સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 4.55

॥ સ્કંદ ઉવાચ ॥
અન્યેપિ યે ગણાસ્તત્ર કાશ્યાં લિંગાનિ ચક્રિરે ॥
તાંશ્ચ તે કથયિષ્યામિ કુંભયોને નિશામય

ગણેન પિંગલાખ્યેન પિંગલાખ્યેશસંજ્ઞિતમ્ ॥
લિંગં પ્રતિષ્ઠિતં શંભોઃ કપર્દીશાદુદગ્દિશિ

તસ્ય દર્શનમાત્રેણ પાપાનાં જાયતે ક્ષયઃ ॥
વીરભદ્રો મહાપ્રીતો દેવદેવસ્ય શૂલિનઃ

વીરભદ્રેશ્વરં લિંગં ધ્યાયેદદ્યાપિ નિશ્ચલઃ ॥
તસ્ય દર્શનમાત્રેણ વીરસિદ્ધિઃ પ્રજાયતે

અવિમુક્તેશ્વરાત્પશ્ચાદ્વીરભદ્રેશ્વરં નરઃ ॥
સમર્ચ્ય ન રણે ભંગં કદાચિદપિ ચાપ્નુયાત્

વીરભદ્રઃ સ્વયં સાક્ષાદ્વીરમૂર્તિધરો મુને ॥
સંહરેદ્વિપ્રસંઘાતમવિમુક્તનિવાસિનામ

ભદ્રયા ભદ્રકાલ્યા ચ ભાર્યયા શુભયા યુતમ્ ॥
વીરભદ્રં નરોભ્યર્ચ્ય કાશીવાસફલં લભેત્

કિરાતેન કિરાતેશં લિંગં કાશ્યાં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥
કેદારાદ્દક્ષિણે ભાગે ભક્તાનામભયપ્રદમ્

ચતુર્મુખો ગણઃ શ્રીમાન્વૃદ્ધકાલેશ સન્નિધૌ ॥
ચતુર્મુખેશ્વરં લિંગં ધ્યાયેદદ્યાપિ નિશ્ચલઃ

ભક્તાશ્ચતુર્મુખેશસ્ય ચતુરાનનવદ્દિવિ ॥
પૂજ્યંતે સુરસંઘાતૈઃ સર્વભોગસમન્વિતાઃ॥ 4.2.55.૧ ૦॥
નિકુંભેશ્વરમાલોક્ય નિકુંભગણપૂજિતમ્ ॥
પૂજયિત્વા વ્રજન્ગ્રામં કાર્યસિદ્ધિમવાપ્નુયાત્ ॥
કુબેરેશ સમીપેતુ શિવલોકે મહીયતે

પંચાક્ષેશં મહાલિંગં મહાદેવસ્ય દક્ષિણે ॥
સમભ્યર્ચ્ય નરઃ કાશ્યાં જાતિસ્મૃતિમવાપ્નુયાત્

ભારભૂતેશ્વરં લિંગં ભારભૂતગણાર્ચિતમ્॥
અંતર્ગૃહોત્તરદ્વારિ ધ્યાત્વા શિવપુરે વસેત્

ભારભૂતેશ્વરં લિંગં યૈઃ કાશ્યાં ન વિલોકિતમ્ ॥
ભારભૂતાઃ પૃથિવ્યાસ્તેઽવકેશિન ઇવ દ્રુમાઃ

ગણેન ત્ર્યક્ષસંજ્ઞેન લિંગં ત્ર્યક્ષેશ્વરં પરમ્ ॥
ત્રિલોચનપુરોભાગે શીલ્યેતાદ્યાપિ કુંભજ

તસ્ય લિંગસ્ય યે ભક્તાસ્તે તુ દેહાવસાનતઃ ॥
ત્ર્યક્ષા એવ પ્રજાયંતે નાત્ર કાર્યા વિચારણા

ક્ષેમકો નામ ગણપઃ કાશ્યાં મૂર્તિધરઃ સ્વયમ્ ॥
વિશ્વેશ્વરં સર્વગતં ધ્યાયેદદ્યાપિ નિશ્ચલઃ

ક્ષેમકં પૂજયેદ્યસ્તુ વારાણસ્યાં મહાગણમ્ ॥
વિઘ્નાસ્તસ્ય પ્રલીયંતે ક્ષેમં સ્યાચ્ચ પદેપદે

દેશાંતરં ગતો યસ્તુ તસ્યાગમનકામ્યયા ॥
ક્ષેમકં પૂજનીયોત્ર ક્ષેમેણાશુ સ આવ્રજેત્

લાંગલીશ્વરમાલોક્ય લિંગં લાંગલિનાર્ચિતમ્ ॥
વિશ્વેશાદુત્તરેભાગે ન નરો રોગભાગ્ભવેત્

લાંગલીશં સકૃત્પૂજ્ય પંચલાંગલદાનજમ્ ॥
ફલં પ્રાપ્નોત્યવિકલં સર્વસંપત્કરં પરમ્

વિરાધેશ્વરમારાધ્ય વિરાધગણપૂજિતમ્॥
સર્વાપરાધયુક્તોપિ નાપરાધ્યતિ કુત્રચિત્

દિનેદિનેપરાધો યઃ ક્રિયતે કાશિવાસિભિઃ ॥
સ યાતિ સંક્ષયં ક્ષિપ્રં વિરાધેશ સમર્ચનાત્

નૈરૃતે દંઢપાણસ્તુ વિરાધેશં પ્રયત્નતઃ॥
નત્વા સર્વાપરાધેભ્યો મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

સુમુખેશં મહાલિંગં સુમુખાખ્યગણાર્ચિતમ્ ॥
પશ્ચિમાભિમુખં લિંગં દૃષ્ટ્વા પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

સ્નાત્વા પિલિપિલા તીર્થે સુમુખેશં વિલોક્ય ચ ॥
સદૈવ સુમુખં પશ્યેદ્ધર્મરાજં ન દુર્મુખમ્

આષાઢિનાર્ચિતં લિંગમાષાઢીશ્વરસંજ્ઞકમ્ ॥
દૃષ્ટ્વાષાઢયાં નરો ભક્ત્યા સર્વૈઃ પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

ઉદીચ્યાં ભારભૂતેશાદાષાઢીશં સમર્ચયન્ ॥
આષાઢ્યાં પંચદશ્યાં વૈ ન પાપૈઃ પરિતપ્યતે

શુચિશુક્લચતુર્દશ્યાં પંચદશ્યામથાપિ વા ॥
કૃત્વા સાંવત્સરીં યાત્રામનેના જાયતે નરઃ

॥ સ્કંદ ઉવાચ ॥ ॥
મુને ગણેષુ ચૈતેષુ વારાણસ્યાં સ્થિતેષ્વિતિ ॥
સ્વનામ્ના સ્થાપ્ય લિંગાનિ વિશ્વેશપરિતુષ્ટયે ॥

વિશ્વેશશ્ચિંતયાં ચક્રે પુનઃ કાશીપ્રવૃત્તયે ॥
કં વા હિતં પ્રહિત્યાદ્ય નિર્વૃતિં પરમાં ભજે

યોગિન્યસ્તિગ્મગુર્વેધાઃ શંકુકર્ણમુખાગણાઃ ॥
વ્યાવૃત્ત્યનાગતાઃ કાશ્યાઃ સિંધુગા ઇવ સિંધવઃ

ધુવં કાશ્યાં પ્રવિષ્ટા યે તે પ્રવિષ્ટા મમોદરે ॥
તેષાં વિનિર્ગમો નાસ્તિ દીપ્તેગ્નૌ હવિષામિવ

યેષાં હિ સંસ્થિતિઃ કાશ્યાં લિંગાર્ચનરતાત્મનામ્ ॥
ત એવ મમ લિંગાનિ જંગમાનિ ન સંશયઃ

સ્થાવરા જંગમાઃ કાશ્યામચેતનસચેતનાઃ ॥
સર્વે મમૈવ લિંગાનિ તેભ્યો દ્રુહ્યંતિ દુર્ધિયઃ

વાચિ વારાણસી યેષાં શ્રુતૌ વૈશ્વેશ્વરી કથા ॥
ત એવ કાશી લિંગાનિ વરાણ્યર્ચ્યાન્યહં યથા

વારાણસીતિ કાશીતિ રુદ્રાવાસ ઇતિ સ્ફુટમ્ ॥
મુખાદ્વિનિર્ગતં યેષાં તેષાં ન પ્રભવેદ્યમઃ

આનંદકાનનં પ્રાપ્ય યે નિરાનંદભૂમિકામ્ ॥
અન્યાં હૃદાપિ વાંછંતિ નિરાનંદાઃ સદાત્ર તે

અદ્યૈવ વાસ્તુમરણં બહુકાલાંતરેપિ વા॥
કલિકાલ ભિયા પુંસાં કાશી ત્યાજ્યા ન કર્હિચિત્

અવશ્યંભાવિનો ભાવા ભવિષ્યંતિ પદેપદે ॥
સલક્ષ્મીનિલયાં કાશીં તે ત્યજંતિ કુતો ધિયઃ

વરં વિઘ્નસહસ્રાણિ સોઢવ્યાનિ પદેપદે ॥
કાશ્યાં નાન્યત્ર નિર્વિઘ્નં વાંછેદ્રાજ્યમપિ ક્વચિત્

કિયન્નિમેષસંભોગ્યાઃ સંતિ લક્ષ્મ્યાઃ પદેપદે ॥
પરં નિરંતરસુખાઽમુત્રાપ્યત્રાપિ કા શિકા

વિશ્વનાથો હ્યહં નાથઃ કાશિકામુક્તિકાશિકા ॥
સુધાતરંગા સ્વર્ગંગા ત્રય્યેષા કિન્ન યચ્છતિ

પંચક્રોશ્યાપરિમિતા તનુરેષા પુરી મમ ॥
અવિચ્છિન્નપ્રમાણર્ધિર્ભક્તનિર્વાણકારણમ્

સંસારભારખિન્નાનાં યાતાયાતકૃતાં સદા ॥
એકૈવ મે પુરી કાશી ધ્રુવં વિશ્રામભૃમિકા

મંડપઃ કલ્પવલ્લીનાં મનોરથફલૈરલમ્ ॥
ફલિતઃ કાશિકાખ્યોયં સંસારાધ્વજુષાં સદા

ચક્રવર્તેરિયં છત્રં વિચિત્રં સર્વતાપહૃત્ ॥
કાશીનિર્વાણરાજસ્ય મમશૂલોચ્ચ દંડવત્

નિર્વાણલક્ષ્મીં યે પુણ્યાઃ પરિવાંછંતિ લીલયા ॥
નિરંતરસુખપ્રાપ્ત્યૈ કાશી ત્યાજ્યા ન તૈ નૃભિઃ

મમાનંદવને યે વૈ નિરં તર વનૌકસઃ ॥
મોક્ષલક્ષ્મીફલાન્યત્ર સુસ્વાદૂનિ લભંતિ તે

નિર્મમં ચાપિ નિર્મોહં યા મામપિ વિમોહયેત્ ॥
કૈર્ન સંસ્મરણીયા સા કાશી વિશ્વવિમોહિની॥

નામાપિ મધુરં યસ્યાઃ પરાનંદપ્રકાશકમ્ ॥
કાશ્યાઃ કાશીતિ કાશીતિ સા કૈઃ પુણ્યૈર્ન જપ્યતે

કાશીનામસુધાપાનં યે કુર્વંતિ નિરંતરમ્ ॥
તેષાં વર્ત્મ ભવત્યેવ સુધામ વસુધામયમ્

મમતારહિતસ્યાપિ મમ સર્વાત્મનો ધ્રુવમ્ ॥
ત એવ મામકા લોકે યે કાશીનામ જાપકાઃ

રહસ્યમિતિ વિજ્ઞાય વારાણસ્યા ગણેશ્વરૈઃ ॥
સબ્રહ્મયોગિની બ્રધ્રૈઃ સ્થિતં તત્રૈવ નાન્યથા

અન્યથા તાશ્ચ યોગિન્યઃ સરવિઃ સપિતામહઃ ॥
તે ગણા માં પરિત્યજ્ય કથં તિષ્ઠેયુરન્યતઃ

અતીવ ભદ્રં સંજાતં કાશ્યાં તિષ્ઠત્સુ તેષુ હિ ॥
એકોપિ ભેદ પ્રભવેદ્રાજ્યે રાજ્યાંતરં વિના

લબ્ધપ્રવેશાસ્તાવંતસ્તે સર્વે મત્સ્વરૂપિણઃ ॥
યતિષ્યંતિ યતોવશ્યં મદાગમનહેતવે

અન્યાનપિ પ્રેષયામિ મત્પાર્શ્વપરિવર્તિનઃ ॥
યે તે તત્ર સ્થિતાઃ શ્રેષ્ઠા અપિગંતાસ્મ્યહં તતઃ

વિચાર્યેતિ મહાદેવઃ સમાહૂય ગજાનનમ્ ॥
પ્રાહિણોત્કથયિત્વેતિ ગચ્છ કાશીમિતઃ સુત

તત્રસ્થિતોપિ સંસિદ્ધયૈ યતસ્વ સહિતો ગણૈઃ ॥
નિર્વિઘ્નં કુરુ ચાસ્માકં નૃપે વિઘ્નં સમાચર

આધાય શાસનં મૂર્ધ્નિ ગણાધીશોથ ધૂર્જટેઃ ॥
પ્રતસ્થે ત્વરિતઃ કાશીં સ્થિતિજ્ઞઃ સ્થિતિહેતવે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિ સાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ચતુર્થે કાશીખંડે ઉત્તરાર્દ્ધે કાશીવર્ણન ગણેશપ્રેષણં નામ પંચપંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ