં પાતા કર્તા હર્તા ચ લીલયા

અરૂપો રૂપમાપન્નો હ્યવ્યક્તો વ્યક્તતાં ગતઃ ॥
નિરાકારોપિ સાકારો નિષ્પ્રપંચઃ પ્રપંચભાક્

અજન્માનેકજન્મા ચ ત્વનામાસ્ફુટનામભૃત્॥
નિરાલંબોઽખિલાલંબો નિર્ગુણોપિ ગુણાસ્પદમ્

અહૃષીકોહૃષીકેશો પ્યનંઘ્રિરપિસર્વગઃ ॥
ઉપસંહૃત્ય રૂપં સ્વં સર્વવ્યાપી જનાર્દનઃ

સ્થિતઃ સર્વાત્મભાવેન તીર્થે પંચનદે પરે ॥
એતદાખ્યાહિ ષડ્વક્ત્ર પંચવક્ત્રાદ્યથા શ્રુતમ્ ॥૧ ૩॥
સ્કંદ ઉવાચ ॥ ॥
કથયામિ કથામેતાં નમસ્કૃત્ય મહેશ્વરમ્ ॥
સર્વાઘૌઘ પ્રશમનીં સર્વશ્રેયોવિધાયિનીમ્

યથા પંચનદં તીર્થં કાશ્યાં પ્રથિતિમાગતમ્ ॥
યન્નામગ્રહણાદેવ પાપં યાતિ સહસ્રધા

પ્રયાગોપિ ચ તીર્થેશો યત્ર સાક્ષાત્સ્વયં સ્થિતઃ ॥
પાપિનાં પાપસંઘાતં પ્રસહ્ય નિજતેજસા

હરંતિ સર્વતીર્થાનિ પ્રયાગસ્ય બલેન હિ ॥
તાનિ સર્વાણિ તીર્થાનિ માઘે મકરગે રવૌ

પ્રત્યબ્દં નિર્મલાનિ સ્યુસ્તીર્થરાજ સમાગમાત્ ॥
પ્રયાગશ્ચાપિ તીર્થેંદ્રઃ સર્વતીર્થાર્પિતં મલમ્

મહાઘિનાં મહાઘં ચ હરેત્પાંચનદાદ્બલાત્ ॥
યં સંચયતિ પાપૌઘમાવર્ષં તીર્થનાયકઃ ॥
તમેકમજ્જનાદૂર્જે ત્યજેત્પંચનદે ધ્રુવમ્

યથા પંચનદોત્પત્તિસ્તથા ચ કથયામ્યહમ્ ॥
નિશામય મહાભાગ મિત્રાવરુણનંદન

પુરા વેદશિરા નામ મુનિરાસીન્મહાતપાઃ ॥
ભૃગુવંશ સમુત્પન્નો મૂર્તો વેદ ઇવાપરઃ

તપસ્યતસ્તસ્ય મુનેઃ પુરોદૃગ્ગોચરં ગતા ॥
શુચિરપ્સરસાં શ્રેષ્ઠા રૂપલાવણ્યશાલિની

તસ્યા દર્શનમાત્રેણ પરિક્ષુબ્ધં મુનેર્મનઃ ॥
ચસ્કંદ સ મુનિસ્તૂર્ણં સાથ ભીતા વરાપ્સરાઃ

દૂરાદેવ નમસ્કૃત્ય તમૃષિં સાભ્યભાષત ॥
અતીવ વેપમાનાંગી શુચિસ્તચ્છાપભીતિતઃ

નાપરાધ્નોમ્યહં કિંચિન્મહોગ્રતપસાંનિધે ॥
ક્ષંતવ્યં મે ક્ષમાધાર ક્ષમારૂપાસ્તપસ્વિનઃ

મુનીનાં માનસં પ્રાયો યત્પદ્માદપિ તન્મૃદુ ॥
સ્ત્રિયઃ કઠોરહૃદયાઃ સ્વરૂપેણૈવ સત્તમ

ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્યાઃ શુચેરપ્સરસો મુનિઃ ॥
વિવેકસેતુના સ્તંભીન્મહારોષનદીરયમ્

ઉવાચ ચ પ્રસન્નાત્મા શુચે શુચિરસિ ધ્રુવમ્ ॥
ન મેઽલ્પોપિ હિ દોષોત્ર ન તે દોષોસ્તિ સુંદરિ ॥

વહ્નિસ્વરૂપા લલના નવનીત સમઃ પુમાન્ ॥
અનભિજ્ઞા વદંતીતિ વિચારાન્મહદંતરમ્

સ્નિહ્યેદુદ્ધૃતસારોપિ વહ્નેઃ સંસ્પર્શમાપ્ય વૈ ॥
ચિત્રં સ્ત્ર્યાખ્યા સમાદાનાત્પુમાન્સ્નિહ્યતિ દૂરતઃ

અતઃ શુચે ન ભેતવ્યં ત્વયા શુચિ મનોગતે ॥
અતર્કિતોપસ્થિતયા ત્વયા ચ સ્ખલિતં મયા

સ્ખલનાન્ન તથા હાનિરકામાત્તપસો મુનેઃ ॥
યથા ક્ષણાંધીકરણાદ્ધાનિઃ કોપરયાદરેઃ

કોપાત્તપઃ ક્ષયં યાતિ સંચિતં યત્સુકૃચ્છ્રતઃ ॥
યથાભ્રપટલં પ્રાપ્ય પ્રકાશઃ પુષ્પવંતયોઃ

અનર્થકારિણઃ ક્રોધાત્ક્વાર્થાનાંપરિજૃભણમ્ ॥
ક્વ વા ખલજનોત્સેધાત્સાધૂનાં પરિવર્ધનમ્

અમર્ષે કર્ષતિ મનો મનોભૂ સંભવઃ કુતઃ ॥
વિધુંતુદે તુદત્યુચ્ચૈર્વિધું કુત્રાસ્તિ કૌમુદી

જ્વલતો રોષદાવાગ્નેઃ ક્વ વા શાંતિતરોઃ સ્થિતિઃ ॥
દૃષ્ટા કેનાપિ કિં ક્વાપિ સિંહાત્કલભસુસ્થતા

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન પ્રતીપઃ પ્રતિઘાતુકઃ ॥
ચતુર્વર્ગસ્ય દેહસ્ય પરિહેયો વિપશ્ચિતા

ઇદાનીં શૃણુ કલ્યાણિ કર્તવ્યં યત્ત્વયા શુચે ॥
અમોઘબીજા હિ વયં તદ્બીજમુરરી કુરુ

એતસ્મિન્રક્ષિતે વીર્યે પરિસ્કન્ને ત્વદીક્ષણાત્ ॥ ત્વયા તવ ભવિત્રેકં કન્યારત્નં મહાશુચિ

ઇત્યુક્તા તેન મુનિના પુનર્જાતેવ સાપ્સરાઃ ॥
મહાપ્રસાદ ઇત્યુક્ત્વા મુનેઃ શુક્રમજીગિલત્

અથ કાલેન દિવ્યસ્ત્રી કન્યારત્નમજીજનત્ ॥
અતીવ નયનાનંદિ નિધાનં રૂપસંપદામ્

તસ્યૈવ વેદશિરસ આશ્રમે તાં નિધાય સા ॥
શુચિરપ્સરસાં શ્રેષ્ઠા જગામ ચ યથેપ્સિતમ્

તાં ચ વેદશિરાઃ કન્યાં સ્નેહેન સમવર્ધયત્ ॥
ક્ષીરેણ સ્વાશ્રમસ્થાયા હરિણ્યા હરિણીક્ષણામ્

મુનિર્નામ દદૌ તસ્યૈ ધૂતપાપેતિ ચાર્થવત્ ॥
યન્નામોચ્ચારણેનાપિ કંપતે પાતકાવલી

સર્વલક્ષણશોભાઢ્યાં સર્વાવયવ સુંદરીમ્ ॥
મુનિસ્તત્યાજ નોત્સંગાત્ક્ષણમાત્રમપિ ક્વચિત્

દિનેદિને વર્ધમાનાં તાં પશ્યન્મુમુદે ભૃશમ્ ॥
ક્ષીરનીરધિવદ્રમ્યાં નિશિ ચાંદ્રમસીં કલામ્

અથાષ્ટવાર્ષિકીં દૃષ્ટ્વા તાં કન્યાં સ મુનીશ્વરઃ ॥
કસ્મૈ દેયેતિ સંચિત્ય તામેવ સમપૃચ્છત

॥ વેદશિરા ઉવાચ ॥ ॥
અયિ પુત્રિ મહાભાગે ધૂતપાપે શુભેક્ષણે ॥
કસ્મૈ દદ્યાવરાય ત્વાં ત્વમેવાખ્યાહિ તં વરમ્

અતિસ્નેહાર્દ્રચિત્તસ્ય જનેતુશ્ચેતિ ભાષિતમ્ ॥
નિશમ્ય ધૂતપાપા સા પ્રોવાચ વિનતાનના

॥ ધૂતપાપોવાચ॥ ॥
જનેતર્યદ્યહં દેયા સુંદરાય વરાય તે ॥
તદા તસ્મૈ પ્રયચ્છ ત્વં યમહં કથયામિ તે

તુભ્યં ચ રોચતે તાત શૃણોત્વવહિતો ભવાન્ ॥
સર્વેભ્યોતિપવિત્રો યો યઃ સર્વેષાં નમસ્કૃતઃ ॥ ૪૯ .॥
સર્વે યમભિલષ્યંતિ યસ્માત્સર્વસુખોદયઃ ॥
કદાચિદ્યો ન નશ્યેત યઃ સદૈવાનુવર્તતે

ઇહામુત્રાપિ યો રક્ષેન્મહાપદુદયાદ્ધ્રુવમ્ ॥
સર્વે મનોરથા યસ્માત્પરિપૂર્ણા ભવંતિ હિ

દિનેદિને ચ સૌભાગ્યં વર્ધતે યસ્ય સન્નિધૌ ॥
નૈરંતર્યેણ યત્સેવાં કુર્વતો ન ભયં ક્વચિત્

યન્નામગ્રહણાદેવ કેપિ વાધાં ન કુર્વતે ॥
યદાધારેણ તિષ્ઠંતિ ભુવનાનિ ચતુર્દશ

એવમાદ્યા ગુણા યસ્ય વરસ્ય વરચેષ્ટિતમ્ ॥
તસ્મૈ પ્રયચ્છ માં તાત મમ તેપીહશર્મણે

એતચ્છ્રુત્વાપિ તા તસ્યા ભૃશં મુદમવાપ હ ॥
ધન્યોસ્મિ ધન્યા મે પૂર્વે યેષામૈષા સુતાન્વયે

ધ્રુવા હિ ધૂતપાપાસૌ યસ્યા ઈદૃગ્વિધા મતિઃ ॥
ઈદૃગ્વિધૈર્ગુણગણૈર્ગરિમ્ણા કોત્ર વૈ ભવેત્

અથવા સ કથં લભ્યો વિના પુણ્યભરોદયમ્ ॥
ઇતિ ક્ષણં સમાધાય મનઃ સ મુનિપુંગવઃ

જ્ઞાનેન તં સમાલોચ્ય વરમીદૃગ્ગુણોદયમ્ ॥
ધન્યાં કન્યાં બભાષેથ શૃણુ વત્સે શુભૈષિણિ

॥ પિતોવાચ ॥ ॥
વરસ્ય યે ત્વયા પ્રોક્તા ગુણા એતે વિચક્ષણે ॥
એષાં ગુણાનામાધારો વરોસ્તીતિ વિનિશ્ચિતમ્

પરં સ સુખલભ્યો ન નિતરાં સુભગાકૃતિઃ ॥
તપઃ પણેન સ ક્રય્યઃ સુતીર્થવિપણૌ ક્વચિત્

તીર્થભારૈઃ સ સુલભો ન કૌલીન્યેન કન્યકે ॥
ન વેદશાસ્ત્રાભ્યસનૈર્ન ચૈશ્વર્યબલેન વૈ

ન સૌંદર્યેણ વપુષા ન બુદ્ધ્યા ન પરાક્રમૈઃ ॥
એકયૈવ મનઃ શુદ્ધ્યા કરણાનાં જયેન ચ

મહાતપઃ સહાયેન દમદાનદયાયુજા ॥
લભ્યતે સ મહાપ્રાજ્ઞો નાન્યથા સદૃશઃ પતિઃ

ઇતિ શ્રુત્વાથ સા કન્યા પિતરં પ્રણિપત્ય ચ ॥
અનુજ્ઞાં પ્રાર્થયામાસ તપસે કૃતનિશ્ચયા

॥ સ્કંદ ઉવાચ ॥ ॥
કૃતાનુજ્ઞા જનેત્રા સા ક્ષેત્રે પરમપાવને ॥
તપસ્તતાપ પરમં યદસાધ્યં તપસ્વિભિઃ

ક્વ સા બાલાતિમૃદ્વંગી ક્વ ચ તત્તાદૃશં તપઃ ॥
કઠોરવર્ષ્મસંસાધ્યમહો સચ્ચેતસો ધૃતિઃ

ધારાસારા સુવર્ષાસુ મહાવાતવતીષ્વલમ્ ॥
શિલાસુ સાવકાશાસુ સા બહ્વીરનયન્નિશાઃ

શ્રુત્વા ગર્જરવં ઘોરં દૃષ્ટ્વા વિદ્યુચ્ચમત્કૃતીઃ ॥
આસારસીકરૈઃ ક્લિન્ના ન ચકંપે મનાક્ચ સા

તડિત્સ્ફુરંતીત્વસકૃત્તમિસ્રાસુ તપોવને ॥
યાતાયાતં કરોતીવ દ્રષ્ટું તત્તપસઃ સ્થિતિમ્

તપર્તુરેવ સાક્ષાચ્ચ કુમારી કૈતવાત્કિલ॥
પંચાગ્નીન્પરિધાયાત્ર તપસ્યતિ તપોવને

જલાભિલાષિણી બાલા ન મનાગપિ સા પિબત્॥
કુશાગ્રતોયપૃષતં પંચાગ્નિપરિતાપિતા

રોમાંચ કંચુકવતી વેપમાનતનુચ્છદા॥
પર્યક્ષિપત્ક્ષપાઃ ક્ષામા તપસા હૈમનીશ્ચ સા

નિશીથિનીષુ શિશિરે શ્રયંતી સારસં રસમ્ ॥
મેને સા સારસૈઃ કેયમુદ્યતાદ્યેતિ પદ્મિની

મનસ્વિનામપિ મનોરાગતાં સૃજતે મધૌ ॥
તદોષ્ઠપલ્લવાદ્રાગો જહ્રે માકંદપલ્લવૈઃ

વસંતે નિવસંતી સા વને બાલાચલંમનઃ ॥
ચક્રે તપસ્યપિ શ્રુત્વા કોકિલા કાકલીરવમ્

બંધુજીવેઽધરરુચિં કલહંસે કલાગતીઃ ॥
નિક્ષેપમિવ સા ક્ષિપ્ત્વા શરદ્યાસીત્તપોરતા

અપાસ્તભોગસંપર્કા ભોગિનાં વૃત્તિમાશ્રિતા ॥
ક્ષુદુદ્બોધનિરોધાય ધૂતપાપા તપસ્વિની ॥

શાણેન મણિવલ્લીઢા કૃશાપ્યાયાદનર્ઘતામ્ ॥
તથાપિ તપસા ક્ષામા દિદીપે તત્તનુસ્તરામ્

નિરીક્ષ્ય તાં તપસ્યંતીં વિધિઃ સંશુદ્ધમાનસામ્ ॥
ઉપેત્યોવાચ સુપ્રજ્ઞે પ્રસન્નોસ્મિ વરં વૃણુ

સા ચતુર્વક્ત્રમાલોક્ય હંસયાનોપરિસ્થિતમ્ ॥
પ્રણમ્ય પ્રાંજલિઃ પ્રીતા પ્રોવાચાથ પ્રજાપતિમ્

॥ ધૂતપાપોવાચ ॥ ॥
પિતામહ વરો મહ્યં યદિ દેયો વરપ્રદ ॥
સર્વેભ્યઃ પાવનેભ્યોપિ કુરુ મામતિપાવનીમ્

સ્રષ્ટા તદિષ્ટમાકર્ણ્ય નિતરાં તુષ્ટમાનસઃ ॥
પ્રત્યુવાચાથ તાં બાલાં વિમલાં વિમલેષિણીમ્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
ધૂતપાપે પવિત્રાણિ યાનિ સંત્યત્ર સર્વતઃ ॥
તેભ્યઃ પવિત્રમતુલં ત્વમેધિ વરતો મમ

તિસ્રઃ કોટ્યોઽર્ધકોટી ચ સંતિ તીર્થાનિ કન્યકે ॥
દિવિ ભુવ્યંતરિક્ષે ચ પાવનાન્યુત્તરોત્તરમ્

તાનિ સર્વાણિ તીર્થાનિ ત્વત્તનૌ પ્રતિલોમ વૈ ॥
વસંતુ મમ વાક્યેન ભવ સર્વાતિપાવની

ઇત્યુક્ત્વાંતર્દધે વેધાઃ સાપિ નિર્ધૂતકલ્મષા ॥
ધૂતપાપોટજં પ્રાપ્તાથો વેદશિરસઃ પિતુઃ

કદાચિત્તાં સમાલોક્ય ખેલંતીમુટજાજિરે ॥
ધર્મસ્તત્તપસાકૃષ્ટઃ પ્રાર્થયામાસ કન્યકામ્

॥ધર્મ ઉવાચ ॥ ॥
પૃથુશ્રોણિ વિશાલાક્ષિ ક્ષામોદરિ શુભાનને ॥
ક્રીતઃ સ્વરૂપસંપત્ત્યા ત્વયાહં દેહિ મે રહઃ

નિતરાં બાધતે કામસ્ત્વત્કૃતે માં સુલોચને ॥
અજ્ઞાતનામ્ના સા તેન પ્રાર્થિતેત્યસકૃદ્ગ્રહઃ

ઉવાચ સા પિતા દાતા તં પ્રાર્થય સુદુર્મતે ॥
પિતૃપ્રદેયા યત્કન્યા શ્રુતિરેષા સનાતની

નિશમ્યેતિ વચો ધર્મો ભાવિનોર્થસ્ય ગૌરવાત્ ॥
પુનર્નિબંધયાંચક્રે ઽપધૃતિર્ધૃતિશાલિનીમ્

॥ ધર્મ ઉવાચ ॥ ॥
ન પ્રાર્થયેહં સુભગે પિતરં તવ સુંદરિ ॥
ગાંધર્વેણ વિવાહેન કુરુ મે ત્વં સમીહિતમ્

ઇતિ નિર્બંધવદ્વાક્યં સા નિશમ્ય કુમારિકા ॥
પિતુઃ કન્યાફલંદિત્સુઃ પુનરાહેતિ તં દ્વિજમ્

અરે જડમતે મા ત્વં પુનર્બ્રૂહીતિ યાહ્યતઃ ॥
ઇત્યુક્તોપિ કુમાર્યા સ નાતિષ્ઠન્મદનાતુરઃ

તતઃ શશાપ તં બાલા પ્રબલા તપસો બલાત્ ॥
જડોસિ નિતરાં યસ્માજ્જલાધારો નદો ભવ

ઇતિ શપ્તસ્તયા સોથ તાં શશાપ ક્રુધાન્વિતઃ ॥
કઠોરહૃદયે ત્વં તુ શિલા ભવ સુદુર્મતે

॥ સ્કંદ ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્યન્યોન્યસ્ય શાપેન મુને ધર્મો નદોઽભવત્ ॥
અવિમુક્તે મહાક્ષેત્રે ખ્યાતો ધર્મનદો મહાન્

સાપ્યાહ પિતરં ત્રસ્તા સ્વશિલાત્વસ્ય કારણમ્॥
ધ્યાનેન ધર્મં વિજ્ઞાય મુનિઃ કન્યામથાબ્રવીત્

મા ભૈઃ પુત્રિ કરિષ્યામિ તવ સર્વં શુભોદયમ્ ॥
તચ્છાપો નાન્યથા ભૂયાચ્ચંદ્રકાંતશિલા ભવ

ચંદ્રોદયમનુપ્રાપ્ય દ્રવીભૂતતનુસ્તતઃ ॥
ધુની ભવ સુતે સાધ્વિ ધૂતપાપેતિ વિશ્રુતા

સ ચ ધર્મનદઃ કન્યે તવ ભર્તા સુશોભનઃ ॥
તૈર્ગુણૈઃ પરિપૂર્ણાંગો યે ગુણાઃ પ્રાર્થિતાસ્ત્વયા

અન્યચ્ચ શૃણુ સદ્બુદ્ધે મમાપિ તપસો બલાત્ ॥
દ્વૈરૂપ્યં ભવતોર્ભાવિ પ્રાકૃતં ચ દ્રવં ચ વૈ

ઇત્યાશ્વાસ્ય પિતા કન્યાં ધૂતપાપાં પરંતપ ॥
ચંદ્રકાંતશિલાભૂતામનુજગ્રાહ બુદ્ધિમાન્

તદારભ્ય મુને કાશ્યાં ખ્યાતો ધર્મનદો હ્રદઃ ॥
ધર્મો દ્રવસ્વરૂપેણ મહાપાતકનાશનઃ

ધુની ચ ધૂતપાપા સા સર્વતીર્થમયી શુભા ॥
હરેન્મહાઘસંઘાતાન્કૂલજાનિવ પાદપાન્ ॥

તત્ર ધર્મનદે તીર્થે ધૂતપાપા સમન્વિતે ॥
યદા ન સ્વર્ધુની તત્ર તદા બ્રધ્નસ્તપો વ્યધાત્

ગભસ્તિમાલી ભગવાન્ગભસ્તીશ્વર સન્નિધૌ ॥
શીલયન્મંગલાં ગૌરીં તપ ઉગ્રં ચચાર હ

નામ્ના મયૂખાદિત્યસ્ય તીર્થે તત્ર તપસ્યતઃ ॥
કિરણેભ્યઃ પ્રવવૃતે મહાસ્વેદોતિખેદતઃ

કિરણેભ્યઃ પ્રવૃત્તાયા મહાસ્વેદસ્ય સંતતિઃ ॥
તતઃ સા કિરણાનામ જાતા પુણ્યા તરંગિણી

મહાપાપાંધતમસં કિરણાખ્યા તરંગિણી॥
ધ્વંસયેત્સ્નાનમાત્રેણ મિલિતા ધૂતપાપયા

આદૌ ધર્મનદઃ પુણ્યો મિશ્રિતો ધૂતપાપયા ॥
યયા ધૂતાનિ પાપાનિ સર્વતીર્થીકૃતાત્મના

તતોપિ મિલિતાગત્ય કિરણા રવિણૈધિતા ॥
યન્નામસ્મરણાદેવ મહામોહોંધતાં વ્રજેત્

કિરણા ધૂતપાપે ચ તસ્મિન્ધર્મનદે શુભે ॥
સ્રવંત્યૌ પાપસંહર્ત્ર્યૌ વારાણસ્યાં શુભદ્રવે

તતો ભાગીરથી પ્રાપ્તા તેન દૈલીપિના સહ ॥
ભાગીરથી સમાયાતા યમુના ચ સરસ્વતી

કિરણા ધૂતપાપા ચ પુણ્યતોયા સરસ્વતી ॥
ગંગા ચ યમુના ચૈવ પંચનદ્યોત્ર કીર્તિતાઃ

અતઃ પંચનદં નામ તીર્થં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્ ॥
તત્રાપ્લુતો ન ગૃહ્ણીયાદ્દેહં ના પાંચભૌતિકમ્

અસ્મિન્પંચનદીનાં ચ સંભેદેઘૌઘભેદિનિ ॥
સ્નાનમાત્રાત્પ્રયાત્યેવ ભિત્ત્વા બ્રહ્માંડમંડપમ્

તીર્થાનિ સંતિ ભૂયાંસિ કાશ્યામત્ર પદેપદે ॥
ન પંચનદતીર્થસ્ય કોટ્યંશેન સમાન્યપિ

પ્રયાગે માઘમાસે તુ સમ્યક્સ્નાતસ્ય યત્ફલમ્ ॥
તત્ફલં સ્યાદ્દિનૈકેન કાશ્યાં પંચનદે ધ્રુવમ્

સ્નાત્વા પંચનદે તીર્થે કૃત્વા ચ પિતૃતર્પણમ્ ॥
બિંદુમાધવમભ્યર્ચ્ય ન ભૂયો જન્મભાગ્ભવેત્

યાવત્સંખ્યાસ્તિલાદત્તાઃ પિતૃભ્યો જલતર્પણે ॥
પુણ્યે પંચનદે તીર્થે તૃપ્તિઃ સ્યાત્તાવદાબ્દિકી

શ્રદ્ધયા યૈઃ કૃતં શ્રાદ્ધં તીથેં પંચનદે શુભે ॥
તેષાં પિતામહા મુક્તા નાનાયોનિ ગતા અપિ

યમલોકે પિતૃગણૈર્ગાથેયં પરિગીયતે ॥
મહિમાનં પાંચનદં દૃષ્ટ્વા શ્રાદ્ધવિધાનતઃ

અસ્માકમપિ વંશ્યોત્ર કશ્ચિચ્છ્રાદ્ધં કરિષ્યતિ ॥
કાશ્યાં પંચનદં પ્રાપ્ય યેન મુચ્યામહે વયમ્

ઇયં ગાથા પ્રતિદિનં શ્રાદ્ધદેવસ્ય સન્નિધૌ ॥
પિતૃભિઃ પરિગીયેત કાશ્યાં પંચનદં પ્રતિ

તત્ર પંચનદે તીર્થે યત્કિંચિદ્દીયતે વસુ ॥
કલ્પક્ષયેપિ ન ભવેત્તસ્ય પુણ્યસ્ય સંક્ષયઃ

વંધ્યાપિ વર્ષપર્યંતં સ્નાત્વા પંચનદે હ્રદે ॥
સમર્ચ્ય મંગલાં ગૌંરીં પુત્રં જનયતિ ધ્રુવમ્

જલૈઃ પાંચનદૈઃ પુણ્યૈર્વાસસા પારિશોધિતૈઃ ॥
મહાફલમવાપ્નોતિ સ્નપયિત્વેષ્ટદેવતામ્

પંચામૃતાનાં કલશૈરષ્ટોત્તરશતોન્મિતૈઃ ॥
તુલિતોધિકતાં યાતો બિંદુઃ પંચનદાંભસઃ

પંચકૂર્ચેન પીતેન યાત્ર શુદ્ધિરુદાહૃતા ॥
સા શુદ્ધિઃ શ્રદ્ધયા પ્રાશ્ય બિંદું પાંચનદાંભસઃ

ભવેદવભૃથસ્નાનાદ્રાજસૂયાશ્વમેધયોઃ ॥
યત્ફલં તચ્છતગુણં સ્નાનાત્પાંચનદાંભસા

રાજસૂયાશ્વમેધૌ ચ ભવેતાં સ્વર્ગસાધનમ્ ॥
આબ્રહ્મઘટિકાદ્વંદ્વં મુક્ત્યૈ પાંચનદાપ્લુતિઃ

સ્વર્ગરાજ્યાભિષેકોપિ ન તથા સંમતઃ સતામ્ ॥
અભિષેકઃ પાંચનદો યથાનલ્પસુખપ્રદઃ

વરં વારાણસીં પ્રાપ્ય ભૃત્યઃ પંચનદોક્ષિણામ્ ॥
નાન્યત્ર સેવકીભૂત ભૂપકોટિર્નરેશ્વરઃ

યૈર્ન પંચનદે સ્નાતં કાર્તિકે પાપહારિણિ ॥
તેઽદ્યાપિ ગર્ભે તિષ્ઠંતિ પુનસ્તે ગર્ભવાસિનઃ

કૃતે ધર્મનદં નામ ત્રેતાયાં ધૂતપાપકમ્ ॥
દ્વાપરે બિંદુતીર્થં ચ કલૌ પંચનદં સ્મૃતમ્

શતં સમાસ્તપસ્તપ્ત્વા કૃતે યત્પ્રાપ્યતે ફલમ્ ॥
તત્કાર્તિકે પંચનદે સકૃત્સ્નાનેન લભ્યતે

ઇષ્ટાપૂર્તેષુ ધર્મેષુ યાવજન્મકૃતેષુ યત્ ॥
અન્યત્ર સ્યાત્ફલં તત્સ્યાદૂર્જે ધર્મનદાપ્લવાત્

ન ધૂતપાપ સદૃશં તીર્થં ક્વાપિ મહીતલે ॥
યદેકસ્નાનતો નશ્યેદઘં જન્મત્રયાર્જિતમ્

બિંદુતીર્થે નરો દત્ત્વા કાંચનં કૃષ્ણલોન્મિતમ્ ॥
ન દરિદ્રો ભવેત્ક્વાપિ ન સ્વર્ણેન વિયુજ્યતે

ગોભૂતિલહિરણ્યાશ્વ વાસોન્નસ્રગ્વિભૂષણમ્ ॥
યત્કિંચિદ્બિંદુતીર્થેત્ર દત્ત્વાક્ષયમવાપ્નુયાત્

એકામપ્યાહુતિં દત્ત્વા સમિદ્ધેગ્નૌ વિધાનતઃ ॥
પુણ્યે ધર્મનદે તીર્થે કોટિહોમફલં લભેત્

ન પંચનદતીર્થસ્ય મહિમાનમનંતકમ્ ॥
કોપિ વર્ણયિતું શક્તશ્ચતુર્વર્ગ શુભૌકસઃ

શ્રુત્વાખ્યાનમિદં પુણ્યં શ્રાવયિત્વાપિ ભક્તિતઃ ॥
સર્વપાપવિશુદ્ધાત્મા વિષ્ણુલોકે મહીયતે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ચતુર્થેં કાશીખંડ ઉત્તરાર્ધે પંચનદાવિર્ભાવો નામૈકોનષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ