સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 4.58

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥
કિં ચકાર હરઃ સ્કંદ મંદરાદ્રિગતસ્તદા ॥
વિલંબમાલંબયતિ તસ્મિન્નપિ ગજાનને

॥ સ્કંદ ઉવાચ ॥ ॥
શૃણ્વગસ્ત્ય કથાં પુણ્યાં કથ્યમાનાં મયાધુના॥
વારાણસ્યેકવિષયામશેષાઘૌઘનાશિનીમ્

કરીંદ્રવદને તત્ર ક્ષેત્રવર્યેઽવિમુક્તકે॥
વિલંબભાજિત્ર્યક્ષેણ પ્રૈક્ષિક્ષિપ્રમધોક્ષજઃ

પ્રોક્તોથ બહુશશ્ચેતિ બહુમાનપુરઃસરમ્ ॥
તથા ત્વમપિ માકાર્ષીર્યથા પ્રાક્પ્રસ્થિતૈઃ કૃતમ્

॥ શ્રીવિષ્ણુરુવાચ ॥ ॥
ઉદ્યમઃ પ્રાણિભિઃ કાર્યો યથાબુદ્ધિ બલાબલમ્ ॥
પરં ફલંતિ કર્માણિ ત્વદધીનાનિ શંકર

અચેતનાનિ કર્માણિ સ્વતંત્રાઃ પ્રાણિનોપિ ન ॥
ત્વં ચ તત્કર્મણાં સાક્ષી ત્વં ચ પ્રાણિપ્રવર્તકઃ

કિંતુ ત્વત્પાદભક્તાનાં તાદૃશી જાયતે મતિઃ ॥
યયા ત્વમેવ કથયેઃ સાધ્વનેનત્વનુષ્ઠિતમ્

યત્કિંચિદિહ વૈ કર્મસ્તોકં વાઽસ્તોકમેવ વા ॥
તત્સિદ્ધ્યત્યેવ ગિરિશ ત્વત્પાદસ્મૃત્યનુષ્ઠિતમ્

સુસિદ્ધમપિ વૈ કાર્યં સુબુદ્ધ્યાપિ સ્વનુષ્ઠિતમ્ ॥
અત્વત્પદસ્મૃતિકૃતં વિનશ્યત્યેવ તત્ક્ષણાત્

શંભુના પ્રેષિતેનાદ્ય સૂદ્યમઃ ક્રિયતે મયા ॥
ત્વદ્ભક્તિસંપત્તિમતાં સંપન્નપ્રાય એવ નઃ

અતીવ યદસાધ્યં સ્યાત્સ્વબુદ્ધિબલપૌરુષૈઃ ॥
તત્કાર્યં હિ સુસિદ્ધં સ્યાત્ત્વદનુધ્યાનતઃ શિવ

યાંતિ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય યે ભવંતં ભવં વિભો ॥
ભવંતિ તેષાં કાર્યાણિ પુરોભૂતાનિ તે ભયાત્

જાતં વિદ્ધિ મહાદેવ કાર્યમેતત્સુનિશ્ચિતમ્ ॥
કાશીપ્રાવેશિકશ્ચિંત્ય શુભલગ્નોદયઃ પરમ્

અથવા કાશિસંપ્રાપ્તૌ ન ચિંત્યં હિ શુભાશુભમ્ ॥
તદૈવ હિ શુભઃ કાલો યદૈવાપ્યેત કાશિકા

શંભું પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પ્રણમ્ય ચ પુનઃપુનઃ ॥
પ્રતસ્થેઽથ સલક્ષ્મીકો મંદરાદ્ગરુડધ્વજઃ

દૃશોરતિથિતાં નીત્વા વિષ્ણુર્વારાણસીં તતઃ ॥
પુંડરીકાક્ષ ઇત્યાખ્યાં સફલીકૃતવાન્મુદા

ગંગાવરણયોર્વિષ્ણુઃ સંભેદે સ્વચ્છમાનસઃ ॥
પ્રક્ષાલ્ય પાણિચરણં સચૈલઃ સ્નાતવાનથ

તદાપ્રભૃતિ તત્તીર્થં પાદોદકમિતીરિતમ્ ॥
પાદૌ યદાદૌ શુભદૌ ક્ષાલિતૌ પીતવાસસા

તત્ર પાદોદકે તીર્થે યે સ્નાસ્યંતીહ માનવાઃ ॥
તેષાં વિનશ્યતિ ક્ષિપ્રં પાપં સપ્તભવાર્જિતમ્

તત્ર શ્રાદ્ધં નરઃ કૃત્વા દત્ત્વા ચૈવ તિલોદકમ્॥
સપ્તસપ્ત તથા સપ્ત સ્વવંશ્યાંસ્તારયિષ્યતિ

ગયાયાં યાદૃશી તૃપ્તિર્લભ્યતે પ્રપિતામહૈઃ ॥
તીર્થે પાદોદકે કાશ્યાં તાદૃશી લભ્યતે ધ્રુવમ્

કૃતપાદોદક સ્નાનં પીતપાદોદકોદકમ્ ॥
દત્તપાદોદપાનીયં નરં ન નિરયઃ સ્પૃશેત્

વિષ્ણુપાદોદકે તીર્થે પ્રાશ્ય પાદોદકં સકૃત્ ॥
જાતુચિજ્જનનીસ્તન્યં ન પિબેદિતિ નિશ્ચિતમ્

સચક્ર શાલગ્રામસ્ય શંખેન સ્નાપિતસ્ય ચ ॥
અદ્ભિઃ પાદોદકસ્યાંબુ પિબન્નમૃતતાં વ્રજેત્

વિષ્ણુપાદોદકે તીર્થે વિષ્ણુપાદોદકં પિબેત્ ॥
યદિ તત્સુધયા કિં નુ બહુકાલીનયાતયા

કાશ્યાં પાદોદકે તીર્થે યૈઃ કૃતા નોદકક્રિયાઃ ॥
જન્મૈવ વિફલં તેષાં જલબુદ્બુદ સશ્રિયામ્

કૃતનિત્યક્રિયો વિષ્ણુઃ સલક્ષ્મીકઃ સકાશ્યપિઃ ॥
ઉપસંહૃત્ય તાં મૂર્તિં ત્રૈલોક્યવ્યાપિનીં તથા

વિધાય દાર્ષદીં મૂર્તિં સ્વહસ્તેનાદિકેશવઃ ॥
સ્વયં સંપૂજયામાસ સર્વસિદ્ધિસમૃદ્ધિદામ્

આદિકેશવનામ્નીં તાં શ્રીમૂર્તિં પારમેશ્વરીમ્ ॥
સંપૂજ્ય મર્ત્યો વૈકુંઠં મન્યતે સ્વગૃહાંગણમ્

શ્વેતદ્વીપ ઇતિ ખ્યાતં તત્સ્થાનં કાશિસીમનિ ॥
શ્વેતદ્વીપે વસંત્યેવ નરાસ્તન્મૂર્તિસેવકાઃ

ક્ષીરાબ્ધિસંજ્ઞં તત્રાન્યત્તીર્થં કેશવતોગ્રતઃ ॥
કૃતોદકક્રિયસ્તત્ર વસેત્ક્ષીરાબ્ધિરોધસિ

તત્ર શ્રાદ્ધં નરઃ કૃત્વા ગાં દત્ત્વા ચ પયસ્વિનીમ્ ॥
યથોક્તસર્વાભરણાં ક્ષીરોદે વાસયેત્પિતૄન્

એકોત્તરશતં વંશ્યાન્નવેત્પાયસ કર્દમમ્ ॥
ક્ષીરોદરોધઃ પુણ્યાત્મા ભક્ત્યા તત્રૈકધેનુદઃ

બહ્વીશ્ચ નૈચિકીર્દત્ત્વા શ્રદ્ધયાત્ર સદક્ષિણાઃ ॥
શય્યોત્તરાંશ્ચ પ્રત્યેકં પિતૄંસ્તત્ર સુવાસયેત્

ક્ષીરોદાદ્દક્ષિણે તત્ર શંખતીર્થમનુત્તમમ્ ॥
તત્રાપિ સંતર્પ્યપિતૄન્વિષ્ણુલોકેમહીયતે

તદ્યામ્યાં ચક્રતીર્થં ચ પિતૄણામપિ દુર્લભમ્ ॥
તત્રાપિ વિહિતશ્રાદ્ધો મુચ્યતે પૈતૃકાદૃણાત્

તત્સંન્નિધૌ ગદાતીર્થં વિષ્વગાધિનિબર્હણમ્ ॥
તારણં ચ પિતૄણાં વૈ કારણં ચૈનસાં ક્ષયે

પદ્મતીર્થં તદગ્રે તુ તત્ર સ્નાત્વા નરોત્તમઃ ॥
પિતૄન્સંતર્પ્ય વિધિના પદ્મયાનેવ હીયતે

તત્રૈવ ચ મહાલક્ષ્મ્યાસ્તીર્થં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્ ॥
સ્વયં યત્ર મહાલક્ષ્મીઃ સ્નાતા ત્રૈલોક્યહર્ષદા

તત્ર તીર્થે કૃતસ્નાનો દત્ત્વા રત્નાનિ કાંચનમ્ ॥
પટ્ટાંબરાણિ વિપ્રેભ્યો ન લક્ષ્મ્યા પરિહીયતે

યત્રયત્ર હિ જાયેત તત્રતત્ર સમૃદ્ધિમાન્ ॥
પિતરોપિ હિ સુશ્રીકાસ્તસ્ય સ્યુસ્તીર્થગૌરવાત્

તત્રાસ્તિ હિ મહાલક્ષ્મ્યા મૂર્તિસ્ત્રૈલોક્યવંદિતા ॥
તાં પ્રણમ્ય નરો ભક્ત્યા ન રોગી જાયતે ક્વચિત્

નભસ્ય બહુલાષ્ટમ્યાં કૃત્વા જાગરણં નિશિ॥
સમભ્યર્ચ્ય મહાલક્ષ્મીં વ્રતી વ્રતફલં લભેત્

તાર્ક્ષ્ય તીર્થં હિ તત્રાસ્તિ તાર્ક્ષ્યકેશવસન્નિધૌ॥
તત્ર સ્નાત્વા નરો ભક્ત્યા સંસારાહિં ન પશ્યતિ

તદગ્રે નારદં તીર્થં મહાપાતકનાશનમ્ ॥
બ્રહ્મવિદ્યોપદેશં ચ પ્રાપ્તવાન્યત્ર નારદઃ

તત્ર સ્નાતો નરઃ સમ્યગ્બ્રહ્મવિદ્યામવાપ્નુયાત્ ॥
કેશવાત્તેન તત્રોક્તઃ કાશ્યાં નારદકેશવઃ

અર્ચયિત્વા નરો ભક્ત્યા દેવં નારદકેશવમ્ ॥
જનન્યા જઠરં પીઠમધ્યાસ્તે ન કદાચન

પ્રહ્લાદતીર્થં તસ્યાગ્રે યત્ર પ્રહ્લાદકેશવઃ ॥
તત્ર શ્રાદ્ધાદિકં કૃત્વા વિપ્ણુલોકે મહીયતે

આંબરીષમહાતીર્થમઘઘ્નં તસ્ય સન્નિધૌ ॥
તત્રૌદકીં ક્રિયાં કુર્વન્નિષ્કાલુષ્યં લભેન્નરઃ

આદિત્યકેશવઃ પૂજ્ય આદિકેશવ પૂર્વતઃ ॥
તસ્ય સંદર્શનાદેવ મુચ્યતે ચોચ્ચપાતકૈઃ ॥

દત્તાત્રેયેશ્વરં તીર્થં તત્રૈવાદિગદાધરઃ ॥
પિતૄન્સંતર્પ્ય તત્રૈવ જ્ઞાનયોગમવાપ્નુયાત્

ભૃગુકેશવપૂર્વેણ તીર્થં વૈ ભાર્ગવં પરમ્ ॥
તત્ર સ્નાતો નરઃ પ્રાજ્ઞો ભવેદ્ભાર્ગવવત્સુધીઃ

તત્ર વામનતીર્થં ચ પ્રાચ્યાં વામનકેશવાત્ ॥
પૂજયિત્વા ચ તં વિષ્ણું વસેદ્વામનસન્નિધૌ

નરનારાયણં તીર્થં નરનારાયણાત્પુરઃ ॥
તત્ર તીર્થે કૃતસ્નાનો નરો નારાયણો ભવેત્

યજ્ઞવારાહ તીર્થં ચ તદગ્રે પાપનાશનમ્ ॥
પ્રતિમજ્જનતસ્તત્ર રાજસૂય ક્રતોઃ ફલમ્

વિદારનારસિંહાખ્યં તત્ર તીર્થં સુનિર્મલમ્ ॥
સ્નાતો વિદારયેત્તત્ર પાપં જન્મશતાર્જિતમ્

ગોપિગોવિંદ તીર્થં ચ ગોપિગોવિંદપૂર્વતઃ ॥
સ્નાત્વા તત્ર સમભ્યર્ચ્ય વિષ્ણું વિષ્ણુપ્રિયો ભવેત્

તીર્થં લક્ષ્મીનૃસિંહાખ્યં ગોપિગોવિંદ દક્ષિણે ॥
ન લક્ષ્મ્યા ત્યજ્યતે ક્વાપિ તત્તીર્થં પરિમજ્જનાત્

તદગ્રે શેષતીર્થં ચ શેષમાધવસન્નિધૌ ॥
તર્પિતાનાં પિતૄણાં ચ યત્ર તૃપ્તિર્ન શિષ્યતે

શંખમાધવતીર્થં ચ તદવાચ્યાં સુનિર્મલમ્ ॥
કૃતોદકો નરસ્તત્ર ભવેત્પાપોપિ નિર્મલઃ

તદગ્રે ચ હયગ્રીવં તીર્થં પરમપાવનમ્ ॥
તત્ર સ્નાત્વા હયગ્રીવં કેશવં પરિપૂજ્ય ચ

પિંડં ચ તત્ર નિર્વાપ્ય હયગ્રીવસ્ય સન્નિધૌ ॥ ॥
હાયગ્રીવીં શ્રિયં પ્રાપ્ય સમુચ્યેત સપૂર્વજઃ

॥ સ્કંદ ઉવાચ ॥ ॥
પ્રસંગતો મયૈતાનિ તીર્થાનિ કથિતાનિ તે ॥
ભૂમૌ તિલાંતરાયાં યત્તત્ર તીર્થાન્યનેશઃ

ઉદ્દિષ્ટાનાં તુ તીર્થાનામેતેષાં કલશોદ્ભવ ॥
નામમાત્રમપિ શ્રુત્વા નિષ્પાપો જાયતે નરઃ ॥
ઇદાનીં પ્રસ્તુતં વિપ્ર શૃણુ વક્ષ્યામિ તેગ્રતઃ ॥
વૈકુંઠનાથો યચ્ચક્રે શંખચક્રગદાધરઃ

તસ્યાં મૂર્તૌ સમાવેશ્ય કૈશવ્યામથ કેશવઃ ॥
શંભોઃ કાર્યે કૃતમના અંશાંશાંશેન નિર્ગતઃ

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
અંશાંશાંશેન નિશ્ચક્રે કુતો ભોશ્ચક્રપાણિના ॥
ક્વ નિર્ગતં ચ હરિણા પ્રાપ્ય કાશીં ષડાનન

॥ સ્કંદ ઉવાચ ॥ ॥
સામસ્ત્યેન યદર્થં ન નિર્ગતં વિષ્ણુના મુને ॥
બ્રુવે તત્કારણમિતિ ક્ષણમાત્રં નિશામય

સંપ્રાપ્ય પુણ્યસંભારૈઃ પ્રાજ્ઞો વારાણસીં પુરીમ્ ॥
ન ત્યજેત્સર્વભાવેન મહાલાભૈરપીરિતઃ

અતઃ પ્રતિકૃતિઃ સ્વીયા તત્ર કાશ્યાં મુરારિણા ॥
પ્રતિતસ્થે કલશજસ્તોકાંશેન ચ નિર્ગતમ્

કિંચિત્કાશ્યા ઉદીચ્યાં ચ ગત્વા દેવેન ચક્રિણા ॥
સ્વસ્થિત્યૈ કલ્પિતં સ્થાનં ધર્મક્ષેત્રમિતીરિતમ્

તતસ્તુ સૌગતં રૂપં શિશ્રાય શ્રીપતિઃ સ્વયમ્ ॥
અતીવ સુંદરતરં ત્રૈલોક્યસ્યાપિમોહનમ્

શ્રીઃ પરિવ્રાજિકા જાતા નિતરાં સુભગાકૃતિઃ ॥
યામાલોક્ય જગત્સર્વં ચિત્રન્યસ્તમિવાસ્થિતમ્

વિશ્વયોનિં જગદ્ધાત્રીં ન્યસ્તહસ્તાગ્રપુસ્તકામ્ ॥
ગરુત્માનપિ તચ્છિષ્યો જાતો લોકોત્તરાકૃતિઃ

અત્યદ્ભુત મહાપ્રાજ્ઞો નિઃસ્પૃહઃ સર્વવસ્તુષુ ॥
ગુરુશુશ્રૂષણપરો ન્યસ્તહસ્તાગ્રપુસ્તકઃ

અપૃચ્છત્પરમં ધર્મં સંસારવિનિમોચકમ્ ॥
આચાર્યવર્યં સૌમ્યાસ્યં પ્રસન્નાત્માનમુત્તમમ્

ધર્માર્થશાસ્ત્રકુશલં જ્ઞાનવિજ્ઞાનશાલિનમ્ ॥
સુસ્વરં સુપદવ્યક્તિ સુસ્નિગ્ધમૃદુભાષિણમ્

સ્તંભનોચ્ચાટનાકૃષ્ટિ વશીકર્માદિકોવિદમ્ ॥
વ્યાખ્યાનસમયાકૃષ્ટ પક્ષિરોમાંચકારિણમ્

પીતતદ્ગીતપીયૂષ મૃગપૂગૈરુપાસિતમ્ ॥
મહામોદભરાક્રાંત વાતચાંચલ્યહારિણમ્

વૃક્ષૈરપિ પતત્પુષ્પચ્છલૈઃકૃતસમર્ચનમ્ ॥
તતઃપ્રોવાચ પુણ્યાત્મા પુણ્યકીર્તિઃ સ સૌગતઃ

શિષ્યં વિનયકીર્તિં તં મહાવિનયભૂષણમ્

॥ પુણ્યકીર્તિરુવાચ ॥ ॥
ત્વયા વિનયકીર્તે યો ધર્મઃ પૃષ્ટઃ સનાતનઃ ॥
વક્ષ્યામ્યહમશેષેણ શૃણુષ્વ ત્વં મહામતે

અનાદિસિદ્ધઃ સંસારઃ કર્તૃકર્મવિવર્જિતઃ ॥
સ્વયં પ્રાદુર્ભવેદેષ સ્વયમેવ વિલીયતે

બ્રહ્માદિસ્તંબપર્યંતં યાવદ્દેહનિબંધનમ્ ॥
આત્મૈવૈકેશ્વરસ્તત્ર ન દ્વિતીયસ્તદીશિતા

યદ્બ્રહ્મવિષ્ણુરુદ્રાદ્યાસ્તથાખ્યા દેહિનામિમાઃ ॥
આખ્યા યથાસ્મદાદીનાં પુણ્યકીર્ત્યાદિરુચ્યતે।

દેહો યથા સ્મદાદીનાં સ્વકાલેન વિલીયતે ॥
બ્રહ્માદિ મશકાંતાનાં સ્વકાલાલ્લીયતે તથા

વિચાર્યમાણે દેહેસ્મિન્નકિંચિદધિકં ક્વચિત્ ॥
આહારો મૈથુનં નિદ્રા ભયં સર્વત્ર યત્સમમ્

નિજાહારપરીમાણં પ્રાપ્ય સર્વોપિ દેહભૃત્ ॥
સદૃશીમેવ સંતૃપ્તિં પ્રાપ્નુયાન્નાધિકેતરામ્

યથા વિતૃષિતાઃ સ્યામ પીત્વા પેયં મુદા વયમ્ ॥
તૃષિતાસ્તુ તથાન્યેપિ ન વિશેષોલ્પકોધિકઃ

સંતુ નાર્યઃ સહસ્રાણિ રૂપલાવણ્યભૂમયઃ ॥
પરં નિધુવને કાલે હ્યેકૈવેહોપયુજ્યતે

અશ્વાઃ પરઃ શતાઃ સંતુ સંત્વનેકેપ્યનેકષાઃ ॥
અધિરોહે તથાપ્યેકો ન દ્વિતીયસ્તથાત્મનઃ

પર્યંકશાયિનાં સ્વાપે સુખં યદુપપદ્યતે ॥
તદેવ સૌખ્યં નિદ્રાયામિહ ભૂશાયિનામપિ

યથૈવ મરણાદ્ભીતિરસ્મદાદિ વપુષ્મતામ્ ॥
બ્રહ્માદિકીટકાંતાનાં તથા મરણતો ભયમ્

સર્વેતનુભૃતસ્તુલ્યા યદિ બુદ્ધ્યા વિચાર્યતે ॥
ઇદં નિશ્ચિત્ય કેનાપિ નો હિંસ્યઃ કોપિ કુત્રચિત્

ધર્મો જીવદયા તુલ્યો ન ક્વાપિ જગતીતલે ॥
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન કાર્યા જીવદયા નૃભિઃ

એકસ્મિન્રક્ષિતે જીવે ત્રૈલોક્યં રક્ષિતં ભવેત્ ॥
ઘાતિતે ઘાતિતં તદ્વત્તસ્માદ્રક્ષેન્ન ઘાતયેત્

અહિંસા પરમો ધર્મ ઇહોક્તઃ પૂર્વસૂરિભિઃ ॥
તસ્માન્ન હિંસા કર્તવ્યા નરૈર્નરકભીરુભિઃ

ન હિંસા સદૃશં પાપં ત્રૈલોક્યે સચરાચરે ॥
હિંસકો નરકં ગચ્છેત્સ્વર્ગં ગચ્છેદહિંસકઃ

સંતિ દાનાન્યનેકાનિ કિં તૈસ્તુચ્છ ફલપ્રદૈઃ ॥
અભીતિ દાનસદૃશં પરમેકમપીહ ન

ઇહ ચત્વારિ દાનાનિ પ્રોક્તાનિ પરમર્ષિભિઃ ॥
વિચાર્ય નાનાશાસ્ત્રાણિ શર્મણેત્ર પરત્ર ચ

ભીતેભ્યશ્ચાભયં દેયં વ્યાધિતેભ્યસ્તથૌષધમ્ ॥
દેયા વિદ્યાર્થિનાં વિદ્યા દેયમન્નં ક્ષુધાતુરે

અવિચિંત્ય પ્રભાવં હિ મણિમંત્રૌષધીબલમ્ ॥
તદભ્યસ્યં પ્રયત્નેન નાનાર્થોપાર્જનાય વૈ

અર્થાનુપાર્જ્ય બહુશો દ્વાદશાયતનાનિ વૈ ॥
પરિતઃ પરિપૂજ્યાનિ કિમન્યૈરિહ પૂજિતૈઃ

પંચકર્મેંદ્રિયાણ્યેવ પંચબુદ્ધીંદ્રિયાણિ ચ ॥
મનોબુદ્ધિરિહ પ્રોક્તં દ્વાદશાયતનં શુભમ્

ઇહૈવ સ્વર્ગનરકૌ પ્રાણિનાં નાન્યતઃ ક્વચિત્ ॥
સુખં સ્વર્ગઃ સમાખ્યાતો દુઃખં નરક એવ હિ

સુખેષુ ભુજ્યમાનેષુ યત્સ્યાદ્દેહ વિસજર્નમ્ ॥
અયમેવ પરો મોક્ષો ન મોક્ષોઽન્યઃ ક્વચિત્પુનઃ

વાસનાસહિતક્લેશ સમુચ્છેદે સતિ ધ્રુવમ્ ॥
વિજ્ઞાનો પરમો મોક્ષો વિજ્ઞેયસ્તત્ત્વચિંતકૈઃ

પ્રામાણિકી શ્રુતિરિયં પ્રોચ્યતે વેદવાદિભિઃ ॥
ન હિંસ્યાત્સર્વભૂતાનિ નાન્યા હિંસાપ્રવર્તિકા

અગ્નીષોમીયમિતિ યા ભ્રામિકા સાઽસતામિહ॥
ન સા પ્રમાણં જ્ઞાતૄણાં પશ્વાલંભનકારિકા

વૃક્ષાંશ્છિત્ત્વા પશૂન્હત્વા કૃત્વા રુધિરકર્દમમ ॥
દગ્ધ્વા વહ્નૌ તિલાજ્યાદિ ચિત્રં સ્વર્ગોઽભિલપ્યતે

ઇત્યેવં ધર્મજિજ્ઞાસાં પુણ્યકીર્તૌ પ્રકુર્વતિ ॥
પારંપર્યેણ તચ્છ્રુત્વા પૌરા યાત્રાં પ્રચક્રિરે

પરિવ્રાજિક યાપ્યેવં સમાકૃષ્ટાઃ પુરાંગનાઃ ॥
તયા વિજાનકૌમુદ્યા સર્વવિદ્યાવિદગ્ધયા

તતસ્તાસાં પુરસ્તાત્સા બૌદ્ધધર્માનવીવદત્ ॥
દૃષ્ટાર્થપ્રત્યયકરાન્દેહસૌખ્યૈકસાધનાન

॥
વિજ્ઞાનકૌમુદ્યુવાચ ॥ ॥
આનંદં બ્રહ્મણો રૂપં શ્રુત્યૈવં યન્નિગદ્યતે ॥
તત્તથૈવેહ મંતવ્યં મિથ્યા નાનાત્વકલ્પના

યાવત્સ્વસ્થમિદં વર્ષ્મ યાવન્નેંદ્રિયવિક્લવઃ ॥
યાવજ્જરા ચ દૂરેસ્તિ તાવત્સૌખ્યં પ્રસાધયેત્

અસ્વાસ્થ્યેંદ્રિયવૈકલ્યે વાર્ધકે તુ કુતઃ સુખમ્ ॥
શરીરમપિ દાતવ્યમર્થિભ્યોતઃ સુખેપ્સુભિઃ

યાચમાનમનોવૃત્તિ પ્રીણનેયસ્ય નો જનિઃ ॥
તેન ભૂર્ભારવત્યેષા સમુદ્રાગદ્રુમૈર્નહિ

સત્વરો ગત્વરો દેહઃ સંચયાઃ સપરિક્ષયાઃ ॥
ઇતિ વિજ્ઞાય વિજ્ઞાતા દેહે સૌખ્યં પ્રસાધયેત્

શ્વ વાયસ કૃમીણાં ચ પ્રતિભોજ્યમિદં વપુઃ ॥
ભસ્માંતં તચ્છરીરં ચ વેદે સત્યં પ્રપદ્યતે

મુધા જાતિવિકલ્પોયં લોકેષુ પરિકલ્પ્યતે ॥
માનુષ્યે સતિ સામાન્યે કોધમઃ કોથ ચોત્તમઃ

બ્રહ્માદિ સૃષ્ટિરેષેતિ પ્રોચ્યતે વૃદ્ધપૂરુષૈઃ ॥
તસ્ય સ્રષ્ટુઃ સુતૌ દક્ષ મરીચી ચેતિ વિશ્રુતૌ

મારીચિના કશ્યપેન દક્ષકન્યાઃ સુલોચનાઃ ॥
ધર્મ્યેણ કિલ માર્ગેણ પરિણીતાસ્ત્રયોદશ

અપીદાનીંતનૈર્મર્ત્યૈરલ્પબુદ્ધિપરાક્રમૈઃ॥
અયં ગમ્યસ્ત્વગમ્યોયં વિચારઃ ક્રિયતે મુધા

મુખબાહૂરુપજ્જાતં ચાતુર્વર્ણ્યમિહોદિતમ્ ॥
કલ્પનેયં કૃતા પૂર્વૈર્ન ઘટેત વિચારતઃ

એકસ્યાં ચ તનૌ જાતા એકસ્માદ્યદિ વા ક્વચિત્ ॥
ચત્વારસ્તનયાસ્તત્કિં ભિન્નવર્ણત્વમાપ્નુયુઃ

વર્ણાવર્ણવિવેકોયં તસ્માન્ન પ્રતિભાસતે॥
અતો ભેદો ન મંતવ્યો માનુષ્યે કેનચિત્ક્વચિત્ ॥

વિજ્ઞાનકૌમુદીવાણીમિત્યાકર્ણ્ય પુરાંગનાઃ ॥
ભર્ત્તૃશુશ્રૂષણવતીં વિજહુર્મતિમુત્તમામ્

અભ્યસ્યાકર્ષણીં વિદ્યાં વશીકૃતિમતીમપિ ॥
પુરુષાઃ સફલીચક્રુઃ પરદારેષુ મોહિતાઃ

અંતઃપુરચરા નાર્યસ્તથા રાજકુમારકાઃ ॥
પૌરાઃ પુરાંગનાશ્ચાપિ સર્વે તાભ્યાં વિમોહિતાઃ

વંધ્યાનાં ચાપિ વંધ્યાત્વં સા પરિવ્રાજિકાહરત્ ॥
તૈસ્તૈશ્ચ કાર્મણોપાયૈરસૌ ભાગ્યવતીઃ સ્ત્રિયઃ

સૌભાગ્યભાગ્યસંપન્ના વ્યધાદ્વિજ્ઞાનકૌમુદી ॥
કસ્યૈચિદંજનં દત્તં કસ્યૈચિત્તિલકૌષધમ્

વશીકરણમંત્રૈશ્ચ તથા બહ્વ્યોપિ દીક્ષિતાઃ ॥
મંત્રાઞ્જપેયુઃ કાશ્ચિચ્ચ યંત્રાણ્યન્યા લિખંતિ ચ

કાશ્ચિજ્જુહ્વતિ કુંડાગ્નૌ નાનાદ્રવ્યાણિ નિશ્ચલાઃ ॥
એવં સર્વેષુ પૌરેષુ નિજધર્મેષુ સર્વથા ॥
પરાઙ્મુખેષુ જાતેષુ પ્રોલ્લલાસ વૃષેતરઃ

સિદ્ધયોકૃષ્ટપચ્યાદ્યા નષ્ટા એનઃ પ્રવેશનાત્ ॥
આસીત્કુંઠિતસામર્થ્યો નૃપોપિ સ મનાઙ્મનાક્

દૂરસ્થિતોપિ વિઘ્નેશો નૃપં નિર્વિણ્ણમાનસમ્ ॥
ચકાર રાજ્યકરણે ઢુંઢિરાજો રિપુંજયમ્

અજીગણદ્દિવોદાસોપ્યષ્ટાદશ દિનાવધિમ્ ॥
કદા ગંતા સ વૈ વિપ્રો યો માં સમુપદેક્ષ્યતિ

ઇત્થમષ્ટાદશે પ્રાપ્તે દિવસે દિવસેશ્વરે ॥
પ્રાપ્તે મધ્યં નભોભાગં દ્વારં પ્રાપ્તો દ્વિજોત્તમઃ

સ એવ પુણ્યકીર્ત્યાખ્યો ધર્મક્ષેત્રાદધોક્ષજઃ ॥
દ્વિજવેષં સમાલંબ્ય સમાયાતો નૃપાંતિકમ્

દ્વિત્રૈઃ પવિત્રૈર્બહુધા જયજીવેતિ વાદિભિઃ ॥
સમેતઃ સ ઇતો વિપ્રો મૂર્તિમાનિવ પાવકઃ

વિલોક્ય તં સમાયાતં દૂરાદુત્કંઠિતો નૃપઃ ॥
મેને ભવેદ્ગુરુરયં યુક્તો મદુપદેશને

અભિગમ્ય ચ તં રાજા પ્રણમ્ય ચ પુનઃપુનઃ ॥
ગૃહીત સ્વસ્તિવચનો નિનાયાંતઃપુરં દ્વિજમ્

મધુપર્કેણ વિધિના તં સંપૂજ્ય જનાધિપઃ ॥
વ્યપેતાધ્વશ્રમં સ્વસ્થં પ્રોલ્લસન્મુખપંકજમ્

નિવેદ્ય ખાદ્યવસ્તૂનિ કૃતકૃત્ય ક્રિયાવિધિમ્ ॥
પરિતૃપ્તં સુખાસીનં પપ્રચ્છ બ્રાહ્મણં નૃપઃ

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
ખિન્નોસ્મિ વિપ્રવર્યાહં રાજ્યભારં સમુદ્વહન્ ॥
ખેદો નાસ્ત્યેવ હિ પરં વૈરાગ્યમિવ જાયતે

કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ કથં મે નિર્વૃતિર્ભવેત્ ॥
પક્ષદ્વય્યેવ યાતેતિ મમ ચિંતયતો દ્વિજ

અસીમં સુખસંતાનં ભુક્તં રાજ્યં મયા દ્વિજ ॥
પરિક્ષીણવિપક્ષં ચ ત્ર્યક્ષૈશ્વર્યમિવ સ્ફુટમ્

સ્વસામર્થ્યાદહં જાતઃ પર્જન્યાગ્ન્યનિલાત્મકઃ ॥
પ્રજાશ્ચ પાલિતાઃ સમ્યક્પુત્રા ઇવ નિજૌરસાઃ

તર્પિતાશ્ચાપિ ભૂદેવા વસુભિશ્ચ દિનેદિને॥
એકમેવાપરાદ્ધં ચ મયા રાજ્યં પ્રશાસતા

દેવાસ્તૃણીકૃતાઃ સર્વે સ્વતપોબલદર્પતઃ ॥
તચ્ચ પ્રજોપકારાર્થં ન સ્વાર્થં ભવતા શપે

અધુના ગુરુરેધિત્વં મમ ભાગ્યોદયાગતઃ ॥
રાજ્યં તુ પ્રકરોમ્યેવં ન્યક્કૃતાંતકસાધ્વસમ્

અકાલકાલકલનં મમ રાજ્યે ન કુત્રચિત્ ॥
જરાવ્યાધિદરિદ્રેભ્યો મમરાજ્યેપિ નો ભયમ્

કોપિ ધર્મેતરાં વૃત્તિં ન શ્રયેન્મયિ શાસતિ ॥
ધર્મોદયાજનાઃ સર્વે સર્વે સંતિ સુખોદયાઃ

સદ્વિદ્યાવ્યસનાઃ સર્વે સર્વેસન્માર્ગ ચંચુરાઃ ॥
અથવા યદિ કલ્પાંતં તિષ્ઠેદાયુસ્તતોપિ કિમ્

સર્વે ભોગ્યાસ્તથા ભાંતિ યથા ચર્વિત ચર્વણમ્ ॥
કિં પિષ્ટપેષણેનાત્ર રાજ્યેન દ્વિજપુંગવ

કિમપ્યુપદિશ પ્રાજ્ઞ ગર્ભવાસોપશાંતયે ॥
અથવા ત્વાં પ્રપન્નસ્ય મમ કિં ચિંતનૈરિમઃ

યદેવ કથયસ્યદ્ય તત્કરિષ્યામ્યસંશયમ્ ॥
ત્વદ્વિલોકનમાત્રેણ સર્વ એવ મનોરથાઃ

અન્યેષામપિ જાયંતે જાતપ્રાયા મમૈવ તુ ॥
જાને દેવવિરોધેન કે કે ન પ્રલયં ગતાઃ

અવંતોપિ પ્રજાઃ સ્વીયા નિજધર્મમનુવ્રતાઃ ॥
પુરા તે ત્રિપુરાઃ શૂરાઃ શિવભક્તિપરા અપિ

ધરામયં રથં કૃત્વા ધનુઃ કૃત્વા હિમાચલમ્ ॥
વેદાંશ્ચ વાજિનઃ કૃત્વા ગુણં કૃત્વા ચ વાસુકિમ્

વિરિંચિં સારથિં કૃત્વા કૃત્વા વિષ્ણું ચ પત્ત્રિણમ્॥
રથચક્રે પુષ્પવંતૌ પ્રતોદં પ્રણવાત્મકમ્

તારાગ્રહમયાન્કીલાન્વરૂથં ગગનાત્મકમ્ ॥
ધ્વજદંડસુમેરું ચ પ્રાંશુકલ્પતરું ધ્વજમ્

યોક્ત્રાણિ ચક્ષુઃશ્રવસશ્છંદાસ્યંગાનિ રક્ષકાન્ ॥
ભલ્લં કાલાગ્નિરુદ્રાખ્યં પુંખીકૃત્ય પ્રભંજનમ્

હરેણૈકેષુપાતેન લીલયા ભસ્મસાત્કૃતાઃ ॥
બલિર્યજ્ઞકૃતાં શ્રેષ્ઠઃ કૃત્વા કપટખર્વતામ્

પાતાલં ગમિતઃ પૂર્વં હરિણા વિક્રમૈસ્ત્રિભિઃ ॥
વૃત્તવાનપિ વૈ વૃત્રઃ સુત્રામ્ણા વિનિસૂદિતઃ

દધીચિરપિ વિપ્રેંદ્રો દેવૈરસ્થિકૃતે હતઃ ॥
પૂર્વવૈરમનુસ્મૃત્ય જયાર્થં યુધ્યતો હરેઃ ॥
કુશાસ્ત્રૈર્વિજિતસ્યાજૌ તેનૈવ ચ દધીચિના

શિવભક્તસ્ય બાણસ્ય દોઃસહસ્રં પુરા હરિઃ ॥
ચિચ્છેદ સંખ્યે કિં તેનાપરાદ્ધં સાધુવર્તિના

તસ્માદ્વિરોધો ભદ્રાય ન ભવેદ્દેવતૈઃ સહ ॥
દેવેભ્યો મદ્ભયં નાસ્તિ સત્પથીનસ્ય વૈ મનાક્

યજ્ઞૈર્દેવત્વમાપન્ના ગીર્વાણા વાસવાદયઃ ॥
યજ્ઞૈર્દાનૈસ્તપોભિશ્ચ તેભ્યોપ્યાધિક્યમસ્તિ મે

અસ્તુ ન્યૂનત્વમાધિક્યં કિમનેનાધુના મમ ॥
ઇંદ્રિયોપરમઃ પ્રાપ્તઃ સુખદસ્તવદર્શનાત્

ઇદાનીં દિશ મે તાત કર્મનિર્મૂલનક્ષમમ્ ॥
ઉપાયં ત્વમુપાયજ્ઞ યેન નિર્વૃતિમાપ્નુયામ્

॥ સ્કંદ ઉવાચ ॥ ॥
ગણેશાવેશવશતો રાજ્ઞેતિ યદુદીરિતમ્ ॥
તદાકર્ણ્ય હૃષીકેશઃ પ્રાહ બ્રાહ્મણવેષભૃત્

॥ શ્રીવિષ્ણુરુવાચ ॥ ॥
સાધુસાધુ મહાપ્રાજ્ઞ નૃપચૂડામણેઽનઘ ॥
મયા યદુપદેષ્ટવ્યં તત્ત્વયૈવ નિરૂપિતમ્

ત્વમાદાવેવ નિર્વૃત્તઃ પરં મે માનદો હ્યસિ ॥
ક્ષાલિતેંદ્રિયપંકશ્ચ સુતપઃ સ્વચ્છવારિભિઃ

યદુક્તં ભવતા ભૂપ તત્સર્વં તથ્યમેવ હિ ॥
તવ શક્તિં ચ જાનામિ વિરક્તિં ચ મહામતે

ન ભવત્સદૃશો રાજા ભુવિ ભૂતો ભવિષ્યતિ ॥
રાજ્યં ભોક્તું ત્વયાજ્ઞાયિ યુક્તં યત્તુ મુમુક્ષસિ

વિરોધેપિ હિ દેવાનાં ત્વયા નાપકૃતં ક્વચિત્ ॥
ધર્મેતરપ્રવેશશ્ચ તવ રાષ્ટ્રેપિ નોભવત્

પ્રવર્તિતાભિર્ભવતા પ્રજાભિર્યદનુષ્ઠિતમ્ ॥
ધર્મે ધર્મં સ્વધર્મજ્ઞ તેન તૃપ્તા દિવૌકસઃ

એક એવ હિ તે દોષો હૃદિ મે પ્રતિભાસતે ॥
કાશ્યા વિશ્વેશ્વરો દૂરં યત્કૃતો ભવતા કિલ

મહાંતમપરાધં તે જાને ભૂજાનિ સત્તમ ॥
ઇમં તત્પાપશાંત્યૈ ચ વચ્મ્યુપાયં મહત્તરમ્

સંખ્યાસ્તિ યાવતી દેહે દેહિનો રોમસંભવા ॥
તાવતોપ્યપરાધા વૈ યાંતિ લિંગ પ્રતિષ્ઠયા

એકં પ્રતિષ્ઠિતં યેન લિંગમત્રેશભક્તિતઃ ॥
તેનાત્મના સમં વિશ્વં જગદેતત્પ્રતિષ્ઠિતમ્

રત્નાકરે રત્નસંખ્યા સંખ્યાવિદ્ભિરપીષ્યતે ॥
લિંગપ્રતિષ્ઠા પુણ્યસ્ય ન તુ સંખ્યેતિ લિખ્યતે

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન કુરુ લિંગં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥
તયા લિંગ પ્રતિષ્ઠિત્યા કૃતકૃત્યો ભવિષ્યસિ

ઇત્યુક્ત્વા બ્રાહ્મણો દધ્યૌ ક્ષણં નિશ્ચલમાનસઃ ॥
ઉવાચ ચ પ્રહૃષ્ટાસ્યો રાજાનં પાણિના સ્પૃશન્

॥ શ્રીવિષ્ણુરુવાચ ॥ ॥
અન્યચ્ચ કિંચિત્પશ્યામિ ભૂપાલ જ્ઞાનચક્ષુષા ॥
શૃણુષ્વાવહિતો ભૂત્વા તદપિ પ્રાજ્ઞસત્તમ

ધન્યોસિ કૃતકૃત્યોસિ માન્યોસિ મહતામપિ ॥
જપ્યં ચ તવ નામેહ પ્રાતઃ શુભફલેપ્સુના ॥

દિવોદાસ ત્વદભ્યાશાદપિ ધન્યતરા વયમ્ ॥
તેપિ ધન્યતરા મર્ત્યે યે ત્વદાખ્યાં પ્રચક્ષતે

સ્માયં સ્માયં જગૌ વિપ્રો મૌલિમાંદોલયન્મુહુઃ ॥
હૃદ્યેવ બહુશો હૃષ્ટઃ સંપ્રહૃષ્ટતનૂરુહઃ

અહો ભાગ્યોદયશ્ચાસ્ય અહો નૈર્મલ્યમસ્ય વૈ ॥
યદેનમનિશં ધ્યાયેદ્ધ્યેયો વિશ્વેશ્વરોઽખિલૈઃ

અહો ઉદર્ક એતસ્ય ન કૈશ્ચિત્પ્રતિપદ્યતે ॥
અસ્માકમપિ યદ્દૂરમદવીયસ્તદસ્ય યત્

હૃદ્યાલોચ્યેતિ વિપ્રોથ વર્ણયિત્વા ક્ષિતીશ્વરમ્ ॥
આવિશ્ચકાર તત્સર્વં યત્સમાધાવલોકયત્

॥ બ્રાહ્મણ ઉવાચ ॥ ॥
રાજંસ્તવાદ્ય ફલિતો મનોરથ મહાદ્રુમઃ ॥
અનેનૈવ શરીરેણ ત્વં ગતાસિ પરં પદમ્

યથા વિશ્વેશ્વરો નિત્યં ત્વામેવ હૃદિ શીલયેત્ ॥
તથાસ્મદાદીનપિ ન દ્વિજાંસ્તત્પાદલોચનાન્

કૃતલિંગપ્રતિષ્ઠં ત્વાં સપ્તમે હ્યદ્ય વાસરાત્ ॥
દિવ્યવિમાનમાગત્ય નેતુમેષ્યતિ શાંભવમ્

રાજંસ્ત્વં વેત્સિ કસ્યાયં વિપાકઃ સુકૃતસ્ય તે ॥
વારાણસ્યાઃ પુરઃ સમ્યક્સેવનાદિત્યવૈમ્યહમ્

એકમપ્યત્ર યઃ પાયાદ્વારાણસ્યાં સ્થિતં જનમ્ ॥
તસ્યાપ્યેવં વિપાકોસ્તિ દેહાંતે રાજસત્તમ

ઇતિ શ્રુત્વા સ રાજર્ષિર્દિવોદાસઃ પ્રતાપવાન્ ॥
બ્રાહ્મણાય સશિષ્યાય પ્રાદાત્પ્રીતોભિવાંછિતમ્

અથ સંપ્રીણિતં વિપ્રં પ્રણમ્ય ચ મુહર્મુહુઃ ॥
પ્રોવાચ રાજા સંહૃષ્ટસ્તારિતોસ્મિ ભવાર્ણવાત્

બ્રાહ્મણોપિ પ્રહૃષ્ટાત્મા પરિપૂર્ણમનોરથઃ ॥
સમાપૃચ્છ્ય મહીનાથં સ્વેષ્ટં દેશં જગામ હ

વિલોક્ય કાશીં પરિતો માયાદ્વિજવપુર્હરિઃ॥
ભૂયોભૂયો વિચાર્યાપિ કિમત્રાતીવ પાવનમ્

સ્થાનં યચ્ચાહમધ્યાસ્ય નિજભક્તાનશેષતઃ ॥
નેષ્યામિ પરમં ધામ વિશ્વેશાનુગ્રહાત્પરાત્

સંપ્રધાર્યેતિ ભગવાન્દૃષ્ટ્વા પાંચનદં હ્રદમ્॥
તત્ર કૃત્વા વિધિસ્નાનં તતસ્તત્રૈવ સંસ્થિતઃ

પ્રતીક્ષમાણો લક્ષ્મીશો મંક્ષુત્ર્યક્ષસમાગમમ્ ॥
તાર્ક્ષ્યં પ્રસ્થાપયાંચક્રે રાજવૃત્તાંતવેદિનમ્

દિવોદાસોપિ રાજેંદ્રો વિપ્રેંદ્રં પરિવર્ણયન્ ॥
આહૂય પ્રકૃતીઃ સર્વાઃ સામાત્યાન્મંડલેશ્વરાન્

અધ્યક્ષાનપિ સર્વાંશ્ચ કોશાશ્વેભાદિદેશિતાન્ ॥
પુત્રાન્પંચશતં પ્રાગ્ર્યં સુતં ચ સમરંજયમ્

પુરોહિતં પ્રતીહારમૃત્વિજોગણકાન્દ્વિજાન્ ॥
સામંતાન્રાજપુત્રાંશ્ચ સૂપકારાંશ્ચિકિત્સકાન્

વૈદેશિકાનપિ બહૂન્નાનાકાર્યસમાગતાન્ ॥ સાંતપુરાં ચ મહિષીં વૃદ્ધગોપાલબાલકાન્

સર્વાન્પ્રોવાચ હૃષ્ટાત્મા પ્રબદ્ધકરસંપુટઃ ॥
યથા સ બ્રાહ્મણઃ પ્રાહ દિનસપ્તાવધિ સ્થિતિમ્

આશ્ચર્યં તેષુ શૃણ્વત્સુ વિષણ્ણવદનેષુ ચ ॥
સ્વયં રાજગૃહં નીત્વા કુમારં સમરંજયમ્

અભિષિચ્ય મહાબુદ્ધિઃ પૌરાઞ્જાનપદાનપિ ॥
પ્રસાદીકૃત્ય પુણ્યાત્મા પુનઃ કાશીમગાન્નૃપઃ

આગત્ય કાશીં મેધાવી સ ભૂપાલો રિપુંજયઃ ॥
પ્રાસાદં કારયામાસ સ્વર્ધુન્યાઃ પશ્ચિમે તટે

રિપૂન્પ્રમથ્ય સમરે યાવતી શ્રીરુપાર્જિતા ॥
તાવત્યા સ હિ ભૂપાલઃ શિવાલયમચીક્લૃપત્

ભૂપાલલક્ષ્મીરખિલા યત્તત્ર વિનિયોજિતા ॥
ભૂપાલશ્રીરિતિ ખ્યાતા તતઃ સાભૂરભૂચ્છુભા ॥

દિવોદાસેશ્વરં લિંગં પ્રતિષ્ઠાપ્ય રિપુંજયઃ ॥
કૃતકૃત્યમિવાત્માનમમન્યત નરેશ્વરઃ

અથૈકસ્મિન્દિને રાજા તલ્લિંગં વિધિપૂર્વકમ્ ॥
સમભ્યર્ચ્ય નમસ્કૃત્ય યાવત્તુષ્ટાવ તુષ્ટિદમ્

તાવન્નભોંગણાદાશુ દિવ્યં યાનમવાતરત્ ॥
પાર્ષદૈઃ પરિતઃ કીર્ણં શૂલખટ્વાંગપાણિભિઃ

અત્યાદિત્યાગ્નિતેજોભિર્ભાલનેત્રૈઃ કપર્દિભિઃ ॥
શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશૈરંગૈર્દીપ્તનભોંગણૈઃ

વિભૂષાહિ ફણારત્ન જ્યોતિઃ પૂજિત વિગ્રહૈઃ ॥
નિત્યપ્રકાશસંત્રસ્ત તમઃશ્રિત શિરોધરૈઃ

ચામરવ્યગ્રહસ્તાગ્ર રુદ્રકન્યાશતાવૃતમ્ ॥
અથ પારિષદૈ રાજા દિવ્યસ્રગનુલેપનૈઃ

દિવ્યૈર્દુકૂલનેપથ્યૈરલંચક્રે મુદાન્વિતૈઃ ॥
ત્રિનેત્રીકૃતસદ્ભાલ શ્યામીકૃતશિરોધરમ્

સુગૌરીકૃતસર્વાંગં કપર્દીકૃત મૌલિજમ્ ॥
ચતુર્ભુજીકૃતતનું ભૂષણીકૃતપન્નગમ્

ચંદ્રાર્ધીકૃતમૂર્ધાનં નિન્યુસ્તં પાર્ષદા દિવમ્

તદા પ્રભૃતિ તત્તીર્થં ભૂપાલશ્રીરિતિ શ્રુતમ્ ॥
તત્ર શ્રાદ્ધાદિકં કૃત્વા દાનં દત્ત્વા સ્વશક્તિતઃ

દિવોદાસેશ્વરં દૃષ્ટ્વા સમભ્યર્ચ્ય ચ ભક્તિતઃ ॥
રાજ્ઞશ્ચાખ્યાયિકાં શ્રુત્વા ન નરો ગર્ભમાવિશેત્

આખ્યાનમેતન્નૃપતેર્દિવોદાસસ્ય પાવનમ્ ॥
પઠિત્વા પાઠયિત્વાપિ નરઃ પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

દિવોદાસશુભાખ્યાનં શ્રુત્વા યઃ સમરં વિશેત્ ॥
ન જાતુ જાયતે તસ્ય ભયં વૈરિકૃતં ક્વચિત્

દિવોદાસ કથા પુણ્યા મહોત્પાત નિકૃંતની ॥
પઠનીયા પ્રયત્નેન સર્વવિઘ્નોપશાંતયે

નાવૃષ્ટિર્જાયતે તત્ર નાકાલમરણાદ્ભયમ્ ॥
દૈવોદાસી કથા યત્ર સર્વપાતકનાશિની

અસ્યાખ્યાનસ્ય પઠનાદ્વિષ્ણોરિવ મનોરથાઃ ॥
સંપૂર્ણતાં ગમિષ્યંતિ શંભોશ્ચિંતિતકારિણઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિ સાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ચતુર્થે કાશીખંડે ઉત્તરાર્દ્ધે દિવોદાસનિર્વાણપ્રાપ્તિર્નામાષ્ટપંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ